9o Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ, let the music play

Η μουσική σοδειά του επερχόμενου 9ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης - Εικόνες του 21ου Αιώνα (16-25 Μαρτίου 2007) μοιάζει καλύτερη και πλουσιότερη από κάθε προηγούμενη φορά. Τρεις μουσικοί θρύλοι [ένας φευ-γάτος και δυο alive and kicking], κι άλλοι δυο νεότεροι κι εξίσου ζωντανοί [ένας εγχώριος και κάτι κτην-ωδικά παιδιά]. Δυο μουσικά ρεύματα κι ένα τσαλαπάρτα που ταξιδεύει στην έθνικ στρατόσφαιρα. Κι ένα αφιέρωμα σε μια ντοκιμαντερίστα που σκάβει βαθιά, ψάχνοντας για διαμάντια στη λάσπη. Εγώ τη λέω ανθρακώρυχο, έχει πιο βάθος.

Θρύλος νούμερο ούνο. Ήταν, κατά το μάλλον ή ήττον, η μεγαλύτερη ξαφνική εξαφάνιση στην ιστορία της ποπ μουσικής. The Sun Ain't Gonna Shine Anymore, έσπευσαν να πουν κάποιοι. Αυτός όμως, ρίσκαρε με τον Jacques Brel και τον Mort Shuman. Κι ύστερα βούτηξε στο σκούρο ρομαντισμό, στο σουρεαλισμό και στον υπαρξισμό, παρέα με τα γραπτά του Jean-Paul Sartre και του Albert Camus. Πήγε σε μοναστήρι να ζήσει και να σπουδάσει τη γρηγοριανή ψαλτική. Φλέρταρε και εμπνεύστηκε από τη φιγούρα του θανάτου στην "Έβδομη σφραγίδα" του Bergman.

Η κινηματογραφοφιλία του δεν αντικατοπτρίζεται μόνο στο LP The Moviegoer (1972). To 1993 συνεργάζεται με τον Goran Bregovic στο Man From Reno, single soundtrack της ταινίας Toxic Affair [πρωτότυπο ε;]. Το 1996 ηχογραφεί το I Threw It All Away υπό το άγρυπνο βλέμμα του Nick Cave για τις ανάγκες της ταινίας To Have And To Hold. Το 1999 τραγουδάει David Arnold [Only Myself To Blame] για το τζεϊμσμποντικό The World Is Not Enough και επενδύει μουσικά την Pola X του Leos Carax. Το 2006 επιστρέφει με το [Βάγκνερ ή Αισχύλος;] επικό The Drift και δέχεται ενθουσιώδεις κριτικές.

Ο David Bowie θεωρεί το δίσκο την καλύτερη δυνατή έκπληξη για τα πεντηκοστά του γενέθλια και δέχεται να είναι εκτελεστής παραγωγής στο βιορομαντέρ Scott Walker - 30th Century Man [Ο άνθρωπος του 30ου αιώνα, Μ. Βρετανία/ ΗΠΑ 2006, 95'] του Stephen Kijak. Το σκοτεινό τους περιπατητή σκιαγραφούν οι Damon Albarn, Dot Allison, Marc Almond, Jarvis Cocker, Rob Ellis, Brian Eno, Gavin Friday, Brian Gascoigne, Alison Goldfrapp, Neil Hannon, Martin Lawrance, Ute Lemper, Lulu, Johnny Marr, Angela Morley, Ed O'Brien, Evan Parker [!!!], Simon Raymonde, David Sefton, Sting, Peter Walsh και Hector Zazou.

Θρύλος νούμερο ντούε. Smells like Nirvana. Ο A.J. Schnack τολμά να αγγίξει τον τύπο των ήλων του Κερτ Κομπέιν, αναμοχλεύοντας 25 ώρες συνομιλίας του με το δημοσιογράφο Michael Azerrad, ένα χρόνο πριν μας εγκαταλείψει μέσα από κείνο το θερμοκήπιο. Στο Kurt Cobain: About a Son [Για έναν γιο, ΗΠΑ 2006, 97'], ο 33χρονος αυτόχειρας μιλά για τα παιδικά κι εφηβικά του όνειρα, τα παράλληλα ακούσματά του [Stooges, Bowie, REM, Queen], τις αμφιβολίες και τον καλπάζοντα διχασμό του. Το ύφος του είναι προσωπικό, ανεπίσημο και γυμνό, γεμάτο θυμό και χιούμορ. Εκ των προτέρων, εξομολογητικό και αποκαλυπτικό. Εκ των υστέρων, απολογιστικό.

