60η Μόστρα: ο τελευταίος έσετται πρώτος

Με το φιλμ "Enything else" [Ο,τιδήποτε άλλο] του Γούντι Άλεν και την εκεί παρουσία του μετά της Σουν Γι, έκανε πρεμιέρα το φετινό Φεστιβάλ της Βενετίας. Το τιμητικό λιοντάρι σήκωσε περιχαρής ο Ομάρ Σαρίφ, ο αιγύπτιος κοσμοπολίτης Δόκτωρ Ζιβάγκο. Στο περιθώριο των βραβείων, σημαντικό γεγονός απετέλεσε η προβολή του τρίτου επεισοδίου της περιβόητης γκριναγουεηκής τριλογίας "The Tulse Luper Suitecases" με τίτλο "Antwerp". Ο εικονοκλάστης βρετανός έχει βαλθεί να εξερευνήσει όλους τους νέους αφηγηματικούς ορίζοντες [κατακερματισμένες οθόνες, αλφαριθμητικούς συμβολισμούς, ξενακικές μουσικές], προκαλώντας πονοκεφάλους ή αμήχανη φαγούρα στους θεατές του.

Η κριτική επιτροπή προεδρεύοντος του εντιμότατου φίλου μας Μάριο Μονιτσέλι, είχε ως μέλη τον ιταλό ηθοποιό Stefano Accorsi, τον γερμανογέννητο διευθυντή φωτογραφίας Michael Ballhaus, την κινέζα σκηνοθέτισσα Ann Hui, τον γάλλο παραγωγό, σκηνοθέτη και ηθοποιό Pierre Jolivet, τον τηλε/σινέ-παραγωγό Monty Montgomery και την ινδή σταρ Assumpta Serna. Είδε τις 20 μεγάλου και τις 12 μικρού μήκους που διαγωνίστηκαν και [ορθώς] επέλεξε πολλούς νέους ανθρώπους στις βραβεύσεις της.

Με τον Χρυσούν Λέοντα τιμήθηκε "Η επιστροφή" [Vozvrascenje] του ρώσου Andrej Zvjagintsev, ενός δημιουργού με πανεπιστημιακή μόρφωση στη δραματική τέχνη και τρεις τηλεταινίες στο ενεργητικό του. "Μην ρωτάτε τι πραγματεύεται η ταινία μου. Αναλογιστείτε πόσο εύκολα απαλλάσσουμε τον εαυτό μας από το δικό μας όραμα, βολικά αντικαθιστώντας το με την ερμηνεία ενός άλλου, του συγγραφέα φερειπείν... Δεν θεώρησα πως είχα να κάνω με μια καθημερινή ιστορία ή την κοινωνική της πλευρά, πίστεψα σε μια προσέγγιση της ανθρώπινης ζωής από μυθολογικής πανανθρώπινης σκοπιάς. Κάπως ανάλογα θά 'θελα να την δει κι ο θεατής" εξηγεί ο Ζβιαγκίντσεφ, ο οποίος απέσπασε και το Βραβείο 'Luigi De Laurentiis' ως πρωτοεμφανιζόμενος.

Το Μέγα Βραβείο της Επιτροπής [Αργυρούν Λέοντα] σήκωσε η λιβανέζο-ιρακινή Randa Chahal Sabbag. Η ταινία της "Le Cerf-Volant" [Ο χαρταετός] είναι "κατ' αρχήν μια ιστορία αγάπης, πόθου και καταστροφής... Θα μπορούσε κάλλιστα να διαδραματίζεται στη Γραμμή του Αττίλα, στην Κορέα, στην Παλαιστίνη ή όπου αλλού τα συρματοπλέγματα μετατρέπουν τον Άλλο σε ξένο ή εχθρό... Τοποθετείται όμως στα υψίπεδα του Γκολάν, στα χωριά που χωρίστηκαν απ' τα σύνορα και τον πόλεμο του '67... Αφιερώνεται σε παιδιά σαν κι έμενα, μακροχρόνια θύματα των διενέξεων, που φοβούνται διαρκώς για τη ζωή τους, που δεν ξέρουν αν ανήκουν στη μια ή στην άλλη πλευρά, που θέλουν να ζήσουν χωρίς φυλετικές ή εθνικές προκαταλήψεις και ν' αγαπήσουν χωρίς όρια".

