Νύχτες Πρεμιέρας 2009 (1ο)
15ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας - Νύχτες Πρεμιέρας: 16-27 Σεπτεμβρίου 2009
Οι φετινές Νύχτες Πρεμιέρας (Διεθνές Φεστιβάλ Αθηνών όπως λέγονται πια) έχει πλέον γίνει μια φθινοπωρινή συνήθεια, η οποία και σηματοδοτεί ψυχολογικά την έναρξη μιας νέας (καλύτερης;) χρονιάς. Όπως συνήθεια και σταθερές αξίες παραμένουν η ποικιλία από ταινίες, νέες και παλιές, εξαιρετικές ή ...πατάτες, οι απρόσμενες αλλαγές στο πρόγραμμα, οι καθυστερήσεις, οι ουρές, η πρώτη βροχή, το άγχος του μετρό, και όλα μάθαμε να αγαπάμε και να μισούμε ταυτόχρονα.
Φέτος επίσης το φεστιβάλ πραγματοποιήθηκε και υπό τη σκιά του "αντάρτικου" που έχει ξεκινήσει μια μεγάλη μερίδα ελλήνων σκηνοθετών, σε μια κίνηση που ακούει στο ποιητικό όνομα "κινηματογραφιστές στην ομίχλη", κόντρα στο Υπουργείο Πολιτισμού με αιτία ένα νομοσχέδιο-φάντασμα που όλο ετοιμάζεται και ποτέ δεν κατατίθεται. Ομολογώ ότι δεν έχω παρακολουθήσει ιδιαίτερα την υπόθεση, και σε μια κόντρα Κράτους με δημιουργούς δεν θα δυσκολευτώ να πάρω θέση, αλλά από την άλλη κάπου επιφυλάσσομαι... Όχι μόνο γιατί η ιστορία με τις επιχορηγήσεις-επιδοτήσεις στην Ελλάδα είναι μια πολύ σκοτεινή υπόθεση, αλλά κυρίως γιατί έχω την ρομαντική(;), αιθεροβατούσα(;) άποψη ότι ο ρόλος του καλλιτέχνη είναι να στέκεται απέναντι από το Κράτος και τις Εξουσίες και όχι να εκλιπαρεί (έστω να απαιτεί) υποστήριξη. Και εν τέλει, μπορεί να βάλει ένας νόμος τάξη στο χάος; Σε μια χώρα μάλιστα όπου δεν έχουμε έλλειψη νόμων παρ' εκτός εκείνου που έλεγε ο Ροΐδης, του νόμου δηλαδή για την ...εφαρμογή των νόμων; Μεγάλο ζήτημα όλο αυτό, ας μην το ανοίξουμε εδώ, θα ξεφύγουμε...
Ακολουθούν μικρές κριτικές, γραμμένες αυθόρμητα, οι οποίες αιτούνται του ελαφρυντικού της "εν θερμώ" γραφής, αλλά δεν διαπραγματεύονται την ειλικρίνεια της κατάθεσης. Άνευ φόβου και μετά πάθους...
Τα βραβεία που απονεμήθηκαν, για να μην παραθέτω λίστες ανούσιες, θα τα βρείτε στην ιστοσελίδα της διοργάνωσης.
- Le temps qui reste (O χρόνος που απομένει) - Elia Suleiman
H αλήθεια βρίσκεται πάντα στη μέση; Υπάρχει μία και μοναδική αλήθεια; Έχει πάντα η μία πλευρά απόλυτο δίκαιο και η άλλη απόλυτο άδικο; Μ' αρέσουν οι ταινίες που απαντάνε απερίφραστα ΟΧΙ, στις παραπάνω ερωτήσεις. Όπως αυτή η ταινία του καθηγητή του πανεπιστημίου της Ραμάλα Elia Suleiman. Ασφαλώς και δεν πρόκειται για άλλο ένα έργο στρατευμένο στον "δίκαιο αγώνα", είναι ένα έργο που γνωρίζει ότι η ιστορική αλήθεια έχει αποχρώσεις, σχεδόν όσες και οι άνθρωποι (ίσως αυτή δε να είναι η τραγωδία και η γοητεία της ζωής!). Στο "Ο χρόνος που απομένει" η ιστορία της Μέσης Ανατολής από την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ του 1948 μέχρι σήμερα, δίνεται μέσα από την καθημερινότητα μιας οικογένειας "εγκλωβισμένων" Παλαιστινίων (αυτών που αποκαλούνται -συνθετικά και αντιθετικά- Αραβο-ισραηλινοί), πραγματικών μαρτύρων (και με τις δύο έννοιες της λέξης) της ιστορίας, με σουρεαλιστικό χιούμορ και τρυφερή ανθρώπινη ματιά...
