Formula 1: Driven by Sly
Οι αγώνες ταχύτητας αυτοκινήτων είναι ένα θέμα που απασχόλησε τον κινηματογράφο, αμέσως μόλις άρχισε να μιλάει. Η πρώτη ομιλούσα παραγωγή, σχετική με το θέμα, πρέπει νάναι αυτή του Howard Hawks με τίτλο "The Crowd Roars" (1932) και οδηγό τον James Cagney. Το τουπέ του Κάγκνεϊ είχε τόσο μεγάλη πέραση ώστε να γνωρίσει και ρημέηκ, επτά χρόνια αργότερα, με τίτλο "Indianapolis Speedway", χωρίς όμως την ανάλογη ποιότητα. Σαράντα-κάτι χρόνια μετά ο Χωκς θα επαναλάβει το εγχείρημα (Red Line 7000, 1965) με νέο οδηγό τον James Caan, αλλά θα τον προδώσει το πολύπλοκο σενάριο. Η προσπάθειά του πάντως, θεωρήθηκε πιο ειλικρινής από το υπέρ-φιλόδοξο "Grand Prix" (1966) του John Frankenheimer. Που διέθετε μεν πιο πλούσιο καστ (James Garner, Eva Marie Saint, Yves Montand, Toshiro Mifune, Jessica Walter, Francoise Hardy), αλλά πιο αφελές σενάριο, γεμάτο αγαπητιλίκια και ερωτικές διαπλοκές. Κρίμα στο σπουδαίο μοντάζ (με παράλληλες δράσεις στο ίδιο καρέ) και τα εντυπωσιακά ηχητικά εφέ που τιμήθηκαν αμφότερα με όσκαρ.
Στο μεταξύ γρήγορα αυτοκίνητα θα οδηγήσουν κι άλλοι μεγάλοι ηθοποιοί. Ο πανύψηλος James Stewart θα παίξει ένας δοκιμαστή αγώνων που εξελίσσει έναν υπερσυμπιεστή υψηλών ταχυτήτων στο "Speed" (1936). Αν σκεφτείτε ότι την ίδια χρονιά ο Jimmy ξεπέταξε άλλες 7 ταινίες, καταλαβαίνετε ότι όλα έγιναν "στα πεταχτά". Οι σκηνές δράσης είναι εμφανώς φτιαχτές, με υπερβολική χρήση της ένθεσης αρχειακού υλικού στην πλάτη του οδηγού. Στα 1949 σειρά έχει ο Mickey Rooney (The Big Wheel). Υποδύεται ένα νεαρό οδηγό που ακολουθεί τα ίχνη του πατέρα του, παρά το γεγονός ότι εκείνος σκοτώθηκε σε αγώνα. Μήπως σας θυμίζει τους Jules και Jacques Villeneuve, πατέρα και γιο; Θα ακολουθήσουν ο Clark Gable (To Please a Lady, 1950), ο Paul Newman (Winning, 1969) κι ο Richard Pryor (Greased Lightning, 1977). Πλάι στον Πωλ Νιούμαν θα σταθούν οι Joanne Woodward, Richard Thomas και Robert Wagner αλλά το αποτέλεσμα θα είναι ένα σπορ ρομάντζο που μετά βίας ξεπερνάει το μέτριο. Ακόμη κι ο Elvis Presley θα επωφεληθεί και θα σπινιάρει δις, άδοντας πολλάκις ("Spinout" του 1966 και "Speedway" του 1968, αμφότερα του Norman Taurog).
