Ματιέ Κασοβίτς: Purple riverdose

Μοναχικός και πεισματάρης όσο κι ο αυστριακός ριζοσπάστης Μίκαελ Χάνεκε. Αιρετικός αντι-Χόλιγουντ όσο και ο βέλγος Γιαν Κούνεν. Ο πλέον προκλητικός γάλλος σκηνοθέτης Ματιέ Κασοβίτς, φτιάχνει ταινίες εμπρηστικές και συνάμα άκρως αμφιλεγόμενες. Γεννημένος στο Παρίσι μόλις το 1967 από μητέρα μοντέζ και πατέρα σκηνοθέτη, φάνηκε από νωρίς προορισμένος να σοκάρει και να σκοράρει κινηματογραφικά. "Οι γονείς μου δούλευαν στο σινεμά. Αν ήταν φουρναραίοι, θα γινόμουν φούρναρης. Ήταν κινηματογραφιστές, έτσι έγινα κι εγώ σκηνοθέτης". Έκανε το ντεμπούτο του ως ηθοποιός, στην ταινία του πατέρα του "Au Bout du Bout au Banc" στο πλευρό της Τζέην Μπίρκιν, στα 1978. Ενώ το 1981 εμφανίζεται δίπλα στην Ιζαμπέλ Ανζανί στο "L'Annee Prochaine... Si Tout Va Bien".
Για χάρη του σινεμά παράτησε το σχολείο στα 17 του. Ξεκίνησε δειλά ως δεύτερος βοηθός του Paul Boujnah στο φιλμ "Moitie-Moitie". Μετά προβιβάστηκε σε πρώτο βοηθό σε κάποιες εμπορικές ταινίες. Κάπου στα 1990 αποφάσισε να τολμήσει την πρώτη μικρού μήκους, το "Fierrot le Pou" (αναγραμματίζοντας παίρνετε Pierrot le Fou - ο τρελός Πιερρό του Γκοντάρ). Με την υποστήριξη του Christophe Rossignon έκανε άλλες δύο: "Cauchemar blanc" το 1991 και "Assassins" το 1992. Η τελευταία αυτή ήταν μια άσκηση ύφους, ώστε να τελειοποιήσει την τεχνική που τον οδήγησε στην πρώτη του μεγάλη ταινία, το "Metisse" (Η μιγάς, 1993). Ο μπαμπάς του ανταποδίδει την χάρη παίζοντας ένα μικρό ρόλο.

Μια μιγάδα είναι έγκυος, αλλά δεν ξέρει ποιος είναι ο πατέρας. Ο σκουρόχρωμος αφρο-μουσουλμάνος φοιτητής της νομικής ή ο κοκαλιάρης εβραίος αγγελιοφόρος ποδηλάτης; Μια πολύ αστεία και ανάλαφρη ματιά πάνω στις διαφυλετικές σχέσεις, που ακολουθεί τους έντονους ρυθμούς της γαλλικής hip-hop. Ο σκηνοθέτης κρατάει υπέροχα το ρόλο του ανισόρροπου ποδηλάτη. Το γέλιο πάει σύννεφο, αλλά και η διαπλοκή του τριγώνου είναι εξίσου ευρηματική. H μουσική φρέσκια, νεανική, γεμάτη παλμό. Η ταινία κερδίζει κάποια βραβεία και οι κριτικές το συγκρίνουν θεματικά με το "Από κάποιον θα τό 'βρει" του Σπάικ Λη και αισθητικά με το "Ζιλ και Ζιμ" του Τρυφό. "Δεν ξέρω αν είναι πράγματι σημαντικό, ή ευφυές, όταν μου λένε ότι είμαι ένας λευκός Σπάικ Λη, αφού στον Σπάικ Λη λένε ότι είναι ένας μαύρος Γούντυ Άλεν".
Την ίδια χρονιά κάνει και μια σημαντική ερμηνεία. Παίζει στο πλάι του Ζαν Λουί Τρεντινιάν, στο σκοτεινό νουάρ "Κοίτα τους άντρες να πέφτουν" του Ζακ Οντιάρ. Τα βραβεία είναι όλα δικά του: και το εμπορικότερο Σεζάρ και το ποιοτικότερο εις μνήμην Ζαν Γκαμπέν. Στο καπάκι τολμά να πρωταγωνιστήσει στο ντοκιμαντέρ "3000 Scenarios Contre un Virus" (1994), που αποτελείται από 30 μικρά ταινιάκια βασισμένα σε 3.000 ιδέες μαθητών του σχολείου σχετικά με το aids. Οι ικανότητές του αναγνωρίζονται και οι μετοχές του ανεβαίνουν προετοιμάζοντας το επόμενο βήμα.