- 20.000 miles ahead: A Last Drive story - Δημήτρης Κοτσέλης
Μοιάζει με ένα είδος μεταφυσικού συμβολισμού ότι το ντοκιμαντέρ του Δημήτρη Κοτσέλη για τους Last Drive προβλήθηκε με κάκιστο ήχο (σε σημείο να διαβάζω τους αγγλικούς υπότιτλους για να καταλαβαίνω τα ελληνικά)! Θα ήταν όμως άδικη μια αυστηρή κριτική προσέγγιση, για πολλούς λόγους. Πρώτον, γιατί αυτό που παρακολουθήσαμε ήταν ουσιαστικά μια δουλειά σε εξέλιξη, και ο κακός ήχος οφειλόταν στη μεταγραφή της ταινίας από το αρχικό DVD. Κατά δεύτερον, έχουμε να κάνουμε με μια do-it-yourself δουλειά φτιαγμένη με το αγνό και ρομαντικό πνεύμα του οπαδού (ασχέτως αν η μεγαλύτερη κατάρα για έναν καλλιτέχνη είναι οι οπαδοί, όπως σημείωσε ευφυώς σε μια ατάκα της ταινίας ο Μάκης Μηλάτος!). Και εν τέλει, στην ...υψηλών οκτανίων μουσική των Last Drive, όλα αυτά τα χρόνια το πάθος ήταν σημαντικότερο ζητούμενο από την τελειότητα και την όποια πιστότητα του ήχου... Αν κάτι μπορεί να προσάψει κανείς ως αρνητικό στην προσπάθεια αυτή, είναι ότι ενώ παρακολουθεί στενά και χρησιμοποιώντας πλούσιο αρχειακό υλικό όλη την πορεία της μπάντας, από το ξεκίνημα της στην ...Παραλία της λεωφόρου Αλεξάνδρας, τις ...μυθιστορηματικές περιοδείες στο εξωτερικό, τη μεταλλίζουσα στροφή που αποξένωσε πολλούς οπαδούς, τα δύσκολα χρόνια που οδήγησαν στη διάλυση, ξαφνικά δρασκελίζει μια ολόκληρη δεκαετία, φτάνοντας στην ιστορική τους επανασύνδεση το 2007, σε εκείνες τις φορτισμένες συναυλίες του Μάη, αφήνοντας όμως εντελώς αδιευκρίνιστες τις αιτίες και τις σκέψεις που οδήγησαν τη μπάντα να αφήσει το βάθρο του μύθου και να "τριφτεί" ξανά με την απομυθοποιητική πραγματικότητα του ελληνικού ροκ... Κατά τα λοιπά, αναμένουμε την κανονική της κυκλοφορία, χωρίς τα τεχνικά προβλήματα...
- An Education (Μια κάποια εκπαίδευση) - Lone Scherfig
Μαθήτρια με γαλλικά και ...τσέλο, προοριζόμενη από τους γονείς για σπουδές στην Οξφόρδη, ερωτεύεται με αφέλεια (ο έρωτας την χρειάζεται νομίζω) μεγαλύτερο της άντρα ο οποίος βγάζει προς το ζην με μικροαπάτες (μην κι ο έρωτας δεν είναι μια κάποια απάτη;). Σπουδές ή έρωτας, λατινικά ή γεύματα σε καλά εστιατόρια, Παρίσι ή Οξφόρδη, είναι κάποια από τα διλήμματα που θέτει αυτή η εύπεπτη και κατά βάθος συντηρητική ταινία, η οποία όμως βλέπετε πολύ ευχάριστα χάρις στις εξαιρετικές ερμηνείες, τους ρέοντες διάλογους του Nick Hornby και αυτή την σύνθετη αίσθηση γλυκού-πικρού-αλμυρού που αφήνουν οι ζωές που ποτέ δεν θα ζήσουμε... Ποιος είπε ότι το σινεμά μιμείται τη ζωή;
- This is Spinal Tap! - Rob Reiner
Το σπουδαιότερο ντοκιμαντέρ για ένα συγκρότημα που δεν υπήρξε ποτέ! Mockumentary ονομάζουν το είδος οι κινηματογραφικές εγκυκλοπαίδειες, στη (μάλλον νεφελώδη) κατηγορία του cult την κατέταξαν οι υπεύθυνοι του φεστιβάλ, αλλά το "This is Spinal Tap!" είναι μια ...σοβαρή ταινία! Σοβαρή όπως πρέπει να είναι μια καλή παρωδία. Η οποία εστιάζει σε λεπτομέρειες και στοιχεία της πραγματικότητας, τα μεγεθύνει, ακόμη και σε σημείο υπερβολής, αναδεικνύοντας και τονίζοντας έτσι πτυχές που ίσως σε πρώτη ματιά διαφεύγουν. Φτιαγμένο μέσα στην ακμή του metal του ...κομμωτηρίου (1984), το ψευδο-ντοκιμαντέρ, το οποίο παρακολουθεί την περιοδεία επανασύνδεσης μιας "θρυλικής" μπάντας, η οποία ακολούθησε μια πορεία από τη flower pop των 60s στο progressive hard rock και μετά στο hair metal. Είναι ξεκαρδιστικό, είναι διαβολικό, είναι κακό, είναι ανελέητο, με πολλές σκηνές ανθολογίας (ο αυτο-αναφλεγόμενος ντράμερ, η υπερπαραγωγή του Stonehedge και πολλές πολλές ακόμη!).