Η δεκαετία του '60 θα γεννήσει κι αρκετές σπιντάτες κωμωδίες. Πρώτα-πρώτα ο "Τρελός, τρελός, τρελός κόσμος" (It's a Mad Mad Mad Mad World, 1963) του Stanley Kramer. Μια υπερκαταστροφική υπερκωμωδία, ένα ατέλειωτο κυνήγι αυτοκινήτων με απώτερο σκοπό έναν θησαυρό και τα τρανταχτά γέλια των θεατών. Το επιτελείο των ηθοποιών είναι επίσης υπέρλαμπρο. Πάρτε ανάσα: Spencer Tracy, Edie Adams, Milton Berle, Sid Caesar, Buddy Hackett, Ethel Merman, Mickey Rooney, Dick Shawn, Dorothy Provine, Phil Silvers, Jonathan Winters, Peter Falk, Jimmy Durante, Terry-Thomas, Eddie 'Rochester' Anderson, William Demarest, Jerry Lewis, The Three Stooges, Buster Keaton, Carl Reiner. Ακολουθεί κατά πόδας "Η μεγάλη κούρσα" (The Great Race, 1965), η κωμωδία εποχής του Blake Edwards. Μια μονομαχία του καλού και ευγενούς οδηγού Leslie (Tony Curtis) με τον διαβολικό του ανταγωνιστή, τον γκαφατζή καθηγητή Fate (Jack Lemmon). Με την εξαίσια ερμηνεία του βοηθού του Max (Peter Falk) και την Natalie Wood καλύτερη από ποτέ.
Οι Τόνι Κέρτις και Τέρι Τόμας θα κοντραριστούν στο ράλι του Μόντε Κάρλο (Monte Carlo or Bust, 1969), μια απολαυστική περιπέτεια του Ken Annakin, που αναβιώνει τη μεγάλη κούρσα των 1500 μιλίων στην δεκαετία του '20. Φαρσοκωμωδία μεν, αλλά αρκετά πετυχημένη. Ίσως λίγο υπερβολική η αναπαράσταση της εποχής. Την ίδια χρονιά κάνει την εμφάνισή του και ο Herbie, το φολκς-βάγκεν κατσαρίδα που σκέφτεται και δρα αυτοβούλως. Η ταινία "Κατσαριδάκι, αγάπη μου" του Robert Stevenson, είναι μια παραγωγή του Disney που αρέσει πολύ στους μικρούς κινηματογραφόφιλους, αλλά και στους μπαμπάδες τους. Το κέφι συνεχίζεται στην δεύτερη περιπέτεια "Herbie Rides Again" (1974). Ακολουθούν άλλες δυο τρελές κούρσες, μια στο Μονακό (Herbie Goes to Monte Carlo, 1977) και μία στην Βραζιλία (Herbie Goes Bananas, 1980), οι οποίες ξεχειλώνουν τελείως την ωραία αρχική συνταγή. Εντέλει ο Χέρμπι ρετουσάρεται και συνεχίζει τις περιπέτειές του στην τηλεόραση.
Στη δεκαετία του '70 η Φόρμουλα 1 γνωρίζει νέες δόξες και προβάλλεται από την τηλεόραση. Ο Steve McQueen οδηγεί το γκραν πρι του "Le Mans" (1971) και η φιγούρα του παραπέμπει στον James Hunt και τον Ronnie Peterson. Αλλά και ο γόης Alain Delon οδηγεί το γοργό όχημα του Pierre Granier-Deferre με τίτλο "La Race Des Seigneurs" (1973). Ο Jeff Bridges μας πάει στην αντίπερα όχθη ως "The Last American Hero" (1973, του Lamont Johnson). Ζωντανεύει τον θρυλικό Junior Johnson, που έμαθε να οδηγεί αγωνιστικά σε παράδρομους, μεταφέροντας παράνομα και νύχτα το ουίσκι που έφτιαχνε ο πατέρας του. Έτσι κερδίζει τους αντιπάλους του, που τρέχουν με ακριβά αυτοκίνητα. Η ατμόσφαιρα είναι αληθινή, οι χαρακτήρες αποκτούν πραγματικές διαστάσεις, οι ερμηνείες δένουν τέλεια (Valerie Perrine, Geraldine Fitzgerald, Gary Busey, Ed Lauter, Ned Beatty) και το αποτέλεσμα υπερβαίνει πολλαπλά τις ταινίες του είδους (φτηνές κάουντρι περιπετειούλες τύπου Dukes of Hazzard).