Το αγαπημένο 'παιδί' των τελευταίων φεστιβάλ, ο ιάπωνας Τακέσι Κιτάνο, κατέκτησε το ειδικό Ασημένιο Λιοντάρι της σκηνοθεσίας για το "Zatoichi" [Η αδελφότης των τυφλών]. "Η ταινία εποχής θεωρείται κατασκευαστικά και γενικά πολύ δυσκολότερη. Για μένα ήταν καθαρή διασκέδαση. Μου φάνηκε πολύ πιο δημιουργική και συναρπαστική γιατί έπρεπε να συνθέσω τα πάντα εκ του μη όντος. Μου έδωσε την ελευθερία να δοκιμάσω εξωφρενικά πράγματα και να εξερευνήσω νέα πεδία. Συμφωνώ με όσους λένε ότι είναι το πιο διασκεδαστικό φιλμ που έχω κάνει ως τώρα. Ελπίζω αν διασκεδάσουν και οι θεατές όσο κι εγώ ή και παραπάνω..."

Το Βραβείο Μεγαλύτερης Καλλιτεχνικής Συμβολής αποδόθηκε στον Μάρκο Μπελόκιο για το σενάριο του "Buongiorno, notte" [Καλημέρα, νύχτα]. Αναφέρεται στην απαγωγή του Άλντο Μόρο, ιδωμένη με τα μυωπικά μάτια μιας τρομοκράτισσας "με όλες τις πιθανές της αντιφάσεις. Διαμέσου αυτής, η ταινία εικάζει μια πιθανή σχέση μεταξύ του θύματος και των φρουρών του, ένα ενδεχόμενο δεν που αντιμετωπίστηκε θετικά από τους υπόλοιπους τρομοκράτες".

Το κύπελλο Βόλπι καλύτερου ηθοποιού κέρδισε η ερμηνεία του Σων Πεν στα "21 γραμμάρια" [21 grams], όπου συμμετείχαν και οι Benicio Del Toro, Naomi Watts, Charlotte Gainsbourg και Melissa Leo. Η ταινία "εξερευνά τις πτυχές μια πολύπλοκης ζωής: απώλεια, εθισμός, έρωτας, ενοχή, σύμπτωση, εκδίκηση, δέσμευση, πίστη, ελπίδα και ανάνηψη. Μ' αρέσουν οι πολυδιάστατοι και αντιφατικοί χαρακτήρες, σαν κι εμένα και σαν όλους μας. Δεν υπάρχει μόνο καλός ή μόνο κακός άνθρωπος. Αρέσκομαι να δείχνω τις αδυναμίες και τις ισχυρές πλευρές τους χωρίς να τους κρίνω, γιατί τότε μόνον μας αποκαλύπτεται η δική μας ανθρώπινη υπόσταση", σχολιάζει ο σκηνοθέτης Αλεχάντρο Γκονζάλες Ινιαρίτου [Χαμένες αγάπες, Amores perros].

Το ανάλογο γυναικείο Βόλπι κέρδισε η Katja Riemann στο "Rosenstrasse" [Οι γυναίκες της Οδού των Ρόδων]. Η σκηνοθέτις Μαργκαρέτε φον Τρότα επέστρεψε στο σινεμά μετά από εννέα τηλεοπτικά χρόνια. "Βασική αιτία γι' αυτό ήταν η Μνήμη. Πάντα ήμουν πολύ περίεργη για το πως λειτουργούν οι διαφορετικοί τύποι μνήμης. Η Ρουθ πέρασε όλη της τη ζωή καταπιέζοντάς την. Γι' αυτήν ήταν συνδεδεμένη με μια βαθιά πληγή. Για την Λένα όμως ήταν μια θριαμβική μνήμη, κι έτσι δεν χρειάζεται να καταπιέσει αυτό που έζησε". Τέλος το ειδικό βραβείο 'Μαρτσέλο Μαστρογιάνι' πρωτοεμφανιζόμενου ηθοποιού απέσπασε η Najat Benssallem, η Raja της ομώνυμης ταινίας του Jacques Doillon.

Τον μικρό Ασημένιο Λέοντα πήρε "Η ιστορία του πετρελαίου" [Neft] του Murad Ibragimbekov που βασίστηκε σε αρχειακό υλικό από τις πετρελαιοπηγές του Μπακού, της γενέτειρας του σκηνοθέτη. Το βραβείο της UIP για την Καλύτερη Ευρωπαϊκή Ταινία Μικρού Μήκους κέρδισε το 3D-animation "The Trumouse Show" [κατά το Truman Show] του Julio Robledo εκ Πάλμας ντε Μαγιόρκα. Ειδική Μνεία απέσπασε το εξίσου χιουμοριστικό "Hochbetrieb" [Μπουλόνια και παξιμάδια] του γερμανού Andreas Krein.

Στο ειδικό τμήμα 'Κόντρα στο Ρεύμα' [Controcorrente] η επιτροπή ανακοίνωσε: "Ταξιδέψαμε πολύ αυτές τις εννέα μέρες. Όλες οι ταινίες μας άρεσαν και μας δημιούργησαν μια πολύ θετική ατμόσφαιρα. Είδαμε πολλές ταινίες που ασχολούνται με τις κακές πλευρές της ζωής στον πλανήτη, αλλά ταυτόχρονα διατηρούν την ελπίδα ότι ο κινηματογράφος είναι ζωντανός και μπορεί ν' αγωνιστεί υπέρ της ελευθερίας".

Από το σύνολο των 17 ταινιών, το βραβείο 'Σαν Μάρκο' πήρε η "Vodka lemon" [Βότκα λεμόνι] του κούρδου Hiner Saleem. "Η Αρμενία είναι μια χώρα που μοιάζει πολύ με την πολυπόθητη πατρίδα μου. Η γυναίκα αυτή έμοιαζε με τη μάνα μου. Η μουσική τους μου θύμισε τα νανουρίσματά της. Θεωρώ όλους τους αρμένιους μάγους, καθώς δεν μπορώ να εξηγήσω πως καταφέρνουν να επιβιώνουν. Ούτε κι αυτοί μπορούν να καταλάβουν. Αντιμετωπίζουν τη ζωή με μια διαρκούσα αισιοδοξία. Ο παραλογισμός κι ο οπτιμισμός τους, η μιζέρια και η αγάπη, οι ζωές τους που πηγαινοέρχονται ανάμεσα στην κωμωδία και την τραγωδία, αυτά με τράβηξαν να κάνω σινεμά".

Το Ειδικό Βραβείο Σκηνοθεσίας κέρδισε ο γερμανός Michael Schorr για το "Schultze gets the blues" [Ο Σούλτσε ανακαλύπτει τα μπλουζ], όπου ένας ανατολικογερμανός συνταξιούχος ακορντεονίστας αφήνει την πόλκα κι ασχολείται με την μουσική zydeco των κρεολών της Λουϊζιάνα. Πάει στο Τέξας και προσπαθεί να τα βγάλει πέρα με τους βάλτους, την τοπική αστυνομία, την τσέχικη ορχήστρα πνευστών και τους γαλλόφωνους καχούνς. "Καταρχήν ήθελα να συμπεριλάβω στο φιλμ όλη την τοπική κουλτούρα (την χορωδία, την ορχήστρα, τη σκακιστική λέσχη) και κάποιες πραγματικές τοποθεσίες, ώστε να πετύχω αυτήν την υπέροχη αξεδιάλυτη ισορροπία ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό" λέει ο ντοκιμαντερίστας δημιουργός.

Το Βραβείο Ανδρικής Ερμηνείας του τμήματος απέσπασε ο Asano Tadanobu για τον ρόλο του ταξιδιωτικού πράκτορα στην ταινία "Last life in the Universe" [Η τελευταία ζωή στο Σύμπαν] του ταϊλανδού Pen-ek Ratanaruang. Ο πράκτορας "κλείνει κατά λάθος δυο γκρουπ την ίδια μέρα: ένα θρησκευτικό κι ένα σεξουαλικώς ενδιαφερομένων... Το πρόγραμμα γίνεται μαντάρα και στο τέλος οι σεξουάλες σταυρώνονται και οι θρησκομανείς απαυτώνονται. Το τέλειο θέμα για μένα" σκέφτηκε ο σκηνοθέτης των "Fun Bar Karaoke" [1997] και "6xty-nin9" [1999]. "Πολύ άρρωστο και πολύ διεστραμμένο".