Το 1995 ασχολείται και πάλι με τις φυλές του Παρισιού, αλλά τώρα πια το αποτέλεσμα είναι άγριο, ωμό και βίαιο. "Το μίσος" του ξεπερνάει τα σύνορα της χώρας και ξεχύνεται ορμητικό και κτηνώδες στα πέρατα του κόσμου. Το πρώτο πράμα που προσέχει κάποιος είναι η φωτογραφία. Αυθεντική και καλλιτεχνική, κοκκώδης και γυαλιστερή, πάλλουσα και στυγερή. Η υπόθεση είναι άκρως ρεαλιστική και εξίσου συνταρακτική, παρουσιάζοντας μια άλλη όψη απ' αυτήν της ρομαντικής πόλης του φωτός. Ένα γκέτο μέσα στην πόλη, η οποία τελικά υποφέρει φυλετικά όπως και κάθε άλλη μεγαλούπολη. Οι χαρακτήρες τσακίζουν κόκαλα και οι ερμηνείες είναι όλες εξαιρετικές, με αρχηγό τον Βενσάν Κασέλ. Και το φινάλε είναι ένα πονηρό στοπ-καρέ σε μια ιστορία απίθανα πιθανή. Μια γροθιά στο ήδη σφιγμένο μας στομάχι. Ένα ηλεκτροσόκ 10.000 βατ (να κλάσουνε πατάτες οι μπάτσοι και τα ματ, που λέει κι ο Τζιμάκος).
Η διεθνής κριτική το αγκαλιάζει ως αριστούργημα και οι Κάνες του δίνουν το βραβείο σκηνοθεσίας. Κερδίζει δε και αρκετά Σεζάρ. Η Τζόντι Φόστερ δηλώνει ενθουσιασμένη και αναλαμβάνει τη διανομή της ταινίας στην Αμερική. "Οι άνθρωποι βλέπουν στο Παρίσι την πόλη του έρωτα και του φωτός. Όμως, όπου υπάρχει αγάπη υπάρχει και μίσος, όπου υπάρχει φως υπάρχει και σκοτάδι... δεν θέλω ο κόσμος να δει την ταινία ως αντι-μπατσική, αλλά ως ενάντια σε κάθε μορφή αστυνόμευσης. Στη Γαλλία εκπαιδεύουν τους μπάτσους επί έξη μήνες και μετά τους δίνουν ένα πιστόλι και τους αμολάνε στο δρόμο. Δεν πιστεύω πως αυτό είναι αρκετό. Το φιλμ δεν είναι αντι-αστυνομικό, αν και πιστεύω πως όταν κάποιος θέλει να γίνει αστυνόμος, τότε σίγουρα έχει πρόβλημα" εξομολογείται ο Ματιέ.

Την επόμενη χρονιά περνάει πάλι μπροστά απ' το φακό για να καταπλήξει εκ νέου. Ενσαρκώνει "Έναν πολύ διακριτικό ήρωα" (1996) στην μαύρη αυτή κωμωδία του Ζαν Οντιάρ, που του εμπιστεύεται, σχεδόν εν λευκώ, τον καλύτερό του ρόλο. Ξαναθυμάται τον αστείο και ανάλαφρο Κασοβίτς που είχαμε δει στο "Metisse", αλλά μέσα από το χιούμορ σκάβει αργά-αργά τα θεμέλια μιας δήθεν πολιτικής ορθότητας και κατακρημνίζει το στέρεο οικοδόμημα ενός δήθεν ήρωα. Τέτοιους "διακριτικούς ήρωες" είχαμε κι εμείς εδώ στη χώρα μας, που όντας τριών ετών κάνανε αντίσταση. Η Ανούκ Γκρινμπέργκ στέκεται αρκετά καλά, αλλά σε δεύτερο ρόλο. Μαζί της θα ξαναπαίξει στην επίσης κωμωδία "Mon Homme" (1996) του Μπερτράν Μπλιέ.