Τελευταίος κλείνει τον κύκλο ο Al Pacino που ενσαρκώνει τον Bobby Deerfield στο ομώνυμο ρομάντζο του Sydney Pollack (1977). Ο σκληροτράχηλος Πατσίνο δείχνει ασυνήθιστη ερμηνευτική νωθρότητα στο ρόλο του οδηγού που ερωτεύεται μια αριστοκράτισσα από την Φλωρεντία (Marthe Keller). Μεταφυσική εκζήτηση, ερωτήσεις που στερούνται νοήματος, και οι θεατές υποφέρουν περισσότερο από την ηρωίδα, που πεθαίνει αλλά... Ο Πόλακ προσπαθεί να μιμηθεί τον Λελούς όμως η λάμψη των χρημάτων στα ταμεία τον αποπροσανατολίζει ελαφρά. Ο παραγωγός Πόλακ καπελώνει τον σκηνοθέτη. Η πιο πρόσφατη αποτυχημένη προσπάθεια αναβίωσης των αγώνων στο σινεμά έγινε με το ιλαροτραγικό "Days of Thunder" (1990) του Tony Scott. Ο Tom Cruise νόμισε ότι θα κάνει ένα ακόμα "Top Gun" και η Nicole Kidman φαντασιώθηκε πως είναι τραγική ερμηνεύτρια. Μόνο ο Robert Duvall διέσωσε το γόητρο του και διαχώρισε τη θέση του. Εις μάτην βέβαια. Διότι οι φίλοι της φόρμουλα 1 δεν μάσησαν ούτε ποπ-κορν.
Και να που φτάσαμε στον γατούλη Σιλβέστρο της μεγάλης οθόνης, τον μυώδη Sly. Τι προϋπηρεσία έχει το παλικάρι; Ένα προφητικό (;) "Ράλι θανάτου στο έτος 2000" (Death Race 2000, 1975), ένα φιλμ ψευτο-επιστημονικής φαντασίας με μπόλικη δράση από τον Paul Bartel. Με αντίπαλο τον κακό και μοχθηρό David Carradine, που είναι μανούλα για κάτι τέτοιους ρόλους. Σε μια μελλοντική κοινωνία γίνεται ένας αγώνας υπεραυτοκινήτων, όπου δεν κερδίζει όποιος φτάσει πρώτος, αλλά όποιος κλαδέψει τον περισσότερο κόσμο. Υπάρχει και πόιντ σύστεμ. Οι γέροι, τα βρέφη, τα παιδάκια, οι έγκυοι, ανήκουν σε ξεχωριστές κατηγορίες και πριμοδοτούνται διαφορετικά. Όπως και οι νοσοκόμες. Η ατμόσφαιρα παρεκτρέπεται προς το μοβόρικο κόμικ, αλλά διατηρεί και μια ειρωνεία διαστροφική, που οφείλεται σίγουρα στον παραγωγό Roger Corman. Ο Stallone είναι γελοίος, άξεστος, ηλίθιος χωριάτης, που εκρήγνυται από θυμό και αηδία για το παράλογο αυτό παιχνίδι, αλλά συμμετέχει με απώτερο στόχο να το καταργήσει. Ο Κάρανταϊν είναι μεν κακός, αλλά έχει στυλ, φινέτσα, ντυμένος κομψά με μαύρο δέρμα απ' την κορφή ως τα νύχια, δίνει άλλον αέρα στο ρόλο. Το προφητικόν μήνυμα έγκειται στις θυσίες που γίνονται κάθε σαββατοκύριακο στο βωμό της ασφάλτου.
