Εντυπώσεις και βραβεία του Φεστιβάλ μ.μ. Δράμας 2003

Χασάπη δράματα!
Η πόλη ξαναγεννήθηκε. Τα πάρκα της περισσότερα και τα μαγαζιά της το ίδιο. Η Αγία Βαρβάρα γέμισε γάργαρα νερά και άδειασε από αρκετά δέντρα, μετά το τραγικό συμβάν της νύφης που την πλάκωσε ένα τεράστιο κλαδί. Οι προκυμαίες επισκευάσθηκαν. Παπάκια, κύκνοι, χήνες και ψαράκια εξακολουθούν να περιφέρονται και/ή να κολυμπούν αμέριμνα. Το κλίμα ήταν ήπιο, τουλάχιστον για τις μέρες που ήμουν εκεί. Τα κλασικά βραδινά στέκια στη θέση τους. Ο Μύλος με τις μπόμπες του, το Μπέρδεμα με τις αστακομακαρονάδες του με γαρίδες, η Γαλλία με τα τσίπουρα και τα μαγειρευτά της, το Ύδραμα με τα φραπεδάκια και τα κοκτέιλ πάρτι του.

Στο εστιατόριο Νησάκι έγινε πάλι φέτος η καθιερωμένη συνέντευξη τύπου του δημάρχου, κου Μαργαρίτη Τζίμα. Αφού υπεραμύνθηκε της συμμετοχής του δήμου και υποσχέθηκε να ξεχρεώσει τα περσινά και τα φετινά χρέη ως τον Φεβρουάριο, ξεσπάθωσε εναντίον του υπουργού πολιτισμού που δεν εκταμιεύει τα υποσχεθέντα κονδύλια, που δεν δημοπρατεί τη μετατροπή της Καπναποθήκης σε πολυδύναμο χώρο πολιτισμού και έδρα του Φεστιβάλ, που δεν δεσμεύεται για μια κινηματογραφική σχολή στη Δράμα. Κατά τα άλλα όλοι ήταν ευχαριστημένοι από την φετινή διοργάνωση και το επίπεδο των ταινιών, και ο καλλιτεχνικός διευθυντής κ. Παπαδόπουλος και ο πρόεδρος του Ε.Κ.Κ. κ. Χρονόπουλος.

Βέβαια τα πράγματα ήταν κάπως αλλιώς. Η ανακαινισμένη αίθουσα Ολύμπια του ενός εκατομμυρίου ευρώ είχε προβλήματα ήχου, με αποτέλεσμα να μετακυλείεται το πρόγραμμα προβολών της. Η δε κύρια αίθουσα, ο κινηματογράφος Αστέρια, 'κρατιέται' μόλις και με τα δόντια. Σπασμένα καθίσματα, καρφιά να εξέχουν από τις κουπαστές των, άθλιες τουαλέτες, ένας κάδος σκουπιδιών στον προθάλαμο, αλλά και προβλήματα ήχου επίσης. Είναι πολύ λογικό να μη θέλει το Φεστιβάλ να προχωρήσει σε ριζική ανακαίνιση, αφού υπολογίζει στην μεταφορά του στην Καπναποθήκη [σε δυο χρόνια και αν], αλλά τουλάχιστον θάπρεπε να κάνει κάτι γι' αυτήν την κατάσταση.

Όσο για το επίπεδο των ταινιών, νομίζω πως σκαμπανέβαζε άτσαλα. Αυτό εξάλλου παρατήρησε και ο φετινός αποτιμητής του ελληνικού διαγωνιστικού τμήματος, ο κριτικός Βασίλης Κεχαγιάς. Επιμέρους αρετές είχαν αρκετές ταινίες [σπουδαία φωτογραφία, λειτουργικό μοντάζ, φυσικά ντεκόρ, σεναριακές ιδέες και ευρήματα], αλλά ελάχιστες ολοκληρώθηκαν και δικαιώθηκαν καλλιτεχνικά, αφήνοντας μια αίσθηση ημιτελούς σπουδής. Πάντως ακόμη και οι πιο σημαντικές εξ αυτών είχαν ψεγάδια: άστοχα ρακόρ, υπερβολική χρήση της μουσικής εν είδει χαλιού, κακά τράνσφερ, τηλεοπτικές οπτικές και υποτυπώδης ανάπτυξη χαρακτήρων ή και σκηνοθετική ατολμία μας ταλάνισαν αρκετά. Το θετικότερο όλων είναι ότι υπήρξαν αρκετά ενδιαφέροντα σενάρια - γραμμένα όχι πάντα από τους ίδιους τους σκηνοθέτες - με αιχμή τα δύο του Παναγιώτη Ιωσηφέλη ["Ιζαμπέλ" του Αρσένη Πολυμενόπουλου και "Τρικυμία" του Χρήστου Νικολέρη]. Απογοήτευση προκάλεσαν τα ελάχιστα ντοκιμαντέρ και η πενιχρή συμμετοχή των Ελλήνων του Κόσμου.

Η αποτίμηση του διεθνούς τμήματος ήταν σαφώς θετικότερη. Αρκετά και πολύ σπουδαία ντοκιμαντέρ, ενδιαφέροντα ανιμέισιον με διάθεση πειραματισμού, έμφαση στον κοινωνικό προβληματισμό, αντιρατσιστικά σχόλια, χιούμορ, νέες τεχνολογίες [που παραδόξως άρχισαν να τις χρησιμοποιούν και οι δικοί μας]. Πολύ σημαντική κρίθηκε η συμμετοχή δυο 'μεγάλων' ονομάτων, του νορβηγού Χανς Πέτερ Μόλαντ [Μηδέν βαθμοί Κέλβιν, Αμπερντήν] και του βρετανού Κένεθ Μπράνα [Νεκροί ξανά, Πολύ κακό για το τίποτα, Μάκβεθ, Άμλετ κ.α.] Μας τίμησαν με τις πρώτες τους σκηνοθεσίες μικρού μήκους, "Η ισχύς εν τη ενώσει" και "Ακούγοντας" αντίστοιχα, αναδεικνύοντας το είδος ως μια ανάσα, μια ευχάριστη ανάπαυλα, ανάμεσα στις μεγάλους μήκους δημιουργίες τους.

Τι έγινε όμως τη βραδιά της απονομής των βραβείων; Καταρχήν παρευρέθηκε ο υπουργός πολιτισμού Βαγγέλης Βενιζέλος μετά του κυρίου Μπίστη. Τέτοιο γεγονός είχε να συμβεί από το 1985 όταν είχε έρθει η τότε ομόλογή του Μελίνα Μερκούρη. Ο οποίος Βενιζέλος μίλησε για την υπαγωγή της Καπναποθήκης στο 3ο ΚΠΣ με 1,5 εκατομμύριο ευρώ, για τη δημιουργία τμήματος κινηματογράφου στη Σχολή Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου, αλλά εμφανίστηκε αρκετά συγκρατημένος για οποιεσδήποτε περαιτέρω [προεκλογικές] υποσχέσεις. Πριν απ' αυτόν είχε ανέβει στο βήμα ο βουλευτής ΝΔ του νομού κ. Δαηλάκης ο οποίος φάνηκε άσχετος και απροετοίμαστος [έκανε τουλάχιστον δέκα φάουλ μέσα σε πέντε λεπτά], επιρρίπτοντας ευθύνες στο υπουργείο πολιτισμού ακόμη και για το επίπεδο των ταινιών!!! και προκαλώντας χαμόγελα στους περισσότερους εκ των παρευρισκομένων.

Ανάμεσα τους παρενεβλήθη ο δήμαρχος, που κατακεραύνωσε τον κ. Δαηλάκη. Είπε ότι ουδέποτε υπήρξε το Φεστιβάλ Δράμας πεδίο πολιτικών αντιπαραθέσεων και μάλιστα η σύμπλευση των τοπικών αρχών ήταν πάντοτε δεδομένη, ακόμη και επί του προηγουμένου δημάρχου όταν ο ίδιος ήταν αντιπολίτευση. Η αμέσως επόμενη δήλωσή του δικιολόγησε πλήρως την πρεμούρα και την αχαρακτήριστη συμπεριφορά του πρώτου. Του χρόνου δεν θα είναι πια δήμαρχος διότι θα είναι υποψήφιος της ΝΔ για μια βουλευτική θέση, οπότε πιθανώς να τρίξει η καρέκλα του προλαλήσαντος. Με λίγα λόγια ο κ. Δαηλάκης δεν θα μπορούσε να βρει καλύτερο τρόπο για να σκάψει ο ίδιος το λάκο του. Ο δήμαρχος έκανε ασίστ στον υπουργό και αυτός επέδειξε την ανωτερότητά του με μια εμπεριστατωμένη αυτοσχέδια ανάλυση του κινηματογραφικού τοπίου στη χώρα μας.

Ας έρθω όμως στα βραβεία. Το grand prix του 9ου διεθνούς προκάλεσε μεγάλη έκπληξη. Το πήρε το ντοκιμαντέρ "Ζούμε στην κόψη" [My zivem na kraju] του λευκορώσου Victor Asliuk, που παρουσιάζει ένα παραποτάμιο χωριό στα όρια της κατάρρευσης. O Asliuk μας είχε ξαφνιάσει ευχάριστα και στο παρελθόν με το "Andrew's stones" [2000]. Ως δεύτερο βραβεύτηκε το επίσης ντοκιμαντέρ "Αύγουστος και Μαρί" [Auguste & Marie] του βέλγου Gabriel Vanderpas, που καταγράφει πως ο υπερήλικας Αύγουστος περιποιείται με αγάπη και τρυφερότητα την πάσχουσα από αλτσχάιμερ Μαρί, μακριά από την πόλη στους πρόποδες των Αρδενών.

Το βραβείο animation κέρδισε επάξια "Ο θεός" [Bozhestvo] του Konstantin Bronzit από τη Ρωσία και την μεγάλη παράδοσή της στο είδος αυτό. Μέσα σε τέσσερα λεπτά μας έδειξε με πολύ χιούμορ τη μεταμόρφωση ενός θεού σε αράχνη για να τιμωρήσει μια ενοχλητική μύγα. Το πρωτόφαντο βραβείο UIP Drama 'που ανοίγει πόρτες στον κόσμο' κέρδισε επίσης ένας ρώσος, ο Alexander Kott, με την γεμάτη τρυφερότητα σχέση που ανέπτυξε μεταξύ του μικρού κοριτσιού και του ρολογιού-ξυλοπόδαρου-μίμου στον κινηματογραφοφιλικό "Γίγα" του [Velikan]. Τιμητικές διακρίσεις απέσπασαν "Ο οδηγός" [Kontroler] του πολωνού Peter Vogt [γνωστού μας από το Daniela and Warsaw, 1997], το σουρεαλιστικό 3D animation "Το ψάρι" [Kala] του βρετανο-φιλανδού Jonathan Davies και άλλο ένα ντοκιμαντέρ, "Ο αχθοφόρος" [Solo un cargador] του περουβιανού Juan Alejandro Ramirez που κινείται στα όρια του αφηγηματικού στοχασμού με έξοχη παραδοσιακή μουσική του Fernando Sor.

Ειδική τιμητική διάκριση απέσπασε "Η ισχύς εν τη ενώσει" [De beste gar forst] του Χανς Πέτερ Μόλαντ για την κοινωνική ευαισθησία που επέδειξε επί των παλαιμάχων της ζωής και της δουλειάς, αλλά και για τις έντονες γεμάτες μαύρο χιούμορ πολιτικές αιχμές του. Η σκηνή του τέλους όπου οι απόμαχοι αγωνιστές βουλιάζουν τραγουδώντας την 'σοσιαλιστική διεθνή' είναι ενδεικτική του ήπιου κλίματος και της ειρωνικής όσο και επικριτικής διάθεσης που διακατέχει τον σκηνοθέτη. Την ταινία τίμησε ως καλύτερη και η ΠΕΚΚ η οποία έδωσε και μια τιμητική διάκριση στον "Αχθοφόρο".

Το "Skipper straad" της Ειρήνης Βαχλιώτη [που είχε να κάνει ταινία από το A short film about laughter, 1997], αποτέλεσε την ιδανική γέφυρα του διεθνούς και του ελληνικού τμήματος. Πρόκειται για μια 35λεπτη μαυρόασπρο αριστούργημα που έσπασε τις νόρμες του ΕΚΚ περί 15λεπτης διάρκειας, βασισμένο στην "Βάρδια" του Νίκου Καββαδία. Κέρδισε παμψηφεί το βραβείο καλύτερης βαλκανικής ταινίας του διεθνούς τμήματος και σάρωσε τα βραβεία του ελληνικού: 1ο βραβείο ταινίας μυθοπλασίας, βραβείο Jameson [πρωτόφαντο επίσης], βραβείο καλύτερης γυναίκας σκηνοθέτιδος στην μνήμη της Τόνιας Μαρκετάκη, βραβείο ΠΕΚΚ, βραβείο-κίνητρο της ΕΡΤ για το σενάριο της επόμενης ταινίας της, διάκριση φωτογραφίας δια χειρός Χασάπη στον Παναγιώτη Κλειδαρά [μαζί με 12 ρολά film kodak], διάκριση κοστουμιών και σκηνικών στην Ντένη Βαχλιώτη [αδελφή της σκηνοθέτιδος], διάκριση ήχου στον Ντίνο Κίττου και ειδική εύφημο μνεία για την ερμηνεία της αγέραστης Δέσπως Διαμαντίδου.

Η ιστορία είναι απλή και αφορά την καθήλωση ενός ναυτικού στην Αμβέρσα, στο 'δρόμο του καπετάνιου', ενός ανθρώπου που η στεριά του προκαλεί ιλίγγους, που λαχταράει να μπαρκάρει αλλά δεν βρίσκει κανένα πλοίο. Βολοδέρνει και κοιμάται σ' ένα δωμάτιