52η Berlinale 2002: βροχή τα βραβεία και τα ευρώ (μέρος 1ο)
Νέος ολόφρεσκος άνεμος έπνευσε πάλι φέτος στο Βερολίνο. Αυτός εξάλλου είναι και ο ρόλος που έχει αναλάβει η Μπερλινάλε έναντι των πιο μετριοπαθών συγγενών, των φεστιβάλ Βενετίας και Κανών. Το γεγονός ότι προηγείται χρονικά (μόνο;) των προαναφερομένων δύο μεγάλων ευρωπαϊκών θεσμών, δίνει στο φεστιβάλ κινηματογράφου του Βερολίνου την ευκαιρία να παρουσιάσει ότι πιο ριζοσπαστικό και 'προχωρημένο'. Διαθέτει θεσμοθετημένα τμήματα και βραβεία για όλα τα γούστα. Βραβεία για ταινίες που αφορούν τα παιδιά (κάθε ηλικίας), τους κουλτουριάρηδες (Fipresci), τους ομοφυλόφιλους (τα πασίγνωστα Teddy Bear) ή που δίδονται από αναγνώστες εφημερίδων και περιοδικών, από χριστιανικές οργανώσεις, από κινηματογραφικές ενώσεις (αιθουσών ποιότητας ή διανομέων) κ.α. Πάρα μα πάρα πολλά βραβεία όπως θα διαπιστώσετε, όσοι διαβάσετε το άρθρο αυτό ως το τέλος.
Οι Άρκτοι
Καταρχήν θα ήθελα ν' αναφέρω την διεθνή κριτική επιτροπή που μοίρασε τις άρκτους. Πρόεδρος ήταν η ινδή σκηνοθέτης Μίρα Ναϊρ. Μέλη η ιταλίδα ηθοποιός Νικολέτα Μπράσκι (του Ρομπέρτο Μπενίνι), ο βρετανός ιστορικός κινηματογράφου Πίτερ Κάουϊ (του Variety και του International Film Guide), η ρωσίδα ηθοποιός και σεναριογράφος Ρενάτα Λιτβίνοβα, η αργεντινή σκηνοθέτης Λουκρεσία Μαρτέλ (του Βάλτου), η γαλλίδα παραγωγός Κλωντί Οσάρ (του Ζαν Πιέρ Ζενέ, της Αμελί και του Arizona Dream), ο αϊτινός σκηνοθέτης Ραούλ Πεκ, ο γερμανός σκηνοθέτης Όσκαρ Ρέλερ και οι αμερικανοί Ντέκλαν Κουίν (διευθυντής φωτογραφίας) και Κένεθ Τάραν (συγγραφέας).
Τη Χρυσή Άρκτο μοιράστηκαν το περιπετειώδες κινούμενο σχέδιο "Sen to Chihiro no Kamikakushi" (Spirited Away) του Hayao Miyazaki και το "Bloody Sunday" του Paul Greengrass, που θριάμβευσε και στο Σάντανς. Το μέγα βραβείο της επιτροπής (Αργυρή Άρκτος) απέσπασε το "Halbe Treppe" (Grill Point) του Andreas Dresen. Στο τέλος του άρθρου θα βρείτε λήμμα για τους 17 Hippies που έγραψαν τη μουσική του "Halbe Treppe". Την Αργυρή Άρκτο καλύτερης σκηνοθεσίας πήρε πανηγυρικά ο Otar Iosseliani για την ταινία του "Lundi Matin" (Monday Morning).
Ανάλογες Αργυρές Άρκτους ερμηνείας απέσπασαν η Halle Berry (το νέο κορίτσι του Τζέιμς Μποντ) για το ρόλο της στο "Monster's Ball" του Mark Foster και ο Jacques Gamblin για τον ρόλο του στο "Laissez-Passer" (Safe Conduct) του Bertrand Tavernier. Ειδική Αργυρή Άρκτος δόθηκε συνολικά στο μπουκέτο των 8 πρωταγωνιστριών (Catherine Deneuve, Isabelle Huppert, Emmanuelle Beart, Fanny Ardant, Danielle Darrieux, Virginie Ledoyen, Ludivine Sagnier και Firmine Richard) της ταινίας "8 Femmes" (8 γυναίκες) του Francois Ozon. Άλλη μια Αργυρή Άρκτο, για την καλύτερη μουσική αυτή τη φορά, πήρε ο Antoine Duhamel που 'σκοράρισε' το "Laissez-Passer" του Bertrand Tavernier.
