45ο ΦΚΘ, τα βραβεία και τα καλύτερα: είναι ο Τεό μάγειρας;

Φέτος είχαμε πολλές πρωτοτυπίες που συντρόφεψαν την 45η διοργάνωση. Δεν έγινε αφιέρωμα στον πρόεδρο της Κριτικής Επιτροπής, τον ούγγρο σκηνοθέτη Μίκλος Γιάντσο, και δεν είναι κακό να σπάνε οι παραδόσεις. Δεν έγινε Παρασκευή η επίσημη έναρξη αλλά Σάββατο και γλίτωσε το φεστιβάλ από παραπανίσια έξοδα και την πίεση της πρώτης ημέρας. Δεν ακούστηκε κουβέντα για την υπόθεση της συντηρητικής κατάσχεσης του Ολύμπιον και δεν έχασε η Βενετιά βελόνι. Δεν είχαμε μέιτζορ ως ταινία έκπληξη αλλά τη νέα δουλειά του Γιάνναρη που ήταν μια πραγματική έκπληξη μέσα στον ορυμαγδό της φετινής ελληνικής παραγωγής.
Πριν την αρχή ο Μισέλ απάντησε απολογούμενος στη διαμαρτυρία της Ένωσης Συντακτών Ημερησίου Τύπου Βορείου Ελλάδος [ή κάτι τέτοιο] για τη διεξαγωγή της συνέντευξης τύπου στην Αθήνα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο του χρόνου να γίνει στη Θεσσαλονίκη. Μετά το τέλος ευχαρίστησε "όλους τους εργαζόμενους που υπερέβαλαν εαυτόν και συνέβαλαν με μεράκι και αγάπη, ο καθένας από τη θέση του, για να ζήσει η πόλη της Θεσσαλονίκης, επί δέκα ημέρες, στους ρυθμούς του σινεμά". Πρωτοφανές και αξιέπαινο αλλά και ύποπτο. Κι αυτό το μανιφέστο για τη βίαιη απομάκρυνση του Κιντίν από το φεστιβάλ του Μπουένος Άιρες πως σας φάνηκε;

Πολιτική σκοπιμότητα νούμερο ένα: δεν παρευρέθη ο Δήμαρχος που μας αξίζει στη βράβευση της Ιζαμπέλ Ιπέρ αλλά ενήργησε δια του αντιδημάρχου. Πολιτική σκοπιμότητα νούμερο δύο: ο Πρόεδρος του Φεστιβάλ φρόντισε να προτάξει τα βραβεία του από τον Πρόεδρο της Ιταλικής Δημοκρατίας και την Παγκόσμια Ένωση Κριτικών, ώστε να περάσει η γραμμή του για τη διατήρηση του στάτους κβο. Κβο βάντις. Πολιτική σκοπιμότητα νούμερο τρία: πρώτα απειλούσαν με παραίτηση και τώρα απειλούν με αντι-φεστιβάλ; Μήπως - λέω μήπως - είναι ο Τεό μάγειρας; Ο Ανδρέας Τύρος τους στόλισε καλά μέσα από τη στήλη του σε καθημερινή εφημερίδα.

Το πιο ευχάριστο όλων ήταν ότι ανάσαναν οι Νέοι Ορίζοντες και ο Δημήτρης Εϊπίδης. Η μεγάλη αποκάλυψη του Χιροκάζου Κόρε-έντα ήταν ότι πιο όμορφο είχε να επιδείξει το φετινό πρόγραμμα στο σύνολό του. Δεύτερο ευχάριστο οι πολλές και πολύ καλές ταινίες του διεθνούς διαγωνιστικού. Το καλύτερο διαγωνιστικό που είχαμε ποτέ κατά την άποψή μου. Βέβαια, με πολλά 'σίγουρα χαρτιά' και καμία πρεμιέρα θα μου πείτε. Με 37.000 ευρώ στο πρώτο βραβείο και 22.000 στο δεύτερο [μάλλον τα υψηλότερα έπαθλα στην Ευρώπη] δεν μπορέσαμε να βρούμε ούτε έναν πρωτοεμφανιζόμενο ή δευτεροεμφανιζόμενο σκηνοθέτη που να δέχεται για τόσα λεφτά να κάνει ντεμπούτο στην Θεσσαλονίκη;

Είχαμε επίσης αρκετές καλές ταινίες σε όλα τα τμήματα, βαλκανικό, γαλλικό, αργεντίνικο, ρώσικο, ειδικά αφιερώματα, ορίζοντες, εκτός συναγωνισμού και μεγάλους δημιουργούς. Δεν είχαμε ίσως κάποιες 'πανύψηλες κορυφές' όπως τις προηγούμενες χρονιές αλλά ο 'γενικός δείκτης αξιών' μου φάνηκε υψηλότερος από πέρσι. Και για το ελληνικό πανόραμα τι άποψη έχεις; θα με ρωτήσετε. Η απάντηση είναι κλεμμένη από μια κλασική ελληνική ταινία, τους "Γαμπρούς της Ευτυχίας". Θέτε συκαλάκι; Θέτε νεραντζάκι μήπως; Κάνα υποβρύχιο, κάνα περγαμόντο;

Διεθνείς Αλέξανδροι
Ας περάσουμε λοιπόν στα δια ταύτα. Εκτός του Μiklos Jancso συμμετείχαν στη διεθνή κριτική επιτροπή η ηθοποιός Αrsinee Khanjian γυναίκα του Ατόμ Εγκογιάν, ο ελληνοαμερικανός σκηνοθέτης Alexander Payne, ο βρετανός παραγωγός Donald Ramvaud, ο ιταλός ζωγράφος Valerio Adami και δυο κριτικοί, ο αμερικανός Kent Jones και ο δικός μας Γιάννης Μπακογιανόπουλος. Η ετυμηγορία τους συνέπεσε με τις προτιμήσεις του κοινού αλλά και με τις δικές μου σε μικρό ή μεγαλύτερο βαθμό.

Το Χρυσό Αλέξανδρο και το βραβείο κοινού κατέκτησε ο ιρανός Mohsen Amiryoussefi με το υπερβατικό και πολύ πρωτότυπο "Όνειρο πικρό" [Khab e talkh] που τόλμησε να υπερκεράσει κατάμαυρο χιούμορ και μη γραμμικά συστήματα αφήγησης. Τον Αργυρό Αλέξανδρο μοιράστηκαν αδίκως η καταπληκτική και συγκλονιστική "Εποχή του θερισμού" [Vremya zhatvy] της ρωσίδας ντοκιμαντερίστα Marina Razbezhkina και ο κουραστικός "Ένας στους δυο" [Una de dos] του αργεντινού Alejo Hernan Taube. Η αγαπητή Μαρίνα επιβραβεύτηκε διπλά και με το Βραβείο Καλλιτεχνικού Επιτεύγματος.

Το Βραβείο Σκηνοθεσίας απέσπασε ο μεξικανός Fernando Eimbcke για το σούπερ ντούπερ "Κυνήγι της πάπιας" [Temporada de patos] του Οδυσσέα πιτσαδόρου. Ενώ για το σενάριο βραβεύτηκαν οι ουρουγουανοί Gonzalo Delgado Galiana, Juan Pablo Rebella και Pablo Stoll για την αστεία όσο και άκρως επίκαιρη δημιουργία τους που μας χαμογελάει λέγοντας "Ουίσκι". Το "Whiskey" χάρισε και το Βραβείο Καλύτερης Ηθοποιού στην απίθανη και ντελικάτη ερμηνεία της Μirella Pascual. Το ανάλογο ανδρικό Βραβείο Καλύτερου Ηθοποιού δόθηκε στον ισραηλινό Simon Abkarian για την ταινία "Να πάρεις μια γυναίκα" [Ve lakachta lecha isha] των αφών Ronit & Shlomi Elkabetz.

Ειδική Μνεία έγινε για την τουρκική παραγωγή "Βαρκούλες από καρπουζόφλουδες" [Karpuz kabugundan gemiler yarmak] του Ahmet Ulucay που μου φάνηνε κάπως μετέωρη ακόμη και ως 'φέτα ζωής' ιδωμένη. Ενώ η Fipresci [Διεθνής Ομοσπονδία των Κριτικών Κινηματογράφου] διαχώρισε τη θέση της προτιμώντας το κινέζικο "Πράσινο καπέλο" [Lu mao tze] του Liu Fendou, διότι κι οι κερατάδες έχουν ψυχή. Κι έτσι δεν έμεινε κανείς παραπονεμένος... Θα ζήσουν όμως αυτοί καλά κι εμείς ακόμη καλύτερα;

Κρατικά Βραβεία Ποιότητας 2004
Ο Κύκλωπας και οι αόμματοι θα μπορούσαμε να πούμε. Όπως περίπου συνέβη και την τελευταία αμιγώς ελληνική χρονιά του φεστιβάλ με την "Φανέλα με το 9". Ο Βούλγαρης τα σκούπισε σχεδόν όλα λόγω παντελούς έλλειψης ανταγωνισμού. Και δικαίως διότι οι άλλοι φρόντισαν να βγάλουν μόνοι τους τα μάτια τους και τα μάτια των θεατών. Αν δε με πιστεύετε και θέλετε να τις δείτε, τότε περαστικά σας. Όσο για την ποιότητα, αυτή είναι μια έννοια εύπλαστη και ενίοτε επίπλαστη. Ο Δημήτρης Δανίκας ανέφερε χαρακτηριστικά ότι το ελληνικό σινεμά χρειάζεται επειγόντως έναν Μπιν Λάντεν. Εγώ πάλι λέω ότι φέτος γυρίσαμε 20 χρόνια πίσω.

Μετρήστε λοιπόν τη συγκομιδή των "Νυφών": 1ο Βραβείο Μυθοπλασίας, Βραβείο Ερμηνείας 1ου Γυναικείου Ρόλου [Βικτώρια Χαραλαμπίδου], Βραβείο Ερμηνείας 2ου Γυναικείου Ρόλου [Εύη Σαουλίδου], Βραβείο Φωτογραφίας [Γιώργος Αρβανίτης], Βραβείο Σκηνογραφίας [Δημήτρης Κατσίκης], Βραβείο Μουσικής [Σταμάτης Σπανουδάκης], Βραβείο Ήχου [Νίκος Παπαδημητρίου και Θύμιος Κολοκούσης], Βραβείο Μοντάζ [Τάκης Γιαννόπουλος], Βραβείο Ενδυματολογίας [Δαμιανός Ζαρίφης και Εύα Νάθενα] και Βραβείο Μακιγιάζ [Φανή Αλεξάκη]. Σύνολο δέκα συν το Βραβείο της ΕΤΕΚΤ.

Σε δεύτερη μοίρα και με μισό μάτι διαφορά βρέθηκε η "Rakushka" [που θα πει κοχύλι] της Φωτεινής Σισκοπούλου. Τέσσερα συνολικά τρόπαια: 2ο Βραβείο Μυθοπλασίας, Βραβείο Σκηνοθεσίας, Βραβείο Σεναρίου και Βραβείο Ερμηνείας 2ου Ανδρικού Ρόλου [Βαγγέλης Μουρίκης]. Καθόλου άσχημα αν και καθόλου εύσχημα δοσμένη αυτή η χαλαρή μεταγραφή της "Ήμερης" του Ντοστογιέφσκι. Μ' αυτά και μ' αυτά, οι ταινίες μετανάστες σάρωσαν για άλλη μια χρονιά τις βραβεύσεις.

Τρίτος και χείριστος ο Γιώργος Πανουσόπουλος, ελέω Κορτώ και "Τεστοστερόνης". 3ο Βραβείο Μυθοπλασίας για την εταιρία παραγωγής Graal ΑΕ και Βραβείο Ερμηνείας 1ου Ανδρικού στον νεαρό Δημήτρη Λιακόπουλο. ΕΛΕΟΣ!!! ΗΜΑΡΤΟΝ!!! Τον Μπιν Λάντεν και γρήγορα. Υπό το αυτό πρίσμα κεχαρισμένο και το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Σκηνοθέτη στον Κώστα Χαραλάμπους για τη σκηνοθεσία της ταινίας "Αγάπη στα 16".