- Lesbian Vampire Killers - Phil Claydon
O τίτλος είναι εύγλωττος και τα λέει όλα. Μόνο σχόλιο: δεν πρόκειται για splatter, αλλά για απόλυτα στιλιζαρισμένη με πλαστική αισθητική videogame ταινία, χωρίς ιδιαίτερες ακρότητες, αίματα, σπέρματα και γυμνά, σχεδόν κατάλληλη για ...όλη την οικογένεια. Η κακιά Καρμίλα (άι, άι) σηκώνεται από τον τάφο και μετατρέπει σε βαμπίρ κάθε κοπέλα στο χωριό μόλις συμπληρώσει τα 18 της χρόνια. Για σαββατιάτικο μεταμεσονύχτιο χαβαλέ ανεκτή, αλλά δεν θα σπαταλούσα ούτε μισο Mb σύνδεσης για να την κατεβάσω. Σαν (κακό) χάμπουργκερ, που εκείνη τη στιγμή το απολαμβάνεις, αλλά μετά από λίγο μετανιώνεις για την καφρίλα...
- Fish tank - Andrea Arnold
Αν παρομοίαζα το "Fish tank" με λογοτεχνικό έργο, θα ήταν ένα μυθιστόρημα "βρώμικου ρεαλισμού", με μια γραφή σκληρή και τρυφερή συγχρόνως (σαν την εφηβική ηλικία), αντι-δραματική, χωρίς επίθετα και καλολογικά στοιχεία (που έλεγε και η δασκάλα του δημοτικού!). Μια στεγνή (και ...στυγνή) ποίηση ανάμεσα σε διαλυτήρια αυτοκινήτων, άχρωμες εργατικές και πολυκατοικίες και εξίσου άχρωμες ζωές. Η Μία (η δεκαπεντάχρονη αποκάλυψη Katie Jarvis) ζει σε μια διαρκή πολεμική σχέση με όλο της το περιβάλλον, με την ανάγκη για στοργή και ασφάλεια να εκδηλώνεται μεταλλαγμένη σε επιθετικότητα. Μόνη της διέξοδος και εκτόνωση μοιάζει να είναι ο χορός. Ο όχι και τόσο τακτοποιημένος κόσμος της θα διαταραχθεί ακόμη πιο πολύ όταν μπει στη ζωή της ο νέος γκόμενος της μητέρας της. Η Andrea Arnold στη δεύτερη ταινία της (τη θυμόμαστε από το δυνατό "Red Road" πριν από δύο χρόνια στο ίδιο φεστιβάλ) δείχνει και πάλι την ικανότητα της να μεταδίδει συναισθήματα μέσα από μικρές σκηνές και αδιόρατες λεπτομέρειες χωρίς να καταφεύγει στις συνήθεις ευκολίες που επιζητούν εκβιαστικά το σοκ ή το δάκρυ...
- Στρέλλα - Πάνος Κούτρας
O Πάνος Κούτρας, ο σκηνοθέτης της διαβόητης πλέον "επίθεσης του γιγαντιαίου μουσακά", δεν πρέπει πλέον να λογίζεται ως νέο κινηματογραφικό ταλέντο. Η "Στρέλλα" είναι άλλωστε η τρίτη του πια ταινία, και στη χώρα των σαραντάχρονων ...ταλέντων και των ανεκπλήρωτων ελπίδων, πρέπει κάποια στιγμή να έχουμε απαιτήσεις! Απαιτήσεις τις οποίες εκπληρώνει με την ταινία του αυτή ο Κούτρας, η οποία τολμώ να ...προφητέψω θα καταλάβει σημαντική θέση στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου. Και μάλιστα έξω από περιοριστικές κατηγοριοποιήσεις του τύπου "cult" ή "underground".