Το βραβείο Γαλάζιος Άγγελος, συνοδευόμενο από 25.000 ευρώ, για την καλύτερη ευρωπαϊκή δημιουργία κέρδισε η ταινία της Annette K. Olesen "Sma Ulykker" (Minor Mishaps). Το βραβείο Alfred Bauer, στη μνήμη του ιδρυτή του φεστιβάλ, πήρε το ιδιαίτερα καινοτόμο "Baader" του Christopher Roth. Τα βραβεία Piper Heidsieck των πιο ταλαντούχων νέων ηθοποιών (μαζί με 15.350 ευρώ έκαστος) πήραν αντίστοιχα η Dannielle Hall για την ερμηνεία της στο "Beneath Clouds" του Ivan Sen και ο Hugh Bonneville για το ρόλο του στο "Iris" του Richard Eyre. Τέλος τη Χρυσή Άρκτο μικρού μήκους πήρε το "At Dawning" του Martin Jones (άλλο ένα μουσικό λήμμα στο τέλος), ενώ την Αργυρή Άρκτο της ίδιας κατηγορίας πήρε το "Bror Min" (Brother of Mine) του Jens Jonsson.
Φέτος το Βερολίνο θέσπισε κι άλλο βραβείο, που μπαίνει σφήνα στα σχέδια του δικού μας Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Σε συνεργασία με το Premiere World, μια ειδική κριτική επιτροπή, αφού είδε τις ταινίες και των πέντε τμημάτων του φεστιβάλ (Διαγωνιστικό, Πανόραμα, Forum, Παιδικό και Όψεις του νέου γερμανικού σινεμά), απένειμε το βραβείο Premiere πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη στο Ivan Sen για την ταινία του "Beneath Clouds". Διότι αν και νέος, 'συνδύασε εντυπωσιακά και αξιοποίησε τα μέσα που διέθετε με μεγάλη πειθαρχία και καλλιτεχνικό πνεύμα, πετυχαίνοντας να αγγίξει τις ψυχές μας'. Το βραβείο συνόδευσαν και δυο ειδικές μνείες, για τα "Chen Mo he Meiting" (Chen Mo and Meiting) του Liu Hao και "The Laramie Project" του Moises Kaufmann. Την επιτροπή αποτέλεσαν ο ιάπωνας Kanako Hayashi, η γερμανίδα Sigrid Hoerner, ο ιρανός Babak Payami, ο ρώσος Andrei Plakhov και η ολλανδή Renee Soutendijk.
Οι ανεξάρτητες επιτροπές και τα 'άλλα' βραβεία
Από το 1992 δραστηριοποιείται στην Μπερλινάλε μια οικουμενική επιτροπή των κινηματογραφικών οργανισμών Interfilm και Signis, που αντιπροσωπεύουν τις εκκλησίες των διαμαρτυρομένων και των καθολικών. Η επιτροπή απαρτίζεται από 10 μέλη και δίνει τρία βραβεία των 2.500 ευρώ, από ένα για τα τμήματα Διαγωνιστικό, Πανόραμα και Φόρουμ. Επιβραβεύει σκηνοθέτες που διαθέτουν καλλιτεχνικό ταλέντο και εκφράζουν επιτυχώς ανθρώπινες δραστηριότητες που συμβαδίζουν με τα ιερά ευαγγέλια, ή ευαισθητοποιούν τους θεατές σε αξίες πνευματικές, ανθρωπιστικές ή κοινωνικές. Το βραβείο του διαγωνιστικού τμήματος πήρε ο Paul Greengrass για το "Bloody Sunday". Το φιλμ παρουσιάζει γλαφυρά τα γεγονότα της ματωμένης Δευτέρας του 1972, όταν στην διάρκεια μιας ειρηνικής διαδήλωσης στην βορειο-ιρλανδική πόλη Derry, λόγω στρατιωτικής επέμβασης σκοτώθηκαν 13 και τραυματίστηκαν άλλοι 14 άνθρωποι. Μας παρουσιάζει δε, τα καταστρεπτικά επακόλουθα μιας πολιτικής που πρεσβεύει την κλιμακούμενη βία για την επίλυση κοινωνικών και θρησκευτικών προβλημάτων.
Στο 17ο Πανόραμα βραβεύτηκε ο Denis Chouinard για το "L'Ange de Goudron" (Tar Angel), μια ευαίσθητη και εκρηκτική πολιτική ταινία. Όπου ένας αλγερινός πατέρας, ενώ περιμένει να γίνει καναδός υπήκοος, ψάχνει να βρει τον εξαφανισμένο γιο του, με την βοήθεια της καναδής φίλης του αγοριού. Και τότε αρχίζει πραγματικά να καταλαβαίνει την κοινωνικοπολιτική εξέγερση του γιου και τα όρια που του θέτει η πολιτιστική του ταυτότητα. Τέλος, στο 32ο Φόρουμ βραβεύτηκε ο αφροαμερικάνος Thomas Allen Harris για το "E Minha Cara" (That's my Face). Που με τρόπο συναρπαστικό, μας ταξιδεύει μουσικά και χιουμοριστικά στην ήπειρο των προγόνων του, στο κίνημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στην πλούσια πνευματική παράδοση της αφρο-αμερικανής διασποράς, ψάχνοντας να βρει τις ρίζες της οικογένειάς του.
Η Fipresci, η διεθνής ένωση κριτικών κινηματογράφου, έδωσε κι αυτή τα δικά της έπαθλα. Στο Διαγωνιστικό βράβευσε το "Lundi Matin" (Monday Morning) του Otar Iosseliani, ανέκαθεν αγαπητού από τους κριτικούς, για την άψογη και ιδιαίτερα κομψή αναπαράσταση του παραλογισμού και της βαρεμάρας που συνεπάγεται η καθημερινότητα. Και στο Φόρουμ πριμοδότησε τον Nicolas Rey και την ταινία "Les Soviets Plus L'Electricite" (Soviets Plus Electricity), για το ενδιαφέρον του επί των επιζώντων από τα Γκούλαγκ της Σιβηρίας, για το απλό και στιβαρό αφηγηματικό του στιλ, που συνδυάζει με φειδώ και σοφία τα οπτικά και ηχητικά ντοκουμέντα.
Η εταιρία UIP και η Ευρωπαϊκή Ακαδημία Κινηματογράφου αθλοθέτησαν από κοινού ένα βραβείο 2.000 ευρώ, που αφορά τις ταινίες μικρού μήκους του Διαγωνιστικού και του Πανοράματος, και συμπεριλαμβάνει την άμεση πρόκριση του βραβευμένης ταινίας στα Ευρωπαϊκά Βραβεία 2002. Το κέρδισε η ταινία "Relativity" της Virginia Heath, για την πρωτοτυπία του σεναρίου, που αποτελείται από τρεις ιστοριούλες, για την πραγματικότητα και τον τρόπο που προσλαμβάνεται / για την αλήθεια και τον τρόπο που προσλαμβάνεται / για το σεξ και τον τρόπο που προσλαμβάνεται. Η ένωση γερμανικών αιθουσών τέχνης (German Art House Cinemas) βράβευσε το διαγωνιζόμενο "Halbe Treppe" (Grill Point) του Andreas Dresen, μια άκρως ρεαλιστική ιστορία αγάπης και απιστίας δυο παντρεμένων ζευγαριών. Εκθείασε τους ζωντανούς διαλόγους, τις έξοχες ερμηνείες, τις πειστικότητα των δραματικών καταστάσεων που περιγράφει, και το μισο-χαρούμενο μισο-μελαγχολικό τέλος που δίνει στο κοινό ένα ισχυρή αίσθημα αμεσότητας.
Ενώ η C.I.C.A.E. (διεθνής συνομοσπονδία κινηματογράφων τέχνης και ποιότητας) έδωσε βραβείο στο "Pinero" του Leon Ichaso, για την συγκλονιστική και ολοζώντανη αναπαράσταση ενός υπέροχου πολιτισμού. Επαίνεσε ιδιαίτερα την αυθεντικότητα του πρωταγωνιστή και τον έντονο τρόπο που οι χαρακτήρες ανακλούν τις περιστάσεις και τους σημερινούς καιρούς. Έκανε επίσης ειδικές μνείες στις ταινίες του Πανοράματος, "O Gotejar da Luz" (Light Drops) του Fernando Vendrell και "All About Lily Chou Chou" του Shunji Iwai. Από το Φόρουμ τίμησαν το "Elaman Aidit" (Mothers of Life) των Anastasia Lapsui και Markku Lehmuskallio, για την καθαρή ποιητική τους γλώσσα και τον σεβασμό που έδειξαν στην ντοκιμαντερική καταγραφή του αγώνα επιβίωσης μιας νομαδικής οικογένειας που αντιμετωπίζει την σύγχρονη οικονομική πραγματικότητα.