Προσέχτε τώρα τι επέλεξαν κοινό και κριτικοί. Σαν να μην είδαν τις ίδιες ταινίες, σα να βρίσκονταν σε άλλο φεστιβάλ σε άλλες αίθουσες σε άλλο πλανήτη. Τα sms του Βραβείου Κοινού Jameson φέρανε πρώτο τον Αλέξανδρο Πανταζούδη και το φοιτητικό μωσαϊκό του με τίτλο "Μη φεύγεις" [τρέχοντας;] Η Fipresci ψήφισε το "Delivery" του Νίκου Παναγιωτόπουλου που, αν μη τι άλλο, μας εκπροσώπησε στη Βενετία. Ενώ η Πανελλήνια Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου [ΠΕΚΚ χωρίς κακά] στήριξε τη σαπουνόπερα "Αληθινή ζωή" του Πάνου Κούτρα και την τρας 'αποκάλυψη' "CC TV" του Βασίλη Κατσίκη.

Και για να μην νομίσουμε ότι όλα αυτά ήταν μαγειρεμένα μας ανέλυσαν και το σκεπτικό τους οι έλληνες κριτικοί. Πρώτον: στη φετινή ελληνική κινηματογραφική παραγωγή αντανακλάται ξεκάθαρα για μια ακόμη φορά η γενικότερη έλλειψη παιδείας στην πολιτιστική πραγματικότητα της χώρας μας. Δεύτερον: είναι εμφανέστερη από ποτέ πόσο αποξενωμένοι παραμένουν οι έλληνες κινηματογραφιστές από τη σύγχρονη πραγματικότητα. Και εν κατακλείδι: στο τοπίο ενός διεθνούς φεστιβάλ όλα αυτά μεγεθύνονται καθώς η σύγκριση με αντίστοιχες ξένες παραγωγές είναι απογοητευτική. Μέσα σ' αυτό το δυσμενές κλίμα, όπου κυριαρχεί η παρελθοντολογία, η ΠΕΚΚ, μετά από γόνιμη συζήτηση, ξεχώρισε τις πιο ενδιαφέρουσες και τολμηρές ματιές δυο νέων δημιουργών.

Το πιο κουφό απ' όλα είναι ότι στο διεθνές διαγωνιστικό συμμετείχαν άλλες δυο ταινίες που, ενώ άξιζε [κατά την επιλογή του διευθυντή του φεστιβάλ] να είναι εκεί, δεν αξιώθηκαν ούτε μιας ταπεινής μνείας ούτε καν ενός βραβείου παρηγοριάς. Μιλάμε για τον πρωτοεμφανιζόμενο Στέργιο Νιζήρη και το πολύ καλοφτιαγμένο "Είναι ο Θεός μάγειρας;", την μόνη ευρείας εμβέλειας ελληνική ταινία, και για τον ντοκιμαντερίστα εκ Γαλλίας ορμώμενο Τίμωνα Κουλμάση που επεχείρησε να αρθρώσει έναν πεζοποιητικό κινηματογραφικό λόγο στο πολλαπλά εγγεγραμμένο "Πριν τη νύχτα". Αν δεν είναι αυτοί οι σημερινοί ευέλπιδες τότε πείτε μου ποιοι είναι οι συνταγογράφοι του μέλλοντος.

Ο χορός των Κρατικών Βραβείων περιλαμβάνει και ντοκιμαντέρ. Το 1ο Βραβείο ταινίας Τεκμηρίωσης απονεμήθηκε στην "Μασσαλία, μακρινή κόρη" του Μάρκου Γκαστίν με τη σφραγίδα της VGREC Production του Ροβήρου Μανθούλη. Ενώ το 2ο αντίστοιχο Βραβείο χτύπησε ο πολυπράγμων Γιάννης Σολδάτος που είδε στο πρόσωπο του Θανάση Βέγγου "Έναν άνθρωπο παντός καιρού".

Τα ίδια σύνδρομα που ταλανίζουν τις μεγάλου μεγέθους παραγωγές, φαίνεται πως στοιχειώνουν και τις μικρού μήκους. Έλλειψη τόλμης και πρωτοβουλίας [αν δεν τολμάει ο μικρομηκάς τότε ποιος θα το κάνει;], έλλειψη πρωτοτυπίας, έλλειμμα παιδείας, αποκοπή από τη διεθνή σκηνή. Κι αν κάνουμε προβολές στο μέλλον μεγεθύνοντας τα συμπεράσματα τότε είναι που θα τα βάψουμε μαύρα. Μοναδικό φωτεινό παράδειγμα το "Cheap dayz" του Βασίλη Κεχαγιά. Το 1ο Βραβείο Μυθοπλασίας ή Τεκμηρίωσης ή Κινουμένων Σχεδίων Μικρού Μήκους πήρε η τρεχαλητή "Πιλάλα" του μυθοπλάστη Θόδωρου Παπαδουλάκη. Το 2ο Βραβείο τσίμπησε ο Άρης Μπαφαλούκας για το "0 + μηδέν θετικό" και το 3ο ο Βαγγέλης Μαδεράκης για τους προπάτορές του "Παππού και γιαγιά".

Τέλος, τα 10 ισότιμα Ειδικά βραβεία ταινιών Μικρού Μήκους Μυθοπλασίας ή Τεκμηρίωσης ή Κινουμένων Σχεδίων απονέμονται στις ταινίες: "Κυριακή εννιά με εννιά" της Ιρίνα Μπόικο, "Φευγαλέα χαμογελά" του Δημήτρη Κανελλόπουλου, "Εν λευκώ" του Θανάση Σαράντου, "Ο κούκος" του Νίκου Βουτενιώτη, "Cheap dayz" του θεσσαλονικέως Βασίλη Κεχαγιά, "Μερσεντές" του δραμινού Σίμου Κορεξενίδη, "Αγνά νιάτα" του Έκτορα Λυγίζου, "Καφέ θα πίνεις όταν μεγαλώσεις" του Γιάννη Κολιού, "Παιχνίδι για δυο" του Νικόλα Καλλαρά και "Ο Ντίνος ο θυρωρός" της Κατερίνας Βυσσούλη.

Σε απολογία
Επειδή δεν θέλω να κλείσω με κακές αναμνήσεις, είπα να σας ξεπροβοδίσω με τα δικά μου καλύτερα. Κάθε τίτλος κρύβει και μια παραπομπή σε κάποιο ενδιαφέρον διαδικτυακό ταξίδι. 5+7+3+4+2+3+2+2+(1x3) = 31 μεγάλα + 5+1 μικρά. Οι δέκα ταινίες με αστερίσκο έμπροσθέν τους έχουν πολύ καλές μουσικές επενδύσεις. Αναζητήστε τες. Τις υπογράφουν οι Alejandro Rosso - Liquits, Anton Silaev, Rainer Hansel, Michael Galasso, Brian Eno - Tricky - David Roback, Mugison, Calexico - Aphex - Smog - Laurent Garnier, Michael Galasso - Ozan Aksoy - Grup Helesa, Θανάσης Παπακωνσταντίνου και Borut Krzisnik. Ο Galasso έχει την τιμητική του. Ο Γρήναγουέη έκανε διάνα.

Δεν είδα 2046, Saraband και Αμενάμπαρ. Το 2046 ξεκίνησε παράλληλα με το φεστιβάλ γι' αυτό και το άφησα ίνα το απολαύσω με την ησυχία μου, όπως επίσης και το σάουντρακ. Το Saraband το έχω σε dvd και ο Αμενάμπαρ έρχεται προσεχώς.

Διαγωνιστικό Πρόγραμμα
* Το κυνήγι της πάπιας [Temporada de patos, 2004, Μεξικό, 90'] του Fernando Eimbcke
Whisky [Ουίσκι, 2003, Ουρουγουάη, 94'] Pablo Stoll & Juan Pablo Rabella
* Η εποχή του θερισμού [Vremya zhatvy, 2004, Ρωσία, 67'] της Marina Razbezhkina
Ημέρες και ώρες [Kod amidze idriza, 2004, Βοσνία - Ερζεγοβίνη, 94'] του Pjer Zalica
Όνειρο πικρό [Khab e talkh, 2004, Ιράν, 87'] του Mohsen Amir-youssefi

