Gus Van Sant: Restless and Wild

Σκηνοθέτης, σεναριογράφος, φωτογράφος, ζωγράφος, μουσικός και συγγραφέας, ο Gus Van Sant μπήκε στο καλλιτεχνικό χώρο σπουδάζοντας αρχιτεκτονικό σχέδιο [ο David Byrne ήταν συμφοιτητής του τότε]. Γρήγορα τον τράβηξαν από αυτό οι πίνακες και τα σούπερ-8. Ξεκίνησε περίπου σαν τον Almodovar [δηλωμένος ομοφυλόφιλος], φτιάχνοντας μικρές gay παρωδίες, με επιρροές από τον Jonas Mekas και τον Warhol. Φέρεται "για ένα φεγγάρι" βοηθός του Roger Corman και για περισσότερα συνεργάτης του Ken Shapiro. Αγαπημένος του σκηνοθέτης ο Stanley Kubrick και συγγραφέας πρότυπο ο William S. Burroughs.

Ασχολήθηκε με τη σκηνοθεσία διαφημιστικών και video-clips [David Bowie, Elton John, Tracy Chapman, Chris Isaak]. Βραβεύτηκε για το Under the Bridge των Red Hot Chili Peppers και το Weird των Hanson. Έχει εκδώσει το φωτογραφικό λεύκωμα 108 Portraits [Twelvetrees Press, 1995] και τη νουβέλα Pink [Doubleday, 1997] ξεφορτώνοντας σ' αυτό το σοκ από το θάνατο του River Phoenix. Από τις διαφημίσεις μάζεψε τα χρήματα που ήθελε για να κάνει την 16άρα ταινία Μαύρη νύχτα [1985 / Mala Noche]. Αυτή η μαυρόασπρη ημιτελής παραφωνία έγινε αμέσως καλτ. Εκ των υστέρων, βέβαια, παρατηρούμε πως περικλείει όλες τις εμμονές του σκηνοθέτη της.

Τα στούντιο αδιαφόρησαν για τα δυο σχέδια που είχε ήδη σκαρώσει. Περίμενε τέσσερα χρόνια για το πρώτο [1989 / Drugstore Cowboy] κι άλλα δυο για το δεύτερο [Το δικό μου Αϊντάχο / 1991 / My own private Idaho] αλλά τους μπήκε στο μάτι για τα καλά. Προικισμένος με έναν εκκεντρικό λυρισμό, μας έδειξε μια άλλη Αμερική, αυτή που κρύβεται πίσω από τις αφίσες και τα διαφημιστικά σποτ. Τα τοπία του είναι οι αχίλλειες πτέρνες της κοινωνίας: υποβαθμισμένες γειτονιές κατοικημένες από αλήτες, πρεζόνια και άλλους απόβλητους. Η προοπτική του ανανέωσε τις εικόνες του αθέατου αυτού υποκόσμου, προσδίδοντάς τους και μια απόλυτη κωμική τιμιότητα.

Κι ύστερα ήρθε το Χόλιγουντ και οι γυναίκες [όπως η K.D. Lang]. Πέφτει κατευθείαν στα βαθιά με τη νουβέλα του Tom Robins Ακόμα κι οι καουμπόισσες μελαγχολούν [1993 / Even Cowgirls Get the Blues]. Δύσκολο εγχείρημα αλλά άξιζε να σπάσει τα μούτρα του. Δικαιώνεται από τη βιομηχανία με την επόμενη, Έτοιμη για όλα [1995 / To Die For], που σαρώνει και ανατέλλει με το άστρο της Nicole Kidman.

Οι άντρες όμως επιστρέφουν. Σόου μπιζ με συντρόφους τους Mat Damon και Ben Affleck και τίτλο Ο ξεχωριστός Γουίλ Χάντινγκ [1997 / Good Will Hunting]. Και νέες επιτυχίες με το ανάποδο αποτύπωμα αυτού, Ανακαλύπτοντας τον Φόρεστερ [2000 / Finding Forrester] σε αναζήτηση του θρυλικού συγγραφέα-φάντασμα Jerome David Salinger. Εν τω μέσω αυτών, η μεγαλομανιακή εμμονή του να ξεπατικώσει [κυριολεκτικά όμως] την Ψυχώ [1998 / Psycho] του Hitchcock.

Και τότε, ξαφνικά, βλέπει το φως το αληθινό. Λέγεται Οι αρμονίες του Βερκμάιστερ [2000 / Werckmeister harmoniak] σκηνοθετημένο από τον ούγγρο δημιουργό Bela Tarr. Βλέπει και το επικό επταμισάωρο Satantango [1994] του ιδίου, στο όβερντόουζ σιγοντάρει λιγουλάκι και ο John Cassavetes με το δικό του μινιμαλιστικό τρόπο, κι αποφασίζει ο κευρανόπληκτος Γκας να παρατήσει τις μέιτζορ παραγωγές.

Έτσι ξεκινάει η αναγεννησιακή του τριλογία του θανάτου με τον απρόσμενο Τζέρι [2002 / Gerry] που μας επιστρέφει οριακά στην έρημο της επικοινωνίας και στο προπατορικό αμάρτημα [μεταρσιώνοντας και τους δυο πρωταγωνιστές, Ματ Ντέιμον και Casey Affleck]. Συνεχίζεται αμερικάνικα με τον συνταρακτικό Ελέφαντα [2003 / Elephant] που μας θυμίζει πως η χώρα αυτή έχει βιώσει πολλά κολεγιακά Κολουμπάιν [εξάγονται πλέον και σε άλλες χώρες, πιο βόρειες]. Και κλείνει με το αφάν γκατέ, αυτό που μας έκανε να παραμιλάμε, τις Τελευταίες μέρες [2005 / Last Days], αναφερόμενος στον τραγουδοποιό-τραγουδιστή των Nirvana χωρίς καν να χρησιμοποιεί τις μουσικές του ή το όνομά του.

Στο κατόπι, τον φέρνει καπάκι η γαλλική κουλτούρα. Ακολουθεί μια γαλλική περίοδος με τρεις μικρές συμμετοχές σε ισάριθμες σπονδυλωτές πολύσπερμες ταινίες [2006 / Paris Je T'Aime, 2007 / Chacun son cinema και 2008 / 8] και μια μεγάλου μήκους, το Paranoid Park [2007]. Οι Κάννες του προσφέρουν ένα βραβείο συνολικής προσφοράς αλλά ο Γκας δεν έχει ξοφλήσει. Απόδειξη τρανή η νέα επιστροφή του στα μεγάλα στούντιο με την ιστορία του ομοφυλόφιλου πολιτικού και ακτιβιστή Χάρβεϊ Μιλκ [2008 / Milk] που τον δικαιώνει εισπρακτικά και εν μέρει ηθικά.

Θα συνεχιστεί άραγε η εποποιία με το επερχόμενο Restless [2011]; Είναι ο σκηνοθέτης της ατίθασος και ακατάβλητος όπως τον προσφώνησα στον τίτλο του κειμένου; Είναι ικανό το φερέλπιδο πρωταγωνιστικό δίδυμο [ο γιος του Denis Hopper και η αυστραλέζα Mia Wasikowska] να σώσει το μελοδραματισμό και την προβλέψιμη ανάπτυξη; Μας περιμένουν δυνατές ανατροπές και υπερβάσεις; Κι αυτός ο πενηντατετράχρονος κύριος που αυτοπυρπολείται μπροστά στην τράπεζα στην Τσιμισκή, τι ρόλο παίζει; Είδομεν! Η Columbia Pictures παρουσιάζει!

Ροζ ολοταχώς

Ο ξεχωριστός Gus Van Sant
Milk, το γάλα του Gus van Sant
Last Days στο τοπ 30 των zeros