Οι οικείοι του απουσιάζουν απ' τις εικόνες, εκτός από κάποιες στιγμές στο τέλος, και μοιάζει αυτό να είναι δική τους επιλογή. Υπάρχουν στα λεγόμενά του και στη σκέψη του. Ο Azerrad τα 'χει καταγράψει όλ' αυτά στο βιβλίο του Come as You Are: The Story of Nirvana. Απουσιάζει βεβαίως-βεβαίως και η μουσική του κι ο νοών νοείτο. Το κενό αναλαμβάνουν να καλύψουν ο Steve Fisk [μηχανικός ήχου, παραγωγός και μουσικός που έχει συνεργαστεί με Nirvana, Soundgarden, Maktub, Screaming Trees, The 360's, Calvin Johnson, Wedding Present, Some Velvet Sidewalk, Unwound και Negativland] και ο Benjamin Gibbard [τραγουδιστής των Death Cab for Cutie and The Postal Service].

Θρύλος νούμερο τρε, το τετράλεπτο CBGB κλιπ των Sonic Youth: "Do you believe in rapture?" ["Πιστεύεις στην έκσταση;", ΗΠΑ 2006, 4'] του Braden King. Χωρίς σχόλιο. Θρύλος νούμερο κουάτρο: Awesome, I Fucking Shot That! [Γουστάρω, εγώ το τράβηξα αυτό!, ΗΠΑ 2006, 90'] του Nathanial Hornblower. Είναι Οκτώβρης του 2004 στο Madison Square Garden της Νέας Υόρκης και οι Beastie Boys αποφασίζουν να μιμηθούν τον Βιμ Βέντερς του Lisbon Story προς ίδιον όφελος. Πενήντα ψηφιακές βιντεοκάμερες μοιράζονται στο κοινό για να καταγράψει ο καθείς τη δικιά του συναυλία. Το αποτέλεσμα δικαιώνει την παλαβομάρα του γκρουπ, των ειδικών καλεσμένων και των φίλων τους, όπως διαβάζω.

Και τώρα ένας τοπικός, εν εξελίξει θρύλος. Στα Κέρατα του Ταύρου [On the Horns of the Bull, Ελλάς 2007, 100']. Το μεγαλείο σου: ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου από τον Θανάση Παπακώστα. Χτυπάω τον τίτλο στο google και πιάνω τρία διαφορετικά θέματα. Θρύλοι και παραδόσεις του λαού μας. Ποιο είναι σχετικό και ποιο είν' άσχετο, ο χρόνος θε να δείξει.

Τον ΘΠ άφησε η μάνα του, ένα πρωί του 1959, στα κέρατα του ταύρου. Κατόπιν, τον συναντάμε στον Τίρναβο, όπου μεγαλώνει. Στην Θεσσαλονίκη, να σπουδάζει μηχανολόγος μηχανικός. Μια στιχουργική συνεργασία με τον Μάνο Λοΐζο κόπηκε αιφνιδίως από τον θάνατο. Στο στρατό, να κοιμάται στη σκοπιά, αλλά και να ξαγρυπνά στα ταβερνεία. Μορφοποιεί και τα πρώτα του τραγούδια. Στη Λάρισα, να εργάζεται ως εργολάβος δημοσίων έργων, προσπαθώντας να περιορίσει τις πονηριές του, ενώ παράλληλα συνεχίζει να γράφει στίχους και μουσικές. Στο Μεταξοχώρι Αγιάς πια, με το δικό του στούντιο ηχογραφήσεων και δική του εταιρία παραγωγής, να σχεδιάζει νέες κυκλοφορίες, επαναλαμβάνοντας συχνά την κλισέ φράση: "Να 'μαστε καλά πρώτα"...

