4 μήνες. 3 βδομάδες & 2 μέρες του Cristian Mungiu
[4 luni, 3 saptamani si 2 zile, 2007, 113']
...1 σκηνοθέτης, κοινωνία ώρα 0. 1 εγκυμοσύνη, 2 φίλες, 3 στο γύρο. 1 μερόνυχτο στη Ρουμανία του Τσαουσέσκου, 2 ξενοδοχεία κεντρικά, 3 και το λουρί της μη μάνας. Μηδενική ενοχή, Assos international, duo απροφύλαχτο, τρεις κι ο κούκος. Κοινωνικός ρεαλισμός, ολοκληρωτικός υλισμός, υπαινικτικός ανθρωπισμός, [σχεδόν] μηδενικός προϋπολογισμός. Βαριά η κληρονομιά του -Νίκι & Φλο- Λουσιέν Πιντιλίε. Τσουχτερά και καίρια τα σχόλια.
Τον Μουντζίου τον είχαμε γνωρίσει στο διεθνές διαγωνιστικό τμήμα του 43ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, όπου συμμετείχε με την ταινία Occident [Δύση, 2002, 100']. Στο κινηματογραφικό μου ημερολόγιο έγραψα: μοντάζ τέλειο και συναρπαστικό, πρόσωπα καθημερινά, ιστορίες διαπλεκόμενες, αλληλοκαλυπτόμενες, ένα παζλ τρυφερό και ειρωνικά αστείο, στον πηγαιμό για το ταξίδι της ζωής τους. Κι όταν πήρε το βραβείο κοινού συμπλήρωσα: [το κοινό] προτίμησε και τίμησε την παραπονεμένη "Δύση" (Occident) του ρουμάνου Cristian Mungiu, που διέθετε γλύκα, τσαχπινιά, νεανική γραφή, σπονδυλωτή πλοκή, μη γραμμική αναδιπλούμενη αφήγηση, ανοιχτό τέλος και αρκετό γέλιο. Και που τόλμησε να κοιτάξει αισιόδοξα το αύριο και την παγκοσμιοποίηση μέσω της μετανάστευσης. Α, να μην ξεχάσω και τον πολύ καλό πρωταγωνιστή, τον ελληνικής καταγωγής Αλεξάντρου Παπαντοπόλ.
Την ίδια χρονιά η "Φιλανθρωπία" [Filantropica] του Νάε Καραμφίλ είχε βρεθεί καταξιωμένη "εκτός συναγωνισμού" στο βαλκανικό τμήμα. Το 2005 ο Κριστιάν μας έστειλε άλλο ένα διαπιστευτήριο, το επεισόδιο "Turkey Girl" [το κορίτσι και το γαλόπουλο], μέρος της διαβαλκανικής αρθρωτής ταινίας Obiecte Pierdute [Απολεσθέντα αντικείμενα, 99'], αμοιβαία συνεισφορά έξι σκηνοθετών. Οι άλλοι πέντε ήταν οι Stefan Arsenijevic, Nadejda Koseva, Mait Laas, Kornel Mundruczo και Jasmila Zbanich. Το ενδιαφέρον αυτού του ανισοβαρούς πονήματος ήταν η λοξή ή ευθεία ματιά προς μια νέα ενοποιημένη Ευρώπη, γεγονός που οι κινηματογραφιστές προέβλεπαν να πλησιάζει.
Ας επιστρέψουμε όμως στο 4-3-2 το οποίο είναι κι αυτό ένα ιδιόμορφο σύστημα, ένας μικρόκοσμος ιδανικός και αφαιρετικός. Πλησιάζει ένα κοινωνικό ζήτημα με απαράμιλλη απλότητα και χειρουργική υπευθυνότητα και ευαισθησία. Δίνει ταυτόχρονα την αίσθηση του εγκλεισμού και του εγκλωβισμού αλλά και την "ασφυκτική πίεση" του κοινωνικοπολιτικού περίγυρου που βιώνουν "ειδυλλιακά" οι δυο ηρωίδες. Βασικός εκφραστής ο "γιατρός", ο σωτήρας και δυνάστης, ο λυτρωτής και άρπαγας, μια μινιατούρα του συστήματος.
Ακολουθούν το ίδιο πειστικά όλοι οι άλλοι περιφερειακοί χαρακτήρες, σε έξοχη μινιμαλιστική ανάπτυξη, με λιτότητα και σαφήνεια. Αξιοπρόσεχτο, τιμητικό και συμβολικό το μικρό πέρασμα της Eugenia Bosanceanu στο ρόλο της μαμάς του φίλου της φίλης. Σας θυμίζω τις ερμηνείες της στα Duminica la ora 6 [Κυριακή η ώρα 6, 1965] και Balanta [Η βελανιδιά, 1992] του Πιντιλίε, στον Capitaine Conan [1996] του Ταβερνιέ και στη πιο πρόσφατη Margo [2006].
Ομολογώ πως με ξένισαν οι ατέλειες και τα κενά που εμφανίζει η ροή της ιστορίας, ακόμη και η πίστη στις αρχές του δόγματος 95 ελλείψει κονδυλίων. Τώρα όμως που όλα καταστάλαξαν βλέπω πια πως η δύναμη και η αλήθεια του θέματος μπορούν κάλλιστα να τα υπερκεράσουν όλα. Η φυσική, η χημεία και τα τέρατα υποβάλλουν δικούς τους νόμους και κανόνες. Κι αν με ρωτήσετε πότε είδα τελευταία φορά τέτοια ελληνική ταινία, ρωμαλέα κι ατρόμητη όπως αυτή, θα απαντήσω απλά με το αυθόρμητο "χε χε χε" του Νίκου Νικολαΐδη.
