Χειμερία Νάρκη

Υπέρ-τρίωρος υπερτροφικός αντί-κεφαλαιοκρατικός ποταμός. Ντοστογιέφσκι, Τσέχοφ και Σαίξπηρ στα βουνά της Ανατολίας.

Πώς λειτουργεί ο απρόσωπος παγκόσμιος νεοκαπιταλισμός; Δε θέλει να ξέρει ποιους ληστεύει, ποιους εξαθλιώνει, ποιους εξοντώνει - για να μην έχει τύψεις. Δε θέλει να γνωρίζει η δεξιά του τι ποιεί η αριστερά του. Βοηθάει υποκριτικά τους παρακατιανούς [πιθανότατα κι αυτούς που ξεζούμισε], επειδή έτσι φαίνεται ανώτερος, φιλάνθρωπος και ελεήμων κι όχι αυτό που πραγματικά είναι: ιησουίτης και απάνθρωπος. Τι είναι ο άνθρωπος; Τι είναι ο άνθρωπος; Ένα τίποτα με λίγο καθόλου και μπόλικο κανένα είναι. Εδώ ο Πρωταγόρας [Πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος] επιβεβαιώνεται αντιμαρτυρούμενος, δια της εις άτοπον απαγωγής.

Ο μεσήλικος Αϊντίν υπήρξε κάποτε ηθοποιός αλλά τώρα είναι επιχειρηματίας. Διευθύνει έναν εναλλακτικό ξενώνα στις σπηλιές της Καππαδοκίας, αλλά στέλνει κριτικογραφήματα και φιλοδοξεί να συγγράψει την ιστορία του τουρκικού θεάτρου. Είναι ένας σύγχρονος διανοούμενος καπιταλίστας των ορέων. Η φύση υπάρχει γύρω του αλλά μέσα του την αρνείται. Αντίβαρό του η κατά πολύ νεότερη σύζυγος που ασφυκτιά και προσπαθεί να βρει διέξοδο στις φιλανθρωπίες. Και η φρεσκοχωρισμένη αδερφή του, με την οποία κάνει ως διανοούμενος ατέρμονες συζητήσεις διυλίζοντας τον κώνωπα και δεχόμενος μύδρους από αυτήν για τον ανερμάτιστο και εθελότυφλο τρόπο που διαχειρίζεται τις ζωές τους.

Ο Τσεϊλάν προβάλλει εδώ αυτό ακριβώς που μισεί να βλέπει ότι κυριαρχεί στη χώρα του. Ταυτόχρονα περιγράφει ένα παγκόσμιο φαινόμενο όπου οι ύαινες φοράνε μανδύες πολιτισμού και σωτηρίας. Οι αναφορές σε αγαπημένους του δημιουργούς είναι η γραμματική της κινηματογραφικής του γλώσσας. Οι εικόνες του αργές και μακρόσυρτες, με ατελείωτα πανοραμικά ή εσωτερικά τράβελινγκ, παραπέμπουν στον Αγγελόπουλο. Οι διάλογοι, άλλοτε βασανιστικά ανάριοι κι άλλοτε φορτικά και κορεσμένα πυκνοί, προσιδιάζουν στον Μπέργκμαν. Αυτό που αλλάζει είναι το συντακτικό της γραφής του. Υποπτεύομαι ότι η τηλεοπτική αισθητική είναι εσκεμμένη για να μπει στα κεφάλια αυτών που παρακολουθούν τα σύγχρονα σίριαλ. Η σύνταξη διαθέτει επαναληπτικά σχήματα για να είναι πιο εύπεπτη και να εμπεδώνονται άνετα οι σοβαροί προβληματισμοί και οι ανησυχίες του.

Αν ήταν μίνι τηλεσειρά θα έπιανε ακόμη περισσότερο τον φιλοθεάμονα σφυγμό αλλά μάλλον είναι δύσκολο να φτάσει ένα τέτοιο κατάμουτρο θέαμα στην τουρκική τηλεόραση. Οι τρεις ώρες κι ένα τέταρτο είναι σίγουρα ηράκλειος άθλος για όσους έχουν συνηθίσει σε ταινίες της μιάμισης ώρας. Εξοπλιστείτε με θερμός καφέ, τσάι ή ότι θα σας κρατήσει σε όλη τη διάρκεια γιατί τα τοπία είναι εκστατικά και οι ανατροπές συμβαίνουν απρόοπτα κι εκεί που θεωρητικά θα μπορούσε να σας πάρει η... νάρκη. Η συμφωνία κριτικών και επιτροπής στις Κάννες [Χρυσός Φοίνικας και Βραβείο FIPRESCI] πριμοδοτούν ακόμη περισσότερο τη θέασή της. Αν ενθουσιαστήκατε με την προηγούμενή του [Κάποτε στην Ανατολία] δοκιμάστε τώρα τις αντοχές σας.

Βαθμός: οκτώμιση [8,5]