Ταυροκαθάψια (τοιχογραφία). Στο κέντρο της σκηνής αναδύεται η χαρακτηριστική μορφή του ταύρου. Το χρώμα που χρησιμοποιείται για την απόδοσή του είναι το ρόδινο, που παράγεται από κόκκινη ώχρα και ασβέστη, και το καστανό, δηλαδή κίτρινη ώχρα με κάρβουνο. Ο ταύρος "αιωρείται", ως αποτέλεσμα της επιθυμίας του καλλιτέχνη να αποδώσει την ορμητική, επιθετική κίνηση του ζώου, ένα απεικονιστικό λάθος που συνεχίστηκε στην πραγματικότητα ως την ανακάλυψη της φωτογραφίας. Το κτήνος περιβάλλεται από δύο γυναίκες, μία στηριγμένη στα κέρατά του, μία πίσω του και έναν άνδρα σε ακροβατική κίνηση στην πλάτη του. Η διαφοροποίηση στο φύλο φαίνεται από τις ανατομικές διαφορές και τα χρώματα που χρησιμοποιούνται και όχι από τα περιζώματά τους, ενδυματολογικά στοιχεία, τα οποία είναι ίδια και για τα δύο φύλα, πιθανώς εξαιτίας του γεγονότος ότι ένα πλέον περίπλοκο ένδυμα θα μπορούσε να εμπλακεί στα κέρατα του ταύρου...

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το τριήμερο "Πανηγύρι του Ταύρου", μια εντυπωσιακή ταυροθυσία που γίνεται το καλοκαίρι στην Αγία Παρασκευή της Λέσβου προς τιμήν του Αγίου Χαραλάμπους, προστάτη των γεωργών, οι οποίοι έχουν και τη φροντίδα του γιορτασμού, συνεχίζοντας παλιά παράδοση του ισναφιού των ζευγάδων. Το τελετουργικό περιλαμβάνει στολισμό του ζώου, που είναι ταύρος εκλεκτός, και στεφάνωμά του, περιφορά του υπό τους ήχους τοπικών μουσικών οργάνων σε όλη την κωμόπολη, μεταφορά του στο ξωκλήσι του αγίου, ευλογία από τον ιερέα με ειδική τοπική ευχή, και εθελουσία θυσία του, όπως πιστεύεται. Από το κρέας, μαζί με αλεσμένο σιτάρι, παρασκευάζεται το λεγόμενο κεσκέτσι, το οποίο το πρωί της Κυριακής, αφού δεχθεί και αυτό την ευλογία του ιερέα, διανέμεται στους πανηγυριστές, για να πάρουν δύναμη, όπως πιστεύεται, από τη δύναμη που είχε ο ταύρος. Ιππικοί αγώνες επιστέφουν την τριήμερη αυτή εθιμική εκδήλωση, που αποτελεί το κατ' εξοχήν παράδειγμα επιβίωσης μέχρι σήμερα σημαντικών στοιχείων του αρχαίου θυσιαστικού τελετουργικού...

Ρεύμα πρώτο. Hip-hop: Beyond Beats and Rhymes [Χιπ-χοπ: Πέρα απ' το ρυθμό και τη ρίμα, ΗΠΑ 2006, 63'] σε σενάριο-σκηνοθεσία και αφήγηση του Byron Hurt. Ο πληγωμένος Βύρωνας μας σεργιανά από την αρχαία ραψωδία στις γειτονιές του ραπ και τα κολέγια του χιπ χοπ. Τον βοηθάνε αρκούντως οι συνήθεις ύποπτοι Mos Def, Fat Joe, Chuck D, Jadakiss, Busta Rhymes και ο πολύς Russell Simmons. Κοινωνικοπολιτιστικά σχόλια συνεισφέρουν οι Michael Eric Dyson, Beverly Guy-Sheftall, Kevin Powell και Sarah Jones.

Ρεύμα δεύτερο. Παιδικό Χέβι Μέταλ μέσω της μικρομηκάδικης Heavy Metal jr. [Μ. Βρετανία 2005, 24'] του Chris Waitt. Πέντε σκοτσέζοι πιτσιρικάδες, μεταξύ 10 και 13 χρονών, τρέφουν μίσος για την κοινωνία τους και το εκφράζουν με όχημα τους χέβι Hatred, το συγκρότημά τους, σε μια δημόσια εμφάνιση στην οικογενειακή Family Fun Day. Η μαμά του ενός τυπώνει μπλουζάκια με το λανθασμένο Hatrid και το θέμα του τίτλου μοιάζει να εξελίσσεται σε This Is Spinal Tap jr. Ο διάβολος όμως, εντέλει ροκάρει. For those about...

Εκτός ρεύματος, αλλά εντός θέματος, το βασκικό Nomadak TX [Ισπανία 2006, 92'] του Raul de la Fuente και του Pablo Iraburu. To txalaparta είναι όργανο για δύο και η τσαλαβούτα τους πηγαίνει στην Ινδία, την Λαπωνία, στη Σαχάρα και την Μογγολία. Δημιουργικό και οδοιπορικό εθνικ-μαντέρ που ακολουθεί κατά πόδας τις μουσικές περιπλανήσεις των Oreka Tx, κατά κόσμον Igor Otxoa και Harkaitz Martinez de San Vicente, καθώς και τις συναντήσεις αυτών με ανθρώπους ξεχασμένους στις στέπες και τις ερήμους. Πριν φτάσουν σε αυτήν τη νιρβάνα, οι δυο μουσικοί συνεργάστηκαν με τους Carlos Nunez Altan, Taraf de Haidouks, Mar?a del Mar Bonet, Hendirgarna, Susana Seivane, Dulce Pontes, Pat Metheny, Berrogueto, Phil Cunningham, Alasdair Fraisier, Kepa Junkera, Oskorri, Hevia και Gontzal Mendibil.

Κι αν όλα αυτά δεν σας φτάνουν, υπάρχει και το αφιέρωμα στο έργο και τη δράση της Barbara Copple. Η επίσημη πρεμιέρα του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ, την Παρασκευή 16 Μαρτίου, γίνεται προς τιμήν της με την τελευταία της ταινία Dixie Chicks: Shut up and Sing [Σκάστε και τραγουδήστε, 2006, 93']. Ξέρετε ίσως γι' αυτές τις κάντρι μπάρμπες που έγιναν παγκοσμίως γνωστές επειδή κράζουνε από πάλκου την πολιτική του Βοός. Καλύτερα να άδουν παρά να μιλούν, θα 'θελαν οι φίλοι του αμερικάνου decider.

Έξι χρόνια πριν είχε προσπαθήσει να αντιπαραβάλλει τα τρία Woodstock [1969, 1994 και 1999]. Τα συμπεράσματα και οι συγκρίσεις καταγράφτηκαν στο δικό της My Generation [Η δική μου γενιά, 2000, 104'], ανάμεσα σε πολλές συνεντεύξεις και απ' τις τρεις γιορτές, απ' όλες τις μπάντες και τις σκοπιές. Ακόμη πιο πίσω, κάπου ανάμεσα σε μια κουβέντα με τον Γκρέγκορι Πεκ [A Conversation with Gregory Peck, 1999] και την άγνωστη ζωή του Μάικ Τάισον [Fallen Champ: The Untold Story of Mike Tyson, 1993], είχε ακολουθήσει τις μουσικές αποδράσεις του Γούντι Άλεν και τις κατέγραψε στο Wild Man Blues [1997, 103'], συνυφασμένες με την ταραχώδη προσωπική του ζωή.

Μη νομίσετε όμως πως είναι παιδί της ήπιας επανάστασης. Τα American Dream [Αμερικάνικο όνειρο, 1990, 94'] και Harlan County, USA [1976, 104'] καταγράφουν απεργίες. Κι η νέα της δουλειά, The Edge of Madness [2007], σκαλίζει τα όρια της τρέλας και της γενοκτονίας στο Σαράγιεβο, μέσα απ' τα μάτια της δημοσιογράφου Gaby Grebo. Κι όλες σας οι απορίες μπορούν ν' απαντηθούν στην συζήτηση μαζί με την Μπάρμπαρα Κοπλ, στις 19 Μαρτίου στην αίθουσα Τζον Κασσαβέτης στις 11 το πρωί.

Τέλος, υπάρχουν και οι ζωντανές μουσικές για τους φίλους της σκηνής στην Αποθήκη Γ. Είπαμε, αυτά που ξέρατε περί Biosphere και Pansonic θα πρέπει να τα ξεχάσετε. "Φτηνή ποπ για το λαό". Macire Syla & Djembe Fare από την αφρικανική Γουινέα και Monika και 5 Star Hotel απ' την Αθήνα και την Θεσσαλονίκη αντίστοιχα. Και το κέφι συνεχίζεται αμείωτο, εκτός αν είστε σαρακοστιανοί τύποι.

Out in the fields

30th Century blog μάστερ
Μουσικός keep walking Scottie
Μεζές 'bout a son στο u-tube
Do You Believe in Rapture? at Bonnaroo 2006
Τραβάτε μας κι ας λέμε
Λύρα από κέρατα ταύρου
Βύρων ο πληγωμένος χόπερ
Nomadak Tx keep rollin'