Ο χορός του θανάτου

του ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΤΡΙΝΤΜΠΕΡΓΚ

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΡΑΞΗ (Μπέττυ Αρβανίτη)
ΘΕΑΤΡΟ ΟΔΟΥ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ - Α΄ ΣΚΗΝΗ

Συντελεστές :

Μετάφραση: Μίνως Βολανάκης
Σκηνοθεσία: Νίκος Χατζόπουλος
Σκηνικά-κοστούμια: Γιώργος Ζιάκας
Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος

Διανομή ρόλων :

Άλις: Μπέττυ Αρβανίτη,
Έντγκαρ: Γιάννης Βόγλης,
Κουρτ: Μάνος Βακούσης

Ο Στρίντμπεργκ το 1900 γράφει "το χορό του θανάτου", τον τίτλο το δανείστηκε από το μουσικό έργο Danse Macabre του Saint-Saens. Τη μουσική αυτή σκεφτόταν να τη χρησιμοποιήσει για το χορό του Λοχαγού στο έργο, αργότερα όμως θα επιλέξει το Εμβατήριο των Βογιάρων. Τον ίδιο χρόνο θα γράψει και το έργο του το "Πάσχα". Τα δύο έργα είναι ποτισμένα από τη λογική του "όλου", διέπονται από τις δύο κυρίαρχες ροπές της φύσης, του "καλού" και του "κακού". Ο "χορός του θανάτου" είναι έργο σκοτεινό, αποπνέει παγερό μίσος, εξαπολύει δηλητήριο. Το "Πάσχα" είναι ένα έργο που συμφιλιώνει, που συμπληρώνει την ισορροπία της φύσης με την επίδραση του "καλού". Ο Στρίντμπεργκ όπως και κάθε άνθρωπος που ακροβατεί στα άκρα, είχε την ικανότητα να μεταπηδά αγγίζοντας τα όρια, δοκιμάζοντας την ψυχική του διάθεση με μία δημιουργική σχιζοφρένεια.

Ο Σουηδός συγγραφέας έχει εμπνευστεί "το χορό του θανάτου" από προσωπικά του βιώματα. Άλλωστε δεν υπάρχει κόσμος χωρίς μια θέαση του κόσμου και χωρίς μια εικόνα του ανθρώπου μέσα στον κόσμο. Έτσι, θα γράψει το "χορό του θανάτου" με αφορμή τον έγγαμο βίο κάποιων ζευγαριών, που μπορεί να συνθηκολογούν σε μια συμβίωση, την οποία συντηρεί ένα υπόκωφο πάθος, στην επιφάνεια όμως κοχλάζει ένα δαιμόνιο μίσος που δεν εξαντλείται ποτέ.

Στο έργο η Άλις και ο Έντγκαρ είναι ένα παντρεμένο ζευγάρι που κλείνει επέτειο 25 χρόνων. Αυτή, πρώην ηθοποιός, που παράτησε την καριέρα της για να παντρευτεί από παθιασμένο έρωτα, τον Έντγκαρ, έναν λοχαγό, με τον οποίο θα ζήσει σ' ένα απομονωμένο νησάκι της Στοκχόλμης. Η αλλαγή αυτή στη ζωή της θα τη μαραζώσει.... Ποτέ μα ποτέ δεν αφοσιωνόμαστε σε ότι κάνουμε, το μόνο σίγουρο αποτέλεσμα είναι πως χτίζουμε το παρόν σε βάσεις αιώνιας δυσαρέσκειας, τόσο στην ατομική όσο και στη συλλογική ιστορία. Η λατρεία του παρελθόντος και η λατρεία του μέλλοντος είναι εξίσου σπαρακτικές...

Το ζευγάρι συντηρεί και τροφοδοτεί μια σχέση αβυσσαλέου μίσους που το καταβροχθίζει. Ζουν σ΄ ένα δικό τους κόσμο απουσίας από αληθινή ζωή και αυτό που τους προσφέρεται είναι το καταπραϋντικό ενός θανάτου με δόσεις. Το σίγουρο είναι πως εκεί που βασιλεύει η δυσανεξία της επιβίωσης, η επιθυμία για ζωή αρπάζει αυθόρμητα τα όπλα του θανάτου.... Το αντρόγυνο έχει ζήσει μία σχέση πάθους τόσο μακρινή, όμως, που ούτε οι αναμνήσεις δε τη συντηρούν. Ένα πάθος όμως που έχει καταστραφεί, ξαναγεννιέται σαν πάθος για καταστροφή, με ροπή προς το θάνατο.

