Σινε-MiC

Απόψε μου πάει να γράψω τα πιο πικρά στιχάκια.
Να γράψω, ας πούμε: «Έχει μι' αστροφεγγιά απόψε
και τα μενεξεδιά αστεράκια λαμπυρίζουνε στα χάη».
Της νύχτας ο άνεμος διαβαίνει στους ουρανούς και τραγουδάει.

Κάπως έτσι ξεκινάει και κάπως έτσι προχωράει η ταινία του Πάμπλο για τον δικό του Πάμπλο. Ένας χρόνος [1948-49] κομμένος σαν φέτα από τη ζωή του νομπελίστα σουρεαλιστή ποιητή, δεινού στοχαστή, αριστερού αγωνιστή, κομουνιστή πολιτευτή και πολίτη του κόσμου. Ενός ποιητή παγκόσμιου, «o μεγαλύτερος ποιητής του 20ου αιώνα σε όλες τις γλώσσες» όπως τον χαρακτήρισε ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μαρκές.

Στο κατόπι του ένας άλλος Γκαμπριέλ Γκαρσία, ο Μπερνάλ [Gael Garcia Bernal]. Υποδύεται τον αστυνομικό διευθυντή Όσκαρ Πελουσονώ, γιο πόρνης και αγνώστου πατρός, εντεταλμένο από τον αμερικανόφιλο πρόεδρο Βιδέλα [Alberto Castro] να πιάσει τον Νερούδα, να τον ταπεινώσει και να τον... εξαφανίσει. Το κυνήγι του διάσημου ανδρός από τον άσημο κρυφό θαυμαστή του παίρνει μυθιστορηματικές διαστάσεις, σαν βγαλμένο από τις σελίδες ενός παλπ αστυνομικού διηγήματος. Σαν τα βιβλία-ίχνη που αφήνει επίτηδες πίσω του ο ποιητής ώστε να βοηθήσει τον αστυνόμο να τον ακολουθήσει. Ή μήπως ο ποιητής έχει ποιήσει ένα «άλλο εγώ» του, κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν, για να διασκεδάζει τη θλίψη του και να κάνει πιο συναρπαστική την αμφιβολία του για την ορθότητα της απόφασης διαφυγής του;

Στην εναρκτήρια κιόλας σκηνή βλέπουμε μια έντονη πολιτική αντιπαράθεση ρεαλιστικά τοποθετημένη σε σουρεαλιστικό σκηνικό που ενοποιεί δυο διαφορετικά, υπό φυσιολογικές συνθήκες ξεχωριστά, δωμάτια. Αυτό μας προϊδεάζει για τη διπλή αφηγηματική γραμμή που ακολουθεί ο σκηνοθέτης στη διάρκεια της διαδρομής. Πότε ρεαλιστικά συν-αναστρέφει τα πρόσωπά του και πότε σουρεαλιστικά μετατοπίζει ξαφνικά την οπτική μας γωνία για να μας κοινωνήσει τις δυο πλευρές του Νερούδα [Luis Gnecco], του ευαίσθητου γήινου ανθρώπου αφενός του λάβρου εξωγήινου ιδεαλιστή αφετέρου, που δεν είναι και δε νιώθει να είναι θεάνθρωπος.

Τα δίπολα μέσα του και γύρω του είναι πάμπολλα. Ο Πάμπλο είναι πιστός και δεν, είναι γνωστός και δεν, είναι έκλυτος και δεν, είναι κοντά στο λαό και δεν, όπως ο επαναστάτης Λώρενς της Αραβίας δεν συναντά ποτέ τον Καλιγούλα ή αντιθέτως όπως ο Πάμπλο συναντά εντέλει τον άλλο Πάμπλο [Πικάσο]. Η Ντέλια ντελ Κάριλ [Mercedes Moran] είναι μούσα του και δεν, είναι γυναίκα του δεν, είναι ίματζ μέικερ του και δεν, είναι φυλακή και δεν, είναι εκεί και δεν. Όπως ο Χάρα [Michael Silva] συμβουλεύει και δεν, αμφιταλαντεύεται και δεν. Η ουρανοκατέβατη φωνή που μας αφηγείται τα καθέκαστα, αποκαλύπτεται αργότερα αν και δεν είναι δύσκολο να μαντέψουμε σε ποιον ανήκει. Οι βεβαιότητές μας καταρρίπτονται και δεν, όπως μια τραβεστί τραγουδίστρια που αισθάνεται την αποκάλυψη, όπως ο Πινοσέτ ξεκάρφωτος καρφωμένος στην έρημο Ατακάμα. Όπως οι χιονισμένες Άνδεις και η παγωμένη λίμνη Maihue προσφέρουν ένα πέρασμα στην ελευθερία και σκοτώνουν τα... μικρόβια όντα.

Όπως η πολιτική συναντά την ποίηση κι ο αγώνας την καλοπέραση, η χλιδή τη στέρηση κι η μεταμφίεση το πέσιμο της μάσκας, έτσι κι ο Λαραΐν μας αποκαλύπτει ότι η αντίφαση είναι πλασματική, η πλειότιμη τακτική του είναι συνυφασμένη με την αμφί-ερωτική νερούδεια επανάσταση.

Βαθμός: εννιά [9]

[Μετάφραση του ποιήματος: Γιώργος Κεντρωτής]