Η γαλλική εταιρία ηλεκτρονικών υποτίτλων LVT αθλοθέτησε κι αυτή ένα βραβείο 25.000 ευρώ στην πιο καινοτόμο ευρωπαϊκή ταινία του Διαγωνιστικού ή του Πανοράματος, θέλοντας να θυμίσει την πολυβραβευμένη συνεισφορά του Manfred Salzgeber στο θεσμό της Μπερλινάλε. Οι τυχεροί ήταν δύο και το μοιράστηκαν από μισό. Πρώτα ο Peeter Simm, που η κωμωδία του "Head Kaed" (Good Hands) είναι μια μνημειώδης συμπαραγωγή Εσθονίας-Λιθουανίας. Η ηρωίδα του είναι μια αντι-Αμελί που σκορπάει μπελάδες στο πέρασμά της. Η ταραχοποιός αυτή, αποπλανάται από ένα απίθανους τύπους που πιστεύουν ακράδαντα στον καλύτερό της εαυτό. Η επιτροπή εξαίρει την πρωτοτυπία των σεναριογράφων Toomas Raudam και Peeter Simm, καθώς και την εμπνευσμένη σκηνοθεσία του δεύτερου, που προκαλεί τους θεατές να μαντεύουν συνεχώς μέχρι το τέλος, αλλά και πέρα απ' αυτό.
Το άλλο μισό το κέρδισε η Maja Weiss με την ταινία "Varuh Meje" (Guardian of the Frontier), τιμώμενη κυρίως για την τόλμη και την σοβαρότητα με την οποία αντιμετώπισε θέματα ενοχλητικά. Τρεις φίλες εμπλέκονται σε μια φαινομενικά αθώα κανοπλοϊα, κατεβαίνοντας το ποτάμι που βρίσκεται στα σύνορα Σλοβενίας και Κροατίας. Το ταξίδι τους επιφυλάσσει εκπλήξεις κι επαφές, φωτεινές και σκοτεινές, για ότι τους είναι ξένο, είτε μέσα τους είτε έξω στη φύση. Η ταινία θίγει τα ζητήματα της γυναικείας απελευθέρωσης, της ασυμβατότητας μεταξύ πόλεως και εξοχής και της έξαρσης του εθνικισμού. Η επιτροπή θαύμασε την ικανότητα της νεαρής σκηνοθέτιδος να πλάσει μια πάλλουσα ατμόσφαιρα φόβου, όπου δεν είμαστε ποτέ βέβαιοι αν ο κίνδυνος είναι υπαρκτός ή όχι.
Η Ακαδημία Κινηματογράφου της Νέας Υόρκης ήταν επίσης παρούσα και είδε τις μικρού μήκους ταινίες του Πανοράματος. Το βραβείο καλύτερης μικρής ταινίας πήρε το "Golden Gate" των Fernando Meirelles και Katja Lund. Για την συναρπαστική ιστορία που πατάει πάνω σ' ένα γερό σενάριο, για τις επιδόσεις των δυο νεαρών πρωταγωνιστών, για την έξοχη κινηματογράφηση και την έξοχη μουσική της. Άλλο ένα βραβείο, που αφορά μια υποτροφία για την διάσημη αυτή σχολή, δόθηκε στο "Babies on the Sun" της Garine Torossian, για την επιτυχημένη μείξη ρυθμών και εικόνων που συνδέονται άρρηκτα με τα βασικά συστατικά της κινηματογραφικής τέχνης. Ειδική μνεία πήρε το "Jazireh" (The Island) του Safoura Ahmadi, διότι πήγε κόντρα στην ισλαμική κουλτούρα και έδειξε με ανθρωπισμό τις αντιφάσεις των εφήβων που είναι παγιδευμένοι ανάμεσα στην παράδοση και τις ατομικές τους επιλογές. 
Το βραβείο των θεατών του Πανοράματος αθλοθετείται για τρίτη συνεχή χρονιά. Πρόκειται για ένα μπρούτζινο γλυπτό του βερολινέζου γλύπτη Hubertus Brand και παρουσιάστηκε από το νεανικό περιοδικό Tip και τον ραδιοσταθμό Radio Eins. Φέτος οι θεατές τίμησαν ως καλύτερη ταινία το "Im Toten Winkel. Hitlers Sekretarin" (Blind Spot. Hitler's Secretary) των Andre Heller και Othmar Schmiderer. Οι 25 αναγνώστες της πρωινής εφημερίδας Berliner Morgenpost βράβευσαν τις "8 γυναίκες" του Francois Ozon. Όμως οι φανατικοί σινεφίλ αναγνώστες της Berliner Zeitung, είχαν άλλη άποψη. Έδωσαν το δικό του έπαθλο των 2.500 ευρώ στον Motohashi Seiichi και στο ντοκιμαντέρ του "Alexei to Izumi" (Alexei and the Spring). Για την μεγάλη ευαισθησία, το χιούμορ του, και για το κουράγιο που εμπνέει στους ανθρώπους που ζουν σ' ένα μολυσμένο περιβάλλον. Η μόνη εναπομείνασα καθαρή πηγή αποκτά διαστάσεις συμβόλου και ελπίδας στα μάτια των απλών χωρικών.
