Εσείς, οι ζωντανοί [Du levande, 2007] του Roy Andersson

"Ο άνθρωπος είναι η χαρά του ανθρώπου", σύμφωνα με τα λόγια του μεγάλου Othin, όπως αναφέρονται στην μπαλάντα Hovamol της πρώιμης ισλανδικής ποίησης. Ο άνθρωπος όμως είναι και η απειλή, η θλίψη και η καταστροφή του εαυτού του, επισημαίνει ο σκηνοθέτης. Αυτοαναφορικό και δεόντως ανθρωποκεντρικό, όπως και η άποψη μας για το σύμπαν. Πάντων χρημάτων μέτρον εστίν άνθρωπος, των μεν όντων ως έστιν, των δε ουκ όντων ως ουκ έστιν. Αυτά είπε κάποτε ο αρχαίος ημών Πρωταγόρας. Ο άνθρωπος είναι το μέτρο του κόσμου μας, αποφαίνεται για το είναι και το μη είναι, για το είναι και το φαίνεσθαι, για την αλήθεια και το ψεύδος.

"Εσείς, οι ζωντανοί" μια ταινία-ύμνος στο μεγαλείο της ανθρώπινης ύπαρξης, η τέταρτη από έναν πολύ παράξενο σουηδό. Πρώτη, μετά από τρεις μικρού μήκους, ήρθε η πολυβραβευμένη "Μια σουηδική ιστορία αγάπης" [En Karlekshistoria, 1970], ένα ελεγείο στην ενηλικίωση και στον εφηβικό έρωτα. Ακολούθησε χωρίς βιασύνη η ποιητική του Giliap [1975] που έφεξε δειλά το δρόμο για ότι θα επακολουθούσε. Η συνέχεια άργησε 25 χρόνια. Μεσολάβησαν πολλά διαφημιστικά [η κινητήριος οικονομική δύναμις για να κάνει ταινίες] και δυο ακόμη μικρά ποιήματα. Ένα "Κάτι συνέβη" [Nagonting har hant, 1987] σαν πίνακας του Άρμπους και το καφκικό "World of Glory" [Harlig ar jorden, 1991].

Από κάπου το θυμάμαι αυτό το συγκλονιστικό φιλμάκι. Την πρώτη κυνική σεκάνς όπου ένα φορτηγό-ψυγείο μετατρέπεται μέσω μιας προχωρημένης πατέντας σε αυτοκινούμενο θάλαμο αερίων. Κι έπειτα αυτή η επίπεδη ζωή ενός άχαρου, άγευστου άοσμου και επικίνδυνου εντέλει τροχού του συστήματος, η οποία αναλύεται σε μικρά μονόπλανα με μαύρες αμόρσες ανάμεσά τους, έτσι ώστε να μεγεθύνεται ακόμη πιο πολύ το γκροτέσκο μιας πιθανής εφιαλτικής πραγματικότητας. Τι έξοχος προπομπός για μια τόσο δυναμική συνέχεια!

Εμείς τον γνωρίσαμε όταν οι Νέοι Ορίζοντες του 41oυ Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης μας πρότειναν "Τα τραγούδια απ' το δεύτερο όροφο" [Sanger fran andra vaningen, 2000]. Η ταινία έπεσε σαν σουρεαλιστικός κεραυνός σε μια πεζή και ναρκωμένη αίθρια πραγματικότητα. Οι μελαγχολίες και τα υπαρξιακά προβλήματα των μικρών ανθρώπων βρήκαν τον Αίσωπό τους, τον Σιμωνίδη τους και τον Λουκιανό τους. Χρειάστηκε μια ακόμη επταετία για την φυσική συνέχεια του "Εσείς, οι ζωντανοί". Κι αν τα "Τραγούδια" κλείνουν προς το σινεμά του Φρίντρικσον, οι "Ζωντανοί" παραπέμπουν στον ώριμο Καουρισμάκι με κάτι από Ιοσελιάνι.

Ανασύρω από το φεστιβαλικό μου ημερολόγιο για τα "Τραγούδια του 2ου": Αλληγορία σκανδιναβικού τύπου με πολύ μαύρο χιούμορ. Ιστορίες που μπλέκονται σιγά-σιγά όλο και περισσότερο. Σπονδυλωτή αφήγηση και παράλληλη εξέλιξη. Πικρά σχόλια για τη νωθρότητα των βορείων, την ανάκαμψη των αιρέσεων εν' όψει του 2000, το αλαλούμ της εποχής και το βρικολάκιασμα των αδικαίωτων νεκρών. Το πνεύμα των Μόντι Πάιθον διάχυτο και πάντα υποβόσκον.

Κοινά σημεία με τους πρόσφατους "Ζωντανούς". Ένα, η σπονδυλωτή ανάπτυξη που εδώ πια περιρρέει και καταλήγει ασπόνδυλη. Δύο, ο θεραπευτικός ρόλος της μουσικής που εδώ γίνεται τραγουδιστή παραμυθία [Μ' όλη αυτή τη μιζέρια του κόσμου πώς να μη μεθύσει κανείς;], απομεινάρι δόξης ή αργοσβήνει κι επανέρχεται γλυκιά τζαζ από το υπόβαθρο. Τρία, αυτό το κτίριο που ταξιδεύει όπως το "νόημα της ζωής". Τέσσερα, ένας γάμος, μια κηδεία και χιούμορ μεταφυσικό. Πέντε, αυτό το απροσδόκητο και ιπτάμενο σε σχηματισμό που τραβάει τα βλέμματα όλων εκεί κάπου στο τέλος.

Παρόλ' αυτά τίποτε δεν είναι ίδιο όμοιο κι απαράλλαχτο. Σαν το ποτάμι που βρέχει τα πόδια μας αλλά το νερό του είναι διαφορετικό κάθε στιγμή. Σαν το μαγικό καλειδοσκόπιο που βλέπαμε μικροί. Σαν τα εικαστικά φράκταλς των φοιτητικών μας χρόνων. "Η κοινωνία είναι μια πιατέλα με λογιώ λογιώ μεζέδες" λέει ο αστυνόμος Διονύσης Παπαγιαννόπουλος στην ελληνική "Βίλα των οργίων". Κάπως έτσι μοιάζει κι ο μωσαϊκός καβαφικός καμβάς του ιδιόρρυθμου Ρόι Άντερσον. Σε παρασύρει στον ιστό του κι εσύ αφήνεσαι απαλά.

- - -

Η πικρού μήκους World of Glory, μέρος πρώτο και κωμικοτραγικό  
Η πικρού μήκους World of Glory, μέρος δεύτερο και απαισιόδοξο  
Επτά πολύ πολύ ενδιαφέροντα διαφημιστικά δεικτικά και ενδεικτικά...  
Είμαστε ακόμα στη σκηνή, σαν αστραπόβροντα που συνοδεύουν μια πρόβα...