Το 1997 θα διχάσει τις Κάνες με τους "Δολοφόνους" του. Εδώ θα πλησιάσει αρκετά την αισθητική και την προβληματική του Χάνεκε, αλλά και του "Man bites dog" (1992). Ένας βετεράνος δολοφόνος (Μισέλ Σερό) ψάχνει να βρει τον διάδοχό του (Κασοβίτς) για να του περάσει την "τέχνη" του και να τον αποκαταστήσει επαγγελματικά. Θεωρεί πως η επιλογή και η εκπαίδευση του υποψηφίου πρέπει νά 'ναι πολύ σκληρή και η ολοκλήρωσή της επιτυγχάνεται με την οριστική "απόσυρση" του εξασθενημένου πια επαγγελματία φονιά. Σκηνοθετικά και ερμηνευτικά έχουμε άλλο ένα ρεσιτάλ, αλλά κάποιοι βρίσκουν την ωμή του βία "αφόρητα αβάστακτη". Τον ίδιο χρόνο κάνει κι ένα πέρασμα από αποτυχημένο φουτουριστικό "Το πέμπτο στοιχείο" του Λυκ Μπεσόν, ενώ συμπρωταγωνιστεί με το φιλαράκι του Βενσάν Κασέλ στο "Le Plaisir" (1998) του Nicolas Boukrief (συν-σεναριογράφου του στο Μίσος και στους Δολοφόνους). Ακολουθεί άλλο ένα πέρασμα από τον ατυχή "Τζέικομπ, τον ψεύτη" (1999) του πατέρα του.
Εντός του 1999, συνεργάζεται με τον Λυκ Μπεσόν και τον Γιαν Κούνεν, δημιουργώντας την εταιρία παραγωγής 1Β2Κ (1 Besson και 2 Kounen/Kassovitz) με έδρα το Λος Άντζελες. Οι επιδράσεις από τους δύο ωσάνω εταίρους της γαλλικής αυτής τριανδρίας, φαίνονται στην επόμενή του παραγωγή, που φέρει τον τίτλο "Πορφυρά ποτάμια" (2000). Παράλληλα με την πρόοδο των "Ποταμιών", κάνει ένα διαφημιστικό (Άνοιξη, απογραφείτε! αν το μεταφράζω σωστά) και ένα βίντεο κλιπ για τους Sayan Supa Crew.

Και να 'μαστε ενώπιοι των "πορφυρών υγρών". Γρήγορο και κοφτό όπως "Η συμμορία των ντόπερμαν". Ερεβώδες, ψυχωτικό και άρρωστο, όσο και το "Se7en". Ματοβαμμένο και υποχθόνιο ωσάν τη "Σιωπή των αμνών". Μελλοντολογικό και sci-fi, γήινο και εξώκοσμο, ιντριγκαδόρικο και πολυδιάστατο. Κρυπτο-αμερικάνικο ή φανερά αμερικανό-θρεφτο. Θα ακούσετε πολλά και θα διαβάσετε ακόμη πιο πολλά. Μην αφήσετε την φαντασία σας να το συλλάβει. Μάταιος κόπος. Ένα μοντέρνο και έξυπνο αστυνομικό θρίλερ πρέπει νά 'ναι ασύλληπτο. Πρέπει να ακροβατεί στο ενδιάμεσο φαντασίας, υποψίας και καχυποψίας. Δεν δικαιούται να παλιμπαιδίζει "κανιβαλίζοντας" τις σάρκες του. Τι να πρωτοθαυμάσω και από που να το πρωτοπιάσω.
Τα κοντινά "νεκρικά" πλάνα εξερευνούν τέλεια την ανατομία των τίτλων της αρχής, προδιαθέτοντας τον θεατή για την ανάλογη συνέχεια. Δυο παράλληλες πορείες με κοινό παρονομαστή. Δυο ντεντέκτιβ μοναχικοί που αντιμετωπίζουν μια διπλή πρόκληση. Δυο μεγάλοι ηθοποιοί του γαλλικού σινεμά σε ερμηνείες σώμα με σώμα (Βενσάν Κασέλ, Ζαν Ρενό). Δυο σπουδαίες μικρές εμφανίσεις (Ζαν-Πιέρ Κασέλ, Ντομινικ Σαντά). Μια διπλοπρόσωπη Νάντια Φαρές. Ατελείωτα φυσικά ντεκόρ (χιόνι, πέτρες, λάσπη, παγετώνες, κάστρα, νεκροταφεία). Επιβλητικά ηχητικά και οπτικά εφέ που δεν καπελώνουν καμιά περιπλοκή, ούτε δημιουργούν ψευτο-σκιρτήματα τύπου "The gift". Συνταρακτική μουσική επένδυση από τον Bruno Coulais (Ιμαλάια, Μικρόκοσμος). Όχι η "μεγάλη" βαρύγδουπη μουσική, αλλά το απόλυτο δέσιμο ψυχοσωματικής αγωνίας και ηχητικής ατμόσφαιρας. Θα μπείτε απαλά στην δίνη του και θα στροβιλιστείτε ως που να σας κοπεί η ανάσα.

