Luis Garcia Berlanga, το κάθετο χαμόγελο
Tρεις άνδρες με επίθετο από Μπ κράτησαν ψηλά τη σημαία του ανεξάρτητου ισπανικού κινηματογράφου στη διάρκεια της φρανκικής δικτατορίας. Ο σουρεαλιστής μελοδραματουργός Luis Bunuel [1900-1983], ο θείος του Ξαβιέ Juan Antonio Bardem [1922-2002] και ο συνεργάτης σατιριστής Luis Garcia Berlanga [1921-2010].
Οι δυο τελευταίοι έγιναν γνωστοί με την αντιαμερικανική κωμωδία Καλώς ορίσατε κ. Μάρσαλ! [Bienvenido Mr. Marshall!, 1952] που κοροϊδεύει την υποδοχή της βοήθειας του Σχεδίου Μάρσαλ σε ένα μικρό ισπανικό χωρίο εις πανικό.
Ο περί ου ο λόγος Μπερλάνγκα συνέχισε να σατιρίζει με το υποψήφιο για ξενόγλωσσο όσκαρ Πλάθιδο [Placido, 1961] όπου μια πλούσια νοικοκυρά καλεί έναν άπορο σε χριστουγεννιάτικο γεύμα ενώ αυτός κινδυνεύει να χάσει το τρίκυκλό του αν δεν πληρώσει τη δόση ως τα μεσάνυχτα.
Η καυστικότητα και το μαύρο χιούμορ του Μπερλάνγκα χτυπάνε κόκκινο δυο χρόνια αργότερα, όταν ένας άνεργος νεκροθάφτης είναι αναγκασμένος ν' ακολουθήσει το επάγγελμα του συνταξιούχου πεθερού του και να γίνει Ο Δήμιος [El verdugo, 1963].
Μετά το θάνατο του δικτάτορα [1892-1975] και τον εκδημοκρατισμό της χώρας ο Μπερλάνγκα έκανε μια εθνική τριλογία για να σατιρίσει τις αξίες που έχουν τώρα πια αντικαταστήσει το φρανκικό τρίπτυχο "πατρίς-θρησκεία-οικογένεια" [τι μου θυμίζει, τι μου θυμίζει;]. Η Εθνική Κληρονομιά, [Patrimonio Nacional, 1981] είναι η δεύτερη ταινία όπου διακηρύσσει με σαρδόνιο χιούμορ: η μοναρχία απέθανε, η αριστοκρατία επίσης. Πρώτη ταινία είναι Το Εθνικό Μακελειό [La Escopeta Nacional, 1978] και κλείνει ο κύκλος με τη [σοσιαλιστική] Εθνική ΙΙΙ [Nacional III, 1982].
Ως δεκαετές μνημόσυνο του δικτάτορα έκανε και μια σάτιρα για τον ισπανικό εμφύλιο όπου το μήλον της Έριδος είναι Ο Μικρός Ταύρος [La vaquilla, 1985] ενός πάμπτωχου χωριού.
Με αφορμή αυτές τις πέντε ταινίες [που προβάλλονται στην 3η Εβδομάδα Ισπανικού Κινηματογράφου "Σταυροδρόμια"] και τα όσα καλά έχει πει ο Αλμοδόβαρ ονομάζοντας αυτόν και τον Μπονιουέλ μεγάλους δάσκαλούς του, αποφάσισα να το ψάξω λίγο παραπάνω. Η αλήθεια είναι πως μου ήρθε αμέσως στο μυαλό Ο Μικρός Ταύρος τον οποίο είχα δει στην τηλεόραση κι είχα κατουρηθεί από τα γέλια.
Ο Luis Garcia Berlanga Marti ήταν ένα ασθενικό παιδάκι, ένα τσάκνο [ποιον μου θυμίζει, ποιον μου θυμίζει;]. Μετά την πρώτη τάξη του δημοτικού οι γονείς τον έστειλαν μαζί με τον αδερφό του στις ελβετικές Άλπεις να αναρρώσει από ένα μικρό φύσημα στους πνεύμονες. Γύρισε σε ένα χρόνο στη γενέτειρα Βαλένθια αλλά δεν έκατσε ούτε χρόνο στο σχολείο γιατί εκείνη τη χρονιά [1931] αποπέμφθηκαν οι Ιησουίτες.
Τις ακαδημαϊκές σπουδές τις διέκοψε ο εμφύλιος [1936] και η προσχώρηση στο δημοκρατικό μέτωπο. Η επακόλουθη δικτατορία φυλάκισε τον δημοκράτη πατέρα του και τον ανάγκασε να καταταγεί "εθελοντικά" στη Γαλάζια Μεραρχία [1941] που πολέμησε τους Ρώσους στο Νοβγκορόντ. Το '42 επέστρεψε και το '43 έγραψε το πρώτο του σενάριο.
Το '47 τον δέχτηκαν να σπουδάσει σινεμά στο Ινστιτούτο Κινηματογραφικών Ερευνών & Εμπειριών της Μαδρίτης. Το '48 δευτεροετής έκανε την πρώτη μικρού μήκους με τους συμφοιτητές του Χουάν Αντόνιο Μπαρδέμ, Φλορεντίνο Σορία και Αγουστίν Ναβάρο. Το 1951 ξεκίνησε η περιπέτεια του Χαρούμενου Ζεύγους [Esa Pareja Feliz / That Happy Couple] που τελείωσε αισίως το 1953.
Από κει κι έπειτα τα πράματα πήραν το δρόμο τους. Αποπέμφθηκε από τη Φάλαγγα, ο πατέρας του πέθανε έξι μήνες αφότου αποφυλακίστηκε και η λογοκρισία του έβαζε συνεχώς εμπόδια οδοφράγματα στο δρόμο του. Σκηνοθέτησε αρκετές ιταλικές και γαλλικές συμπαραγωγές, κέρδισε βραβεία και διακρίσεις, τιμήθηκε με χρυσά μετάλλια συνολικής προσφοράς.
Το 1978 ονομάστηκε πρόεδρος του Εθνικού Κινηματογραφικού Αρχείου. Το 1988 έγινε μέλος της Ακαδημίας Παραστατικών Τεχνών του Σαν Φερνάντο και το 1997 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτωρ του Πολυτεχνείου της Βαλένθια που τον γέννησε. Ήταν επίσης ο πρώτος πρόεδρος της Ακαδημίας Τεχνών και Κινηματογραφικών Επιστημών. Το 2002 τον τίμησε η Ένωση Ισπανών Σκηνοθετών και μαζί και η νόσος του Αλτσχάιμερ.
Απεβίωσε το 2010 στα 89 του.
