Ψυχή Βαθιά
Μια σκοτεινή ιστορική εποχή απωθείται τάχιστα από τις μνήμες των ανθρώπων που την έζησαν έντονα, γιατί τους ντροπιάζει και γιατί θα πρέπει να συνεχίσουν να ζουν ξανά από την αρχή. Αυτή η επιλεκτική αμνησία τους βοηθά να στρέψουν το βλέμμα στη ζωή. Αλλιώς θα είχαν αυτοκτονήσει ή θα είχαν πεθάνει από καημό. Ο Εμφύλιος είναι μια τέτοια περίοδος αφού η "πατρίδα" έχασε τόσες ζωές όσες δε χάθηκαν αθροιστικά στους βαλκανικούς πολέμους, στη μικρασιατική εκστρατεία και στο δεύτερο παγκόσμιο.
"Ψυχή βαθιά" είναι η ιαχή των ανταρτών για να εμψυχώνουν αλλήλους στα βουνά του Γράμμου. Τον ίδιο τιμητικό τίτλο φέρει και η υπερπαραγωγή του Παντελή Βούλγαρη που περιλαμβάνει ρεαλιστικές σκηνές μαχών, χαρτογραφήσεις επιτελικών ελιγμών, παγκόσμιες πρεμιέρες εμπρηστικών βομβών, αντίπαλα στρατόπεδα αδερφών και κυκεώνες ανθρώπινων στιγμών. Χωρίς υπερβολή θα μπορούσε να χαρακτηριστεί "έλασσον έπος του εμφυλίου", "κοινωνική ανασκόπηση της προδοσίας", "χαμένη τιμή του εθνικόφρονα ανθυπολοχαγού", "μονόπλευρη, ισόπλευρη και ισοσκελής, απώλεια όλων των αξιών". Ό,τι σημαίνει δηλαδή κάθε πόλεμος, εξ ορισμού βρόμικος.
Delete, reset & restart ή Archive and install; Εσείς θ' απαντήσετε. Format δεν προβλέπεται. Με τη στρατιωτική έννοια του όρου "δεν προβλέπεται".
Μερικές ακόμη στάσεις ή/και ενστάσεις.
Η Βικτώρια Χαραλαμπίδου έχει το επικό πορτρέτο της Ελευθερίας όπως την απέδωσαν ο Σολωμός, ο Ντελακρουά, ο Κάλβος. Μια ηρωική σκηνή: ο υπαξιωματικός του εθνικού στρατού Τριαντάφυλλος στέκει και κοιτά τη νεκρή Βικτώρια/Ελευθερία. Αφού τη θαυμάσει πρώτα, τη φτύνει κατάμουτρα. Το ανάποδο απ' ότι έκανε ο Ιμπραήμ στον Παπαφλέσσα.
Ο Βαγγέλης Μουρίκης έχει το αντιφατικό άγριο μάτι αυτού που πολεμά για ιδέες που δεν μπορούν να σταθούν ακόμη [και σήμερα] όρθιες από μόνες τους. Καθοδηγητής και τρελαμένος σαν αυτοπαγιδευμένο αγρίμι που κάνει τη δική του αντιηρωική έξοδο εν τω μέσω του λόγγου. Η "ελεύθερη πολιορκημένη" σκέψη πατά πάνω στο πτώμα του.
Ο Μηνάς Χατζησάββας [είναι;] μετρά τις πληγές στο άδειο του μαντρί και ανακαλεί τη σιωπή των αμνών. Δε λέει πολλά αλλά "τα λόγια του καίνε".
Η ηρωίδα μάνα αφηγείται το χρονικό της παράνοιας. Επική κι αυτή με την εκτός πεδίου φωνή της. Και κανελλοπουλική.
Ο Θανάσης Βέγγος υπογραμμίζει αυτό που πρόκειται να γίνει με μια φράση που ακούγεται πια αυτονόητη. Οι έλληνες ντουφεκάνε έλληνες [εξ]απανέκαθεν και στο διηνεκές, όπως οι άνθρωποι ντουφεκάνε ανθρώπους, εν είδει διαφημιστικού τρέιλερ. Θέτει τα δάχτυλα του επί του τύπου των πληγών και θρηνεί βουβά.
Ο Γιάννης Αγγελάκας επιστρέφει στο "υπέροχο τίποτα", στα πολυφωνικά μοιρολόγια και τους σκοπούς του βουνού και του λόγγου, για να ντύσει ηχητικά και λυρικά αυτό που γδύνουν με τα μάτια οι εικόνες: το "αγέρωχο σύμπαν της ανθρώπινης βλακείας". Ο μινιμαλισμός του αποκτά επικές διαστάσεις στη βουή και τη "σιγαλιά" του φυσικού τοπίου. Μεγάλο σάουντρακ.
Ο Βούλγαρης παρενθέτει τον Τάκη Κανελλόπουλο στις σκηνές δίπλα στο ποτάμι. Αναφέρεται στον Δαμιανό, στον Μανθούλη, στον Λόουτς. Έχει συγκροτημένο ρυθμό σε αστραφτερή παραγωγή, σούπερ σπέσιαλ εφέ και Βουτσαρά στο μοντάζ, αλλά έχει και το σαράκι του αριστερού. Μαζί και τα βιώματα σαν παλιά κρυώματα. Παραθέτει και Μάρκο Μέσκο. Και στη αρχή και στο τέλος.
Ο χαρτοπαίχτης ζητά "δικαίωμα" για να ρεστάρει ή να πάει πάσο. Η τράπουλα είναι σημαδεμένη.