Το αντίστοιχο γυναικείο βραβείο τσίμπησε η Scarlett Johansson του "Lost in Translation" [Χαμένος στην μετάφραση] της Sofia Coppola [κόρης του Φράνσις Φορντ]. Η Σκάρλετ τα κατάφερε περίφημα ανάμεσα στους Bill Murray, Giovanni Ribisi, Anna Faris και Fumohiro Hayashi. "Ήθελα να εικονογραφήσω τις εντυπώσεις μου απ' το Τόκιο, με κάτι ρομαντικό που νά 'χει σχέση με το γάμο και την ενηλικίωση. Ήμασταν πολύ διακριτικοί, με μια μικρή κάμερα χωρίς ειδικούς φωτισμούς και τους ανθρώπους στο δρόμο ως φυσικό ντεκόρ. Αγάπησα την πόλη αυτή και τις μικροπαρεξηγήσεις που δημιουργεί η ασυνεννοησία και οι λαθεμένες ερμηνείες της γλώσσας".

Ειδική Μνεία δόθηκε στον αργεντινό Daniel Rosenfeld για το ντοκιμαντέρ "La quimera de los heroes" [Η χίμαιρα των ηρώων] 'διότι απέδωσε το βάθος και τις αντιφάσεις των χαρακτήρων του με τρόπο λιτό, ειρωνικό και συναρπαστικό'. Στα βάθη της ζούγκλας Φορμόζα έχει εξοριστεί μια φυλή Τόμπα. Ο λευκός 'αρχηγός' τους τούς έμαθε ράγκμπι και δημιούργησε το Aborigen Rugby Club με σκοπό να υπερασπιστούν την χαμένη τους τιμή και υπερηφάνεια. Αλλά κι ο ίδιος ο αρχηγός είναι υπόλογος για τις παρελθούσες πεποιθήσεις του. Η περιπέτεια της συνείδησης σε όλο της το μεγαλείο.

Με ειδικές μνείες τιμήθηκαν επίσης "δυο πολλά υποσχόμενες πρώτες δουλειές, διαφορετικού στιλ η καθεμιά". Η μία είναι "Το τελευταίο τραίνο" (Poslednij poezd') του Aleksej German jr. από το τμήμα των Νέων Κινηματογραφικών Πεδίων. Τον Αλεκσέι Γκέρμαν που σκηνοθέτησε το "Κρουσταλιόφ, τ' αμάξι μου!" (Khrustalyov, mashinu!, 1998) τι τον έχει άραγε; Μηλιά ή μπαμπά; Η άλλη, από την Εβδομάδα Κριτικής, "Ο χορός των τριών βημάτων" [Ballo a tre passi] του Salvatore Mereu εκ Σαρδηνίας, με σπουδές στην κινηματογραφική ακαδημία της Ρώμης και σαφείς επιρροές από τον νεορεαλισμό και τον Φελίνι, που κινείται ανάμεσα στον μαγικό ρεαλισμό και την ανθρωπο-εθνολογική έρευνα.

ΥΓ: Ο τίτλος του άρθρου αναφέρεται στον Ζβιαγκίντσεφ που ήταν ο αλφαβητικά τελευταίος στον κατάλογο της Μόστρα.

Βουτιά στα βαθιά
H επίσημη 60η κόζα Μόστρα
Ο Peter Greenaway ενός θαυμαστή
Ο χαρταετός της διπλωματίας
Kitano Takeshi: καθαρόαιμος beat
Ο Zatoichi στο Office-Kitano
Η Raja στην Films du Losange του Σαμπρόλ
Ακούστε/δείτε πως ο Schultze βρήκε τα μπλουζ
Η εντυπωσιακή Last life in the universe
Χαμένος στο απερίγραπτο Τόκιο