Γιώργος & Σούλα Μπόζη: Από το Παρίσι στο Πέραν
[εκδόσεις Τόπος 2011, 252σελ.]
"Πρόκειται πρωτίστως για συναισθηματικό κινηματογραφικό χάρτη σε μια Πόλη-Μητρόπολη, που ακόμη εμείς οι εδώ έλληνες δεν είχαμε διανοηθεί πως υπάρχει. Θα περνούσε καιρός ώσπου να κάνουμε τις υποθέσεις μας και να δούμε πως δεν ήταν τυχαία η στιβαρή συνέχεια των νέων κινηματογραφιστών της Πόλης ή και της Τουρκίας..." σημειώνει στον πρόλογο ο Γιάννης Ξανθούλης.
Το βιβλίο αυτό είναι ένα μοναδικό ιστορικό ντοκουμέντο που μας πάει πίσω στις απαρχές της κινηματογραφικής τέχνης. Πριν καλά κλείσει χρόνος από τις προβολές των Λιμιέρ στο παρισινό "Γκραν Καφέ", δυο δαιμόνιοι πολίτες, ο Δημήτρης Πανουργίας κι ο Δημήτρης Αλατάρης, οργανώνουν το δικό τους Κίνημα στο "Καφέ Σπόνεκ" στη μεγάλη λεωφόρο του Πέραν στις 29 Νοέμβρη του 1896. Ο πρώτος είναι απόγονος της οικογένειας των οπλαρχηγών και η εκπάγλου ομορφιάς σύζυγός του επικαλείται "Η Ωραία του Πέραν".
Το πολύτιμο υλικό παρουσιάζεται σε δυο χρονικές ενότητες. Το πρώτο μισό του 20ου αιώνα επιγράφεται ως Το Ξεκίνημα (1896-1922), είναι γραμμένο από τον Γιώργο Μπόζη (1939-2006) μετά από δεκαπενταετή έρευνα και καταλαμβάνει τα 2/3 των σελίδων. Το δεύτερο μέρος, Ο Κινηματογράφος στην Πόλη μετά το 1924, απλώνεται στο ταραχώδες δεύτερο μισό του ίδιου αιώνα και είναι γραμμένο ως συμπλήρωμα από την ερευνήτρια συγγραφέα Σούλα Μπόζη. Οι πηγές τους είναι συγκεντρωμένες στο αρχείο "Βοσπορίς" που στηρίζεται σε εφημερίδες, περιοδικό τύπο, ετήσια εμπορικά αλμανάκ επιμελητηρίων και πρακτικά συλλόγων, καταγεγραμμένες μαρτυρίες ζώντων και πολύ πλούσιο και σπάνιο φωτογραφικό υλικό.
Εντρυφώντας στα ενδότερα βλέπουμε ότι οι πρώτες κινηματογραφικές μπίζνες μονοπωλήθηκαν από κεφαλλονίτες που ήρθαν στη μεγάλη Πόλη για να προκόψουν. Βλέπουμε να ζωντανεύουν οι πρώτες κινηματογραφικές αίθουσες, τα καλοκαιρινά σινεμά των κήπων, τα επίκαιρα που τράβηξαν οι πρωτοπόροι της κάμερας, οι πρώτες μεγάλου μήκους, οι ομιλούσες... μέχρι και οι πρώτες έγχρωμες παραγωγές. Το σινεμά να φτάνει ως τις λαϊκές γειτονιές. Διαβάζουμε για σπουδαίους οπερατέρ, τεχνικούς, ηθοποιούς και παραγωγούς που δημιούργησαν στούντιο και έγραψαν, άγνωστες το πλείστον σε μας, χρυσές σελίδες.
Θα αναφέρω πολύ ενδεικτικά μερικούς μόνο. Τους οπερατέρ Ιωακείμ [στο εξώφυλλο] και Μανασή Φιλμερίδη [ο δεύτερος κινηματογράφησε την πρώτη ταινία της Ρένας Βλαχοπούλου αλλά και την Ωραία του Πέραν του Λάσκου], τους μοντέρ Διαμαντή Φιλμερίδη [άλλαξαν επίτηδες το επίθετό τους που ήταν Φιδαρίδης] και Μάρκο Βουδούρη [που μοντάρουν αργότερα τις ταινίες του Γιλμάζ Γκιούνεϊ], τους Κρίτωνα [πολυβραβευμένου διευθυντή] και Γιώργο Ηλιάδη [ηχολήπτη], τον Λάζαρο Γιαζιτζίογλου [φωτογράφο της μοναδικής μεγάλης ταινίας του Ναζίμ Χικμέτ], τους παραγωγούς αδελφούς Ανάς, αφους Τσαγκόπουλους, τον Δημήτρη Μεραβίδη, τους αφους Γαζιάδη, τον Κίμωνα Σταθόπουλο, τον Αντώνη Αποστόλου, την Ζωζώ Νταλμάς, τη Λουίζα Νορ, την Ευθαλία τη Γοργόνα, την Πόλα Μορέλι κ.α.π.
Όλη η δόξα, η χάρη, τα οράματα και το καλλιτεχνικόν άλας που συνοδεύουν τη γέννηση μιας νέας τέχνης είναι μέσα σ' αυτές τις σελίδες. Όσοι πιστοί προσέλθετε θα δε θα χάσετε.
