Το MiC στις Νύχτες Πρεμιέρας

"I just want to say/That I could never forget the way/You told me everything/By saying nothing"

Αυτά λένε μεταξύ άλλων για τη δύναμη της σιωπής οι Tuxedomoon στο αξέχαστο κι αγαπημένο "In a manner of speaking" τους, τον έρωτα και την αγάπη είχαν βέβαια κατά νουν όταν έγραφαν τους στίχους, εν τούτοις η δύναμη και η ευγλωττία της σιωπής την οποία εύστοχα αναγνώρισαν μπορεί να υπερβαίνει την αποκλειστικά ερωτική επικοινωνία. Μια σιωπή η οποία να γίνει σχεδόν αφόρητα εκκωφαντική (εντάξει κύριε Cage, το ξέρουμε ότι αποδείξατε την ανυπαρξία της απόλυτης σιωπής), να βοά καταγγελτικά, με συνέπειες ανυπολόγιστες και απρόβλεπτες (κατά την αναλογία του φαινομένου της πεταλούδας), ως και επαναστατικές ακόμη. Κι ας είναι μόνο ενός λεπτού. Μια σιωπηλή επανάσταση; Μα πως; Εμείς μάθαμε να τραγουδάμε για τις επαναστάσεις που γίνονται με σημαίες και με ταμπούρλα...

Τον σκηνοθέτη Lars Kraume τον γνωρίσαμε στα μέρη μας (και μέσα από το ίδιο φεστιβάλ μάλιστα) με την προ διετίας ταινία του "Το κράτος κατά Φριτς Μπάουερ", με κεντρικό ήρωα εκείνον τον μοναχικό καβαλάρη-εισαγγελέα ο οποίος είχε θέσει ως στόχο ζωής να φέρει τους ναζί εγκληματίες στα εδώλια και να αναγκάσει την γερμανική κοινωνία να ανοίξει τα απρόθυμα μάτια της στο βρώμικο παρελθόν της. Για τούτη την νέα του ταινία, ο Κράουμε μένει σχεδόν στα ίδια χρονικά πλαίσια (μέσα των 50s), τούτη την φορά όμως διασχίζει τα σύνορα προς την απέναντι πλευρά, για να σκαλίσει κι εδώ τα άφθονα άπλυτα της γερμανικής ιστορίας. Κι εδώ η δεξαμενή αυτού του αδιανόητου μείγματος εξουσίας όπου συναντήθηκε η σοβιετική κατοχική αυταρχικότητα με την γερμανική ψυχρή και αποτελεσματική βαναυσότητα, μοιάζει ανεξάντλητη. Εν τούτοις, δεν έχουμε πλέον να κάνει με ένα θέμα-ταμπού, η κινηματογραφική (και γενικότερα η καλλιτεχνική) αφήγηση και αναπαράσταση και των πιο αποκρουστικών πλευρών του καθεστώτος της Ανατολικής Γερμανίας, είναι μάλλον κοινός τόπος πλέον, έχει ενταχθεί προ πολλού στο mainstream συλλογικό συνειδητό και υποσυνείδητο, με ταινίες γκρίζας δυστοπίας (να θυμηθούμε την δημοφιλή "Οι Ζωές των Άλλων";) αλλά και σατιρικές έως και περιπαιχτικές, με το στόχαστρο σε ένα παρελθόν που πλέον είναι ασφαλώς κλειδωμένο στο χρονοντούλαπο. Λίγους πλέον θα "ενοχλήσει" μια τέτοια ταινία σήμερα, ίσως τίποτις νοσταλγούς και αμετανόητους "ναι αλλά είχανε παιδεία, έφτιαξαν δρόμους" (αν και στα δικά μας μέρη αναμένω με βεβαιότητα μια "ριζοσπαστική" εμβριθή κριτική η οποία θα αναδεικνύει τις ύπουλες δυσφημιστικές μεθόδους της δυτικής προπαγάνδας).