Νέοι Ορίζοντες - διεθνής επιλογή
Μετά το χθες [Masnap, 2004, Ουγγαρία, 120'] του Attila Janisch
* Κουλ [Cool, 2004, Ολλανδία, 89'] του Theo Van Gogh
* Κεντήστρες [Brodeuses, 2004, Γαλλία, 88'] της Eleonore Faucher
* Καθαρή [Clean, 2004, Καναδάς / Γαλλία / Ην. Βασίλειο, 110'] του Olivier Assayas
* Naesland [Niceland, 2003, Δανία / Ισλανδία / Γερμανία - Ην. Βασίλειο, 87'] του Fridrik Thor Fridriksson
* Τα παπούτσια του νεκρού [Dead man's shoes, 2004, Ην. Βασίλειο, 86'] του Shane Meadows
Ο γείτονας [Der Nachbar, 1993, Αυστρία, 92'] του Gotz Spielmann

Νέοι Ορίζοντες - Νέο Ανατολικό Μπλοκ
Ο χορδιστής [Nastrojshchik, 2004, Ρωσία / Ουκρανία, 154'] της Kira Muratova
Εμείς [Svoi, 2004, Ρωσία, 111'] του Dmitry Meskhiev
Σχίζο [Schizo / Schiza, 2004, Ρωσία, 86'] της Guka Omarova

Νέοι Ορίζοντες - Άπω Ανατολή
3 Iron [Bin jip, 2004, Κορέα, 95'] του Kim Ki-duk
Maborosi [Maboroshi no hikari, 1995, Japan, 110'] του Hirokazu Kore-eda
Μετά θάνατον ζωή [Wandafuru raifu, 1998, Ιαπωνία, 113'] του Hirokazu Kore-eda
Κανείς δεν ξέρει [Dare mo shiranai, 2004, Ιαπωνία, 141'] του Hirokazu Kore-eda

Αργεντίνικος Ανθός
Άγιο κορίτσι [La nina santa, 2004, Αργεντινή / Ισπανία / Ιταλία, 106'] της Lucrecia Martel
Μπομπόν - ο σκύλος [Bombon - el perro, 2004, Αργεντινή-Ισπανία, 96'] του Carlos Sorin

Βαλκανικό Πανόραμα
* Περιμένοντας τα σύννεφα [Bulutlari beklerken, 2004, Τουρκία / Γαλλία / Γερμανία / Ελλάς, 87'] της Yesim Ustaoglu
Η Μίλα απ' τον Άρη [Mila ot Mars, 2004, Βουλγαρία, 91'] της Sophia Zornitsa
Μάρτυρες [Svjedoci, 2004, Κροατία, 88'] του Vinko Bresan

Ελληνικό Πανόραμα
* Είναι ο Θεός μάγειρας; [Like chef, like God, 2004, Ελλάς, 96'] του Στέργιου Νιζήρη
Σελβά: ένα πορτραίτο... ή Όμηρος [2004, Ελλάς] του Κωνσταντίνου Γιάνναρη
Cheap dayz [Έργα και ημέρες του Τσιπ, 2004, Ελλάς, 16'] του Βασίλη Κεχαγιά

Τα πρώτα μικρά του Abbas Kiarostami
Το ψωμί και ο δρόμος [Nan va koutcheh, 1970, Ιράν, 10']
Το διάλειμμα [Zang-e tafrih, 1792, Ιράν, 10']
Δύο λύσεις σ' ένα πρόβλημα [Do rah-e hal, baraye yek massaleh, 1975, Ιράν, 5']
Λύση [Rah-e hal, 1978, Ιράν, 11']
Ο χορός [Hamsorayan, 1982, Ιράν, 17']

Και δυο - τρεις για τους πολύ απαιτητικούς
Το όνειρο του φωτός [El sol del membrillo, 1992, Ισπανία, 139'] του Victor Erice
Αύριο μετακομίζουμε [Demain on demenage, 2004, Γαλλία / Βέλγιο, 110'] της Chantal Akerman
* The Tulse Luper Suitcases [2003/2004, Ολλανδία / Ην. Βασίλειο, 126'/120'/120'] του Peter Greenaway