Η μέθη του μίσους τους παρασύρει όποιον τρίτο τολμήσει να τους πλησιάσει. Ο φιλοξενούμενός τους, Κουρτ, κολακευμένος από τη στιγμιαία προσοχή που θα του δείξει η Άλις (η οποία υπήρξε ένας καλά κρυμμένος παρελθοντικός του έρωτας), μεταλλάσσεται από λογικός σε άλογος. Οι άνθρωποι που συντηρούνται από το φθόνο, το μίσος και την εκδίκηση, πασχίζουν να τα διοχετεύσουν, να καταστρέψουν λυσσασμένα με τα δικά τους όπλα, καλουπωμένοι με βάση τους κανόνες του θανάτου. Το στένεμα των τοίχων κάνει την ατμόσφαιρα αποπνικτική κι όσο πασχίζει το ζευγάρι να αναπνεύσει σ΄ αυτές τις συνθήκες, τόσο αποπνικτικότερος γίνεται ο αέρας.

Ο Αρτώ είχε πει "Μπρος στον πιεστικό θάνατο που μ' έχει στιγματίσει, ο πραγματικός θάνατος δεν έχει τίποτα τρομακτικό για μένα".

Ο Στρίντμπεργκ θα βάλει στο στόμα του λοχαγού τη φράση: "Σκέφτομαι καμιά φορά πως η δυστυχία τραβάει τη δυστυχία και πως οι ευτυχισμένοι αποφεύγουν κατά κάποιο τρόπο τη συμφορά. Που θα πει πως εμείς δεν πρόκειται να γευτούμε τίποτ΄ άλλο έξω από βάσανα...".

Το έργο αυτό του Στρίντμπεργκ θα αποτελέσει έμπνευση για πολλούς θεατρικούς συγγραφείς μετέπειτα. Θεωρώ πως θα το υποβιβάζαμε αν μέναμε στις στεγνές ματιές ενός μη ολοκληρωμένου έρωτα μέσα από τη συμβίωση του γάμου. Ο Στρίντμπεργκ καταθέτει στεγνά πως το μίσος κάποιες φορές μετατρέπεται σε δημιουργική οργή, έστω κι αν αυτό είναι η αυτοκαταστροφή. Ο θάνατος για αυτόν δεν είναι το μιαρές απειλητικό γεγονός της ζωής, αλλά η συμφιλιωμένη κατάληξή της. Αν κάτι θα τρόμαζε ανθρώπους σαν τον Στρίντμπεργκ θα ήταν ο "συμβιβασμός" και η βαλτώδης εξαθλίωση της ζωής κι όχι η αυτοκαταστροφή και ο θάνατος, που δίνουν την εξέλιξη του τέλματος. Στο dogville η Γκρέις θα δώσει οριστική λύση στα πάθη της διεπόμενη από οργή και μίσος... σίγουρα όχι τυχαία.

Στην παράσταση παίχτηκε το πρώτο μέρος του έργου. Η σκηνοθετική ματιά είχε άποψη. Το σκηνικό που τη φιλοξένησε, αφαιρετικό και εκφραστικότατο, μετέδιδε στο θεατή αυτήν την αποπνικτική ατμόσφαιρα του έργου. Τα κοστούμια του Ζιάκα έχουν πάντα μια θεατρική μυρωδιά...

Η Μπέττυ Αρβανίτη είναι μία ευάγωγος ηθοποιός με πείρα στη θεατρική τεχνική υπόκριση, παρέδωσε με βαθιές χαράξεις τη φιγούρα της Άλις. Ο Γιάννης Βόγλης έχει μέτρο, καλλιεργημένη φωνή, ωραίο παράστημα, υποβλητική φιγούρα στη σκηνή, ενσάρκωσε τον καλύτερο Λοχαγό που θα μπορούσε να σταθεί στο σανίδι. Ο Μάνος Βακούσης έχει υποκριτική ωριμότητα, πράγμα που τον βοήθησε να συλλάβει το ρόλο του Κουρτ. Οι φωτισμοί του Λευτέρη Παυλόπουλου έχουν πάντα άποψη, έδεσαν για μία ακόμη φορά και συνέβαλαν στο επιτυχημένο αποτέλεσμα. Η παράσταση είναι ενδιαφέρουσα ως πρόταση, το έργο δυναμικό, αξίζει να τη δείτε!