Αντίο DDR! Ζήτω η Γερμανία!
Ο τίτλος αφορά - βεβαίως, βεβαίως - την ταινία "Αντίο Λένιν!" [good bye Lenin!, 2003] του Βόλφγκανγκ Μπέκερ που τιμήθηκε με το βραβείο Γαλάζιος Άγγελος ως το καλύτερο ευρωπαϊκό φιλμ στην φετινή 53η Berlinalle. Κι όχι άδικα, αφού κατάφερε να ενθουσιάσει [και να συναρπάσει] κοινό και κριτικούς. Χωρίς ειδικά εφέ, δίχως υπερβολές. "Δεν μπόρεσα να συνδέσω μεταξύ τους όλα τα σημεία-κλειδιά με τα γεγονότα, αλλά πέρ' απ' αυτό το φχαριστήθηκα πολύ" μας λέει ένας αμερικάνος θεατής[;-)] Αυτό όμως είναι και η ουσία. Δεν χρειάζεται να τα καταλαβαίνουμε όλα ντε και καλά. Τα λίγα που πιθανόν να γνωρίζουμε για την πτώση του τοίχου, εεε... του τείχους στο Βερολίνο, είναι αρκετά για να το φχαριστηθούμε όλοι.
Όμως εκτός αυτού ή μάλλον συν αυτώ, η ταινία διαθέτει ένα πολύ δυνατό σενάριο, το κατάλληλο κλίμα, την ιδιάζουσα για την εποχή της ατμόσφαιρα και πάμπολλες ιδέες. Ιδού μια αρχή: η μαμά, πνευματική οδηγήτρια των νέων βλαστών της ανατολικής Γερμανίας, βλέπει τον γιο της σε αντικαθεστωτική διαδήλωση και της έρχεται κόλπος. Ο μπαμπάς είναι φευγάτος από καιρό. Η αγωνίστρια μαμά παραμένει σε κώμα και ξυπνάει μετά την πτώση του τείχους. Έχει χάσει δηλαδή τα καλύτερα επεισόδια. Δεν πρέπει όμως να ξαναταραχτεί γιατί αυτό μπορεί να αποβεί μοιραίο για την ζωή της.
Ο γιος που νοιώθει κατά ένα μέρος υπεύθυνος για την υγεία της μαμάς, κάνει το παν για να μην πάρει χαμπάρι τις αλλαγές. Κι εδώ αρχίζει το χοντρό παιχνίδι! Το ένα ψέμα διαδέχεται το άλλο, επιστρατεύεται ένας φιλόδοξος σκηνοθέτης-ηθοποιός, οι γείτονες, οι παλιοί σύντροφοι, ακόμη και κάποια μούλικα της γειτονιάς που το παίζουν προσκοπάκια. Το 'οικοδόμημα' του ανύπαρκτου πια 'υπαρκτού σοσιαλισμού' ορθώνεται σαν φάντασμα, όχι τρομακτικό αλλά τραγελαφικό, αστείο, μια καρικατούρα που μπορεί να προκαλέσει ακόμη και κλαυσίγελους.
Το εκπληκτικότερο όλων είναι ότι αυτό το κατασκευασμένο περιβάλλον διαθέτει αντοχή και αναδιπλώνεται με απίστευτη ελαστικότητα, προσαρμοζόμενο άμεσα στις περιστάσεις, ιδιότητα που δεν διέθετε επουδενί το αρτηριοσκληρωτικό καθεστώς του Χόνεκερ. Και τότε πια ξεπερνάει το υποτιθέμενο μονολιθικό παρελθόν του, βγαίνει από τα όρια του μικρού δωματίου, αντιστρέφει τα πάντα γύρω του, σαρώνει με την αληθοφάνειά του, ανατρέπει τα νέα καθεστώτα, οικειοποιείται με άνεση τα 'επιτεύγματα' και τα 'σύμβολα' του καπιταλισμού και τον νικάει κατά κράτος! Η αναμενόμενη σύγκρουση των σημείων των δύο καθεστώτων μετατρέπεται σε μια καλώς εννοούμενη ανίερη συμμαχία. Η εντροπία του μικρού οικοσυστήματος του επιτρέπει να απλώνεται στο αέριο χάος.
Όπως αντιλαμβάνεστε, η ειρωνεία περισσεύει, η αυτοκριτική εκ του ασφαλούς αλλά και τα σχόλια για την διάδοχη κατάσταση, τώρα που καταλάγιασε ο ενθουσιασμός, πέφτουν βροχή σαν το χαλάζι. Το χάος ανασυντάσσεται και μετράει τις πληγές του με το 'μέτρο' της εις άτοπον απαγωγής. Η οποία 'απαγωγή' είναι τοπική, είναι αληθινή, είναι πιο πραγματική από την πραγματικότητα, ή θα θέλαμε να είναι έτσι έστω και για λίγο. Γιατί αυτά που πραγματεύεται η ταινία δεν είναι τοπική ιστορία σε μακρινές εποχές. Είναι το ίδιο ευρωπαϊκή όσο και παγκόσμια υπόθεση, είναι κάτι από μας και το μέλλον μας. Θα μπορούσα άνετα να ισχυριστώ ότι ο Μπέκερ μας δίνει μαθήματα σύγχρονης ιστορίας, εφαρμόζοντας τις πλέον σύγχρονες μεθόδους παρουσίασης και κατανόησής της. Και προπαντός διασκεδάζοντάς μας. Γελάστε αλλά σκεφτείτε το και λιγάκι.
Πριν περάσω στα υστερ[ικ]όγραφα θα ήθελα να σας πω για την εξαίσια μουσική επένδυση του Γιαν Τιρσέν. Μινιμαλιστική, χαμηλότονη, με υπέροχα ξεσπάσματα-κρεσέντα, δένει απόλυτα με το μοντέρνο παραμύθι που βλέπουμε στο πανί. Παλιμπαιδίζει έξοχα ανάμεσα στον Νάιμαν και τον Ρότα. Ακολουθεί τις παύσεις, τις σιωπές, τις γοργές εναλλαγές αλλά και τις αργές. Χαίρεται, λυπάται, συλλογάται, ταξιδεύει, και κάποτε-κάποτε εκρήγνυται σε συναισθήματα με την στόφα ενός έμπειρου ψυχαγωγού μουσικού. Περισσότερα επ' αυτού μπορείτε να διαβάσετε στην κριτική του Πανότα.
ΥΓ: Ποιος είναι αυτός ο άλλος ο Wolfgang Becker ο πρεσβύτερος που έχει σκηνοθετήσει πάμπολλα επεισόδια της αστυνομικής σειράς "Tatort" μέχρι το 1987; Είναι σύμπτωση ότι ο δικός μας και συνονόματός του, έχει επίσης σκηνοθετήσει το επεισόδιο "Tatort - Blutwurstwalzer" (1991);
ΥΓ2: Στην προηγούμενη ταινία του "Das Leben ist eine Baustelle" (Life is all you get, 1997) ο Μπέκερ είχε για βοηθό του στο σενάριο τον Τομ Τίκβερ.
Άντε γεια μωρέ παιδιά
Ζει ο σύντροφος Λένιν; Ζει!!!
Βουτιά στα αρχεία... του γερμανικού σινεμά
Ο Χόνεκερ, ο Bruhl και άλλες φωτογραφίες
Ο Λένιν κι ο Γαλάζιος Άγγελος
