Φόνισσες του παρελθόντος

Όλα, και τα μικρότερα πράγματα, πρωθύστερα κι ανάποδα έρχονται σ’ αυτόν τον κόσμο.

Με αφορμή την πρόσφατη υπερπαραγωγική μετα-παπαδιαμαντική μεταφορά, εμπνευσμένη από το μυθιστόρημα του κοσμοκαλόγερου Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, είπα να ξαναδώ και τις παλιότερες κινηματογραφικές εκδοχές. Θεατρικές είχαν προηγηθεί πολλές.

Εν αρχή ην Η φόνισσα [1974] του Φέρρη, μεταπολιτευτική, τολμηρή, μινιμαλιστική, με ελάχιστους διαλόγους, με τη φωνή του Κατράκη εν μέρει αφηγητή. Η Μαρία Αλκαίου απόλυτα τραγική, με ντοπιολαλιά, με εκφραστικά μάτια και πρόσωπο, δίνει σάρκα και οστά στην απόγνωση, τα πάθια και τις κακουχίες του βίου της Χαδούλας Φραγκογιαννούς. Πρυτανεύει σε όλη την ταινία η πρωτοποριακή μουσική του Σταύρου Λογαρίδη. Καταφέρνει να ισορροπεί την τραγικότητα με τον λυρισμό. Ο Φέρρης παίζει κλεφταρματολό και οι κόρες του θυσιάζονται στη στέρνα.

Δυο δεκαετίες σχεδόν μετά [1991], ο Άγγελος Κοβότσος κάνει την ομώνυμη ταινία ή τηλεταινία, η οποία μένει αζήτητη, απρόβλητη για δυο χρόνια, ώσπου προβάλλεται ως μίνι-σειρά τριών επεισοδίων. Το βάρος του κεντρικού ρόλου σηκώνει επάξια η Τούλα Σταθοπούλου, την ενδιαφέρουσα κατά τμήματα μουσική υπογράφει ο Γιώργος Παπαδάκης και ο παραγωγός αυτής Νίκος Πιλάβιος κάνει ένα πέρασμα ως πάτερ Ιωάσαφ. Άνιση αλλά δίνει νέα ερμηνεία σε κάποια επεισόδια της ζωής της ηρωίδας. Οι πινελιές της Βάσως Χεκίμογλου στο σενάριο έχουν επίσης ενδιαφέρον.

Τρίτη μεταφορά, μεσολάβησαν άλλες δυο δεκαετίες, Η φόνισσα – Η λογική γεννάει τέρατα [2012] της Στέλλας Αρκέντη. Η οποία θριαμβεύει στο Ιόνιο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου [Λευκάδα 2013] με Α' Βραβείο Καλύτερης Ταινίας Μυθοπλασίας και βραβείο ερμηνείας στην Ιωάννα Γκαβάκου. Η Αρκέντη μένει περισσότερο πιστή στο πρωτότυπο. Αφηγείται/συγγράφει ο βεριτάμπλ Παπαδιαμάντης [Θανάσης Παπαθανασίου] και η φωνή της φόνισσας [Γκαβάκου] στα όνειρά της, φλας-μπακ του βίου της: ο θάνατος θα είν’ ο κάλλιστος των ύπνων, αρκεί να μην έχει κακά ονείρατα.

Η Ιωάννα Γκαβάκου δίνει ρεσιτάλ ερμηνείας, παρά τη θεατρικότητα που την περιβάλλει, κι όλοι βιώνουμε μαζί της πως... και ειρκτή και κόλασις ήτο μέσα της... Μουσική και σχεδιασμός ήχου από την Σωτηρία Αδάμ, η οποία χρησιμοποιεί και προϋπάρχουσες συνθέσεις της, αλλά πετυχαίνει εξαίρετο συνδυασμό ατμόσφαιρας και σασπένς.

Μια δεκαετία απέχει από το τώρα, που η Καριοφυλλιά Καραμπέτη ανασταίνει την γκραν γκινιόλ πλευρά της Φόνισσας [2023]. Πλουσιότατο καστ, απίθανα φυσικά ντεκόρ, κοστούμια, φωτογραφία, κομπάρσοι πολλοί και μουσική του Δημήτρη Παπαδημητρίου. Η πλέον χαλαρή μεταφορά του έργου, με έμφαση σε σύγχρονα θέματα καταπίεσης, αγριότητας, ανισότητας. Στιλιζαρισμένη υπερπαραγωγή με διαστάσεις κοινωνικού θρίλερ και πολλούς αμφιλεγόμενους βαθμούς καλλιτεχνικής ελευθερίας.

Ιστορικά καταγράφω ότι το 2014 ανέβηκε και ως όπερα από την Εθνική Λυρική Σκηνή.

Και τις τρεις ως άνω εκδοχές μπορείτε να τις αναζητήσετε και να τις δείτε, είτε στον σωλήνα είτε στο αρχείο του κρατικού ραδιοτηλεοπτικού μας φορέα.