Το φιλμ είχε μεγάλη επιτυχία στην εποχή του και γνώρισε και συνέχεια, το "Deathsport" (1978), ένα επίσης ψευτο-sci-fi πόνημα σε κοινή σκηνοθεσία Henry Suso και Allan Arkush. Και πάλι ο David Carradine κάνει τη διαφορά, αλλά δεν σώζει την κατάσταση. Η άνευ ενδυμάτων εμφάνιση της Claudia Jennings είναι μια ατραξιόν, αλλά μόνο για το βίντεο και την 'προχωρημένη' κινηματογραφική ζώνη του Σταρ. Ο Paul Bartel φέρεται ως άμεσα υπεύθυνος και για την φαρσοκωμωδία ταχύτητας "Cannonball" (1976), όπου ο Σταλόνε κάνει ένα μικρό πέρασμα, ανάμεσα σε πολλές άλλες σύντομες εμφανίσεις. Θα υπάρξουν και δυο συνέχειες, ακόμα πιο φαρσικές και εύκολες, τα "Cannonball Run" (1981) και "Cannonball Run II" (1984), όπου θα διαπρέψει ο Burt Reynolds, πλαισιωμένος από μια παρέλαση αστέρων. Και τα τρία αυτά κατασκευάσματα είναι προϊόντα ευρείας κατανάλωσης που χαρακτηρίζουν την εποχή τους και έχουν λήξει ημερολογιακά. Θεωρούνται δε 'επεισόδια' της παλιότερης κωμωδίας "The Gumball Rally" (1976) του Chuck Bail.
Μόλις καβατζώσαμε τον 21ο αιώνα, νάσου ο Σλάι που ασχολείται με τη φόρμουλα 1 (κάποιοι κακεντρεχείς θάθελαν να γράψω assholeίται, αλλά δεν θα τους κάνω τη χάρη). Ήθελε, λέει, να κάνει ταινία τις ζωές του Enzo και του Dino Ferrari, αλλά η scuderia τον απέτρεψε. Δεν παίζεις παραπέρα, φαίνεται να του είπαν οι επικεφαλής της κόκκινης ομάδας. Μετά σκέφτηκε τον αδικοχαμένο βραζιλιάνο άσο Ayrton Senna, αλλά κι εκεί μάλλον τα βρήκε σκούρα. Τέλος πάντων, είδε κι αποείδε, κι έκανε κάτι παρεμφερές. Ας περάσουμε λοιπόν στο προκείμενο "Driven" για να δικιολογήσουμε και το παρόν κείμενο. Ο τίτλος δεν είναι πρωτότυπος. Άλλες πέντε ομότιτλες ταινίες προηγήθηκαν (2000, 1998, 1996, 1923 και 1916), αλλά μάλλον δεν έχουν σχέση με το θέμα μας. Το θέμα δε, βρίθει από σεναριακά και αγωνιστικά κλισέ, αφού οι φίλοι του σπορ θα αναγνωρίσουν γεγονότα που σημάδεψαν το αγώνισμα σε διάφορες φάσεις της ιστορίας του, αλλά και εφετζίδικες αντιγραφές γνωστών ατυχημάτων.
"Welcome to the human race". Καλωσήρθατε στον ανθρώπινο αγώνα. Το σύνθημα της ταινίας. Η κάμερα για πρώτη φορά παρακολουθεί από τόσο κοντά τα αγωνιστικά αυτοκίνητα, πάλλεται κι ανεβάζει αναπνοές και σφυγμούς, βάζοντας το θεατή στη θέση του οδηγού. Η τεχνολογία των εφέ τίθεται στην υπηρεσία του θεατή, εξομοιώνοντας (και όχι εξω-μειώνοντας) εντυπωσιακά το κόκπιτ του μονοθέσιου, με ταχύτητες που ξεπερνούν τα 380χλμ την ώρα. Χρειάστηκαν οκτώ μήνες γυρισμάτων, εννιά αγώνες σε πέντε χώρες και πολλά χιλιόμετρα φιλμ. Το παράξενο, σε σχέση με τις υπόλοιπες ταινίες του είδους, είναι πως εδώ δεν υπάρχουν αδρές διαχωριστικές γραμμές, δεν υπάρχουν καθαρόαιμοι καλοί ή κακοί. Απλά είναι μια κούρσα με στόχο την τελειότητα που ανακλά έναν κόσμο ταχύτητας επιθυμητό από όλους, αν και έχει μεγάλη σημασία η γραμμή που θα διαλέξουμε, όπως γνωρίζουν οι μύστες.