Στην "Σιωπηλή Επανάσταση" μεταφερόμαστε στο 1956, σε μια μικρή πολιτεία κοντά στα γερμανο-πολωνικά σύνορα, μια νεοσύστατη στα σοσιαλιστικά πρότυπα κοινότητα εργατών, με κύριο τομέα απασχόλησης τα εργοστάσια όπου "δένανε το ατσάλι" και με το ταιριαστό όνομα ...Stalinstadt. Εδώ, τα παιδιά μιας τάξης Λυκείου, συγκλονισμένα από τα γεγονότα της ουγγρικής επανάστασης (αντεπανάστασης κατά την επίσημη άποψη) και της συνακόλουθης εισβολής των σοβιετικών τανκ, αποφασίζουν να εκδηλώσουν τη διαμαρτυρία τους σιωπώντας για ένα λεπτό στην αρχή του μαθήματος. Κάπως έτσι εν αγνοία τους και πέρα από κάθε φαντασία πυροδοτούν μια σχεδόν σουρεαλιστικά κλιμακούμενη αλυσίδα γεγονότων. Έτσι η έμφυτη νεανική αντιδραστικότητα, αθωότητα ίσως και αφέλεια έρχονται σε σύγκρουση με το στυγνό αγέλαστο ενός καθεστώτος που φοβάται και την σκιά του, τα ίδια του τα παιδιά (τα οποία λίγα μόλις χρόνια μετά θα έφτανε να "μαντρώσει" πίσω από ένα τείχος). Ξεκινούν αυστηρές ανακρίσεις για την ανακάλυψη των πρωτεργατών, με εκβιασμούς και απειλές για συλλογικά αντίποινα, όλο το γνωστό οπλοστάσιο των κατασταλτικών μηχανισμών, μην ξεχνάμε ο πόλεμος είναι μόλις 10 χρόνια πίσω και ρίχνει βαριά τη σκιά του, ενώ "ανανήψαντες" ναζί που πλύθηκαν στην σοσιαλιστική μπουγάδα υπηρετούν πλέον το νέο "όραμα". Στο σχολείο καταπλέει αυτοπροσώπως κοτζάμ υπουργός Παιδείας, όταν πρόκειται για τον "ταξικό εχθρό" τα αντανακλαστικά της κρατικής μηχανής δεν γνωρίζουν από αδράνεια. Η κατάσταση ξεφεύγει, σκιές και φαντάσματα του παρελθόντος αποκτούν σάρκα και οστά, σκελετοί βγαίνουν από τις ντουλάπες, στο τέλος λίγοι θα μείνουν αλώβητοι.

Ο Κράουμε έχει στα χέρια του σίγουρα μια δυνατή ιστορία (και πραγματική, η ταινία βασίζεται στο ομώνυμο αυτοβιογραφικό βιβλίο του Dietrich Garstka), εν τούτοις την χρησιμοποιεί με έναν τρόπο πεπατημένο και βολικό και μάλλον συμβατικό. Ας του πιστωθεί ότι προσπαθεί να κρατήσει μια σεναριακή πιστότητα (με μια μικρή λαθροχειρία, στην Stalinstadt δεν υπήρχε εννοείται εκκλησία!), εν τούτοις αυτό δεν αρκεί. Έτσι δεν αποφεύγει τα πολλά μελό κλισέ και τις δραματουργικές ευκολίες, σκηνές που παραπέμπουν στην ατελείωτη φιλμογραφία σχολικών δραμάτων (φέρνοντας στο νου π.χ. τον "Κύκλο των χαμένων ποιητών" - να πως επίσης ότι το ζευγάρι μπαμπάς-γιος των πρωταγωνιστών μου θύμισε χαρακτηριστικά από το αντίστοιχο φοβερό ζευγάρι Διαμαντόπουλου-Καλογερόπουλου στο ..."Μάθε παιδί μου γράμματα";), τις βιολιστικές κορυφώσεις στις στιγμές που ο θεατής οφείλει να συγκινηθεί, οι καλοί (εξαιρετικοί ηθοποιοί πάντως τα περισσότερα παιδιά) είναι καλοί και με ένα ύφος clean cut ηρωικής ανωτερότητας λες και ξέρουν ότι είναι στην πλευρά των νικητών, οι δε κακοί είναι πολύ κακοί, στο όριο της (αυτο)παρωδίας (με κορυφαίο τον υπουργό Παιδείας και την ψηλή ξανθιά ...μπιτσάρα Σύμβουλο Εκπαίδευσης).

Με τέτοια πρώτη ύλη που είχε στα χέρια του, θα μπορούσε να φτιάξει μια σπουδαία ταινία. Να φωτίσει λεπτές αποχρώσεις, να μπει σε βάθος και σε πιο ακανθώδη θέματα, να δείξει ότι ακόμη κι όταν οι διαχωριστικές γραμμές μεταξύ "μονομπλόκ" ιδεολογιών και καθεστώτων είναι απόλυτες, ακόμη και ...ηλεκτροφόρες, αυτό παύει να ισχύει όταν περνάμε στους ανθρώπους.

Αντ' αυτού λοιπόν μένουμε μια ταινία η οποία βλέπεται "ευχάριστα" και με "ενδιαφέρον". Με την καλή και με την κακή έννοια...