Το μοτίβο του αταίριαστου ενίοτε και απαγορευμένου έρωτα, εκείνου του έρωτα που υπερβαίνει και παραβιάζει τους κανόνες του παιχνιδιού (διάβαζε και "ταμπού"), είναι αυτό που πυροδοτεί και κινεί την τέχνη ακόμη και από την εποχή των ...μαμούθ. Και αν συνήθως η πέτρα του σκανδάλου είναι ένας άντρας ή μια γυναίκα, στη συγκεκριμένη περίπτωση θα λέγαμε ...cherchez la trans!
Ο Γιώργος (Γιάννης Κοκιασμένος) αποφυλακίζεται μετά από 14 χρόνια στη φυλακή και σε ένα φτηνό ξενοδοχείο θα γνωρίσει την Στ(ρ)έλλα (Μίνα Ορφανού), μια νεαρή τρανσέξουαλ επαγγελματία πόρνη. Και ο τροχός της μοίρας μπαίνει σε κίνηση. Μια αρχαιοελληνική τραγωδία, σε μια Αθήνα σύγχρονη, γεμάτη σκουπίδια, δίπλα τις γραμμές του τρένου... Και ένας κόσμος που μοιάζει εξωτικός, γκροτέσκος, σκληρά ερωτικός και κατ' ουσία άγνωστος. Και αν το happy-end στα παραμύθια, όχι μόνο ταιριάζει αλλά επιβάλλεται, τι γίνεται με τη ζωή;
Πριν από χρόνια η ταινία θα είχε εξασφαλισμένη ...διαφήμιση από ρασοφόρους και ένθερμους ορθόδοξους διαδηλωτές. Ευελπιστώ ότι αυτή τη φορά δεν θα έχουμε παρατράγουδα, οπότε η εταιρεία θα πρέπει να αρκεστεί στα πιο ...τυπικά κανάλια προβολής. Υπομονή μέχρι το Δεκέμβρη. Τότε θα μάθετε και το κεντρικό "μυστικό" της ταινίας...
- Don McKay - Jake Goldberger
"Μια ταινία όπου κανείς δεν είναι αυτό που φαίνεται και άπαντες δείχνουν να έχουν ένα καλά κρυμμένο μυστικό από το παρελθόν τους" μας λέει το δελτίο της ταινίας. Ως γνωστόν, η υπόθεση μιας ταινίας δεν μας λέει απολύτως τίποτε (και ο Οιδίποδας, η ιστορία ενός τύπου που σκότωσε τον μπαμπά και κοιμήθηκε με τη μαμά του είναι!), και όλα τα περαιτέρω επαφίενται στα χέρια του σκηνοθέτη για τον αν θα προκύψει αριστούργημα ή ...κακούργημα. Ο σκηνοθέτης εδώ, ο Jake Goldberger, βρίσκεται στην πρώτη του ταινία, παρολ' αυτά έχει στα χέρια του ως πρωταγωνιστές τον Thomas Haden Church, τον οποίο θυμόμαστε από το εξαιρετικό (αν και ...οσκαρικό) "Sideways" (όχι ο κοντός με το μούσι, ο άλλος!) και την Elisabeth Sue (ναι, το κορίτσι του Karate Kid και άλλων ταινιών που μας "διασκεδάζουν" τα κυριακάτικα τηλεοπτικά μεσημέρια). Και το αποτέλεσμα; Νομίζω κάπου την πάτησε... Προσπαθεί εμφανώς να εκπλήξει με ανατροπές επί ανατροπών τον θεατή, οι οποίες όμως στο τέλος γίνονται τόσο ...ανατρεπτικά προβλέψιμες που καταντούν βαρετές και "ψεύτικες". Και πράγματι, ποτέ η αληθοφάνεια δεν υπήρξε αρετή και ζητούμενο της κινηματογραφικής εμπειρίας, αλλά η αίσθηση ότι ο σκηνοθέτης προσπαθεί εξεπιτούτου να μπερδέψει τον θεατή είναι μάλλον ενοχλητική. Και μέσα σε όλα, ο Church κυκλοφορεί σε όλη την ταινία με μια ανέκφραστη φάτσα-στάμπα, απορημένος μάλλον με όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω του... Ίσως στα χέρια ενός άλλου σκηνοθέτη;...
_____
