ἐν τῇ ὁδῷ, ᾗ ἐπορεύθημεν

Πρόκειται για μια εξαιρετική έκδοση. Ένα λεύκωμα φωτογραφιών της ‘Ολιας Γκλούσενκο και του Κωστή Δρυγιανάκη με θέμα την απέραντη ομορφιά των μικρών εκκλησιών του Βόλου. Μικροί χώροι, τεράστιοι πνευματικά, σχεδόν ξεχασμένοι από τους πολλούς, κρύβουν θησαυρούς που αδυνατεί σχεδόν το μοντέρνο μάτι να διακρίνει. Λέω σχεδόν γιατί η ελπίδα ότι κάπου κρυμμένο βαθιά μέσα μας, το κριτήριο, το τρίτο μας μάτι, κοιμάται και κάποτε μπορεί να ξυπνήσει αν υποβληθούμε στις επίμονες προσπάθειες λίγων να το ταρακουνήσουν. Κι αυτές οι προσπάθειες δεν είναι πολλές και πρέπει να τις παρουσιάζουμε με κάθε ευκαιρία.

Έχουμε λοιπόν ένα βιβλίο ιδιαίτερα προσεγμένο που δεν έχει τον χαρακτήρα του σκληρού και ξερού ντοκιμαντέρ, δεν είναι η άποψη ενός τουρίστα με κάπως πιο ειδικά γούστα, δεν είναι αυτή του περιηγητή ή επιστήμονα ή δημοσιογράφου που καταγράφει απλώς δεδομένα. Η περιήγηση της Όλιας και του Κωστή έχουν εντελώς πνευματικό και αληθινά αισθητικό χαρακτήρα. Οι φωτογραφίες τους καταρχάς είναι από μόνες τους έργα τέχνης. Δεν το λέω μεταφορικά, είναι έργα τέχνης, έχουν δημιουργική στόχευση.

Εικαστικές φωτογραφίες από το εσωτερικό μικρών ναών, ζωγραφικές ανακαλύψεις παραγκωνισμένες μερικές φορές ακόμα και αιώνες, φως λεπτό. Αναζήτηση μιας αδιόρατης ομορφιάς, φευγαλέας που ποτέ δεν θέλησε να θεωρείται υψηλή τέχνη. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο όμως είναι τέτοια. Η υψηλή τέχνη είναι η λειτουργική τέχνη. Αυτή που έφτιαχναν πάντα οι άνθρωποι που ζούσαν μέσα στην κοινωνία και δούλευαν γι’ αυτήν, έκαναν πράγματα που εξυπηρετούσαν άμεσα τους συνανθρώπους τους και δεν παρουσιάζονταν σε επίσημες εκθέσεις επί τούτου. Υπήρχαν μέσα στην καθημερινότητα για πρακτική χρήση, είτε μέσα στις εκκλησίες, είτε έξω από αυτές. Οι εικόνες, τα σπίτια, τα εργαλεία, τα σκεύη, όλες οι ανθρώπινες κατασκευές και το σύνολό τους, ήταν υψηλή τέχνη κάποτε χωρίς να το επιδιώκουν οι κατασκευαστές τους.

Όσοι δεν τα πάνε καλά με τη θρησκεία ας μην αποθαρρύνονται. Δεν χρειάζεται να πιστεύουν ή να αλλάξουν ιδέες (τουλάχιστον όχι με επιφανειακό τρόπο) για να θαυμάσουν και να καταλάβουν μια τέχνη που τους αφορά έτσι κι αλλιώς. Μια τέχνη που οπωσδήποτε υπερβαίνει τα θρησκευτικά καθήκοντα ακριβώς γιατί είναι αληθινή. Γιατί είναι η τέχνη αυτού του τόπου που σχεδόν ξεχάστηκε τους δύο τελευταίους αιώνες για χάρη του μιμητισμού και της δουλοπρέπειάς μας σε σχέση με κάθε τι δυτικό.

Αυτό το βιβλίο είναι μια συλλογή φωτογραφιών οι οποίες λειτουργούν ως έναυσμα για να πάμε και μείς από μόνοι μας να εξερευνήσουμε, όπου κι αν ζούμε, γιατί παντού υπάρχει, τον κρυμμένο πολιτισμό του τόπου μας. Να δούμε μικρά εκκλησάκια ή και μεγαλύτερα, μέσα στις πόλεις και έξω από αυτές, παλιούς τόπους και κτίσματα που χάνονται από τα μάτια μας χωρίς να τους αξίζει. Να δούμε, πραγματικά να δούμε, με τρόπο ενεργητικό την τέχνη μας, προτού αυτή αποκλειστεί και αντικατασταθεί ολοκληρωτικά από πράγματα που στην πραγματικότητα μας αφορούν ελάχιστα ή και καθόλου.

(Εκδοτική Δημητριάδος, Βόλος 2022)