Σκηνοθεσίες
Printemps (Inventez vous!, 2000) διαφημιστικό
"Y'a" (2000) Sayan Supa Crew video-clip
Les rivieres pourpres (Πορφυρά ποτάμια, 2000)
Assassin(s) (Δολοφόνοι, 1997)
Handicap International (1997) Campagne contre les bombes anti-personnel
La haine (Το μίσος, 1995)
Metisse (Cafe au Lait, 1993)
Assassins (1992) μικρού
Cauchemar blanc (1991) μικρού
Fierrot le pou (1990) μικρού
Clip de Tonton David (1990) video-clip

Ηθοποιίες
Le Fabuleux destin d'Amelie Poulain (2001) του Ζαν Πιέρ Ζενέ
Le Vicaire (2000) του Κώστα Γαβρά
Tarubi, l'arabe strait (2000) του Kim Chapiron
Birthday Girl (1999) του Jez Butterworth
Jakob the Liar (Τζέικομπ ο ψεύτης, 1999) του πατέρα του
Le Plaisir (et ses petits tracas) (1998) του Nicolas Boukhrief
Assassin(s): no comment (1997)
Le Cinquieme element (Το πέμπτο στοιχείο, 1997) του Λυκ Μπεσόν
Assassin(s) (Δολοφόνοι, 1997) του ιδίου
Un heros tres discret (Ένας πολύ διακριτικός ήρωας, 1995) του Ζακ Οντιάρ
Des nouvelles du bon Dieu (1995) του Didier Le Pecheur
Mon homme (1995) (ακαταχώρητος) του Μπερτράν Μπλιε
Les Fleurs de Maria Papadopylou (1995)
La Haine (Το μίσος, 1995) του ιδίου
"Avant... mais apres" του Tony Marshall (3000 scenarios contre un virus, 1994)
Elle voulait faire quelque chose (1994) της Dodine Herry
Regarde les hommes tomber (Κοίτα τους άντρες να πέφτουν, 1993) του Ζακ Οντιάρ
Metisse (Cafe au lait, 1993) του ιδίου
Assassins (1992) του ιδίου
Un ete sans histoires (1992) του Philippe Harel
Touch and Die (1991) του Piernico Solinas
Fierrot le pou (1990) του ιδίου
La vie de Berlioz (1982) του Jacques Trebouta (τηλεοπτικό)
L'annee prochaine... si tout va bien (1981) του Jean-Loup Hubert
Medecin de nuit (1978) επισόδειο Christophe (τηλεοπτικό)
Au bout du bout du banc (1978) του πατέρα του

Πηγές
Συνέντευξη με τον Ματιέ και τη Τζόντι
fansites
επίσημη σελίδα του Ματιέ Κασοβίτς
Τα πορφυρά ποτάμια - επίσημο site
O Ματιέ στο imdb
Τα πορφυρά ποτάμια στο imdb

ΥΓ1: Ο Ζαν Ρενό έχει παίξει σχεδόν σε όλες τις ταινίες του Λυκ Μπεσόν, εσχάτως κυρίως σε ρόλους εξολοθρευτή. Τέτοιους ρόλους έκανε ουκ ολίγους και σε αρκετές αμερικάνικες παραγωγές. Μην μασάτε. Όταν θέλει, παίζει πολύ καλά.
ΥΓ2: Ζαν-Πιερ Κασέλ και Βενσάν Κασέλ, πατήρ και υιός, πρωτοσυναντήθηκαν στο "Metisse".

ΥΓ3: Μπορεί νά 'ναι τυχαίο μπορεί και όχι. Τα ονόματα των ηρώων του "Metisse" είναι Φελίξ και Λολά. Έτσι λέγεται και η νέα ταινία του Πατρίς Λεκόντ.