Τελικά, η εντύπωση που προκαλούν οι σπινταριστές σκηνές, τα σούπερ κοντινά πλάνα, οι ματιές μέσα απ' την μπαλακλάβα και το κράνος, οι κοφτοί ελλειπτικοί διάλογοι, που σχεδόν αρπάζουν τα λόγια απ' το στόμα, χωρίς να προλαβαίνουν να δηλώσουν τις διαθέσεις των ηρώων, αποβλέπουν σε μια καλογυρισμένη ταινία δράσης. Δυστυχώς (ή μήπως ευτυχώς;), ο όποιος προβληματισμός, παραμερίζεται χάριν του θεάματος. Οι φανατικοί φίλοι των αγώνων θα νοιώσουν κάτι από τα παρασκήνια της φόρμουλας και θ' αναγνωρίσουν κάποιους οδηγούς να περνάνε εμπρός τους, όπως ο Jean Alesi, ο Juan Pablo Montoya, ο Robetro Moreno, ο Max Papis και ο Jacques Villeneuve. Αν μπουν στη διαδικασία της αληθοφάνειας μπορεί να χάσουν το θέαμα. Οι υπόλοιποι που δεν αρέσκονται να βλέπουν τρελούς που κάνουν κύκλους, μάλλον θα εντυπωσιαστούν, αλλά θα τους περάσει γρήγορα. Υπάρχει και η άποψη που λέει πως οι μη φανατικοί θα περάσουν καλύτερα, λόγω ημιμάθειας ή άγνοιας των λεπτομερειών που κάνουν την διαφορά.
Ο σκηνοθέτης Renny Harlin είναι αυθεντία στις περιπέτειες, αλλά έχει στο ενεργητικό του καλύτερες επιδόσεις. Θυμηθείτε το "Die Hard 2" (1990) με τον Bruce 'McClane' Willis και το "Cliffhanger" (1993) πάλι με τον Sly. Μιλάμε για τέτοιο επίπεδο διασκέδασης.
Τάχιστες παραπομπές
Driven: οδηγώντας με τον kak
Driven: οδηγώντας επίσημα στην Columbia Pictures
Driven: με τα μάτια του James Berardinelli
Driven: με τα μάτια του Roger Ebert
Driven: οδηγώντας στο imdb
Το επίσημο άντρο της φόρμουλα ένα
ΥΓ1: Θα κάνω και μια αναφορά στο "Fast company" (1979) του David Cronenberg, αλλά μόνο για τους φανατικούς του σκηνοθέτη, που θέλουν να καυχώνται ότι έχουν δει τα άπαντά του. Και πάλι παιδιά, αφήστε την τελευταία.
ΥΓ2: Αν ανέφερα τους "Άγγελους του Τσάρλι", τότε θάπρεπε επίσης να αναφέρω και τον Τζέιμς Μποντ, τον Λουί Ντε Φινές, τον Ζαν-Πωλ Μπελμοντό, τον Κρις Κριστόφερσον και πάει λέγοντας. Οπότε πείτε πως δεν είπα τίποτα.
ΥΓ3: Αξίζει να επισημάνω ότι ο Σταλόνε έχει κάνει κι έναν σοβαρό ρόλο. Υποδύθηκε με αξιοζήλευτη ικανότητα τον συνταξιούχο μπάτσο στο έξοχα παρακμιακό "CopLand" (1997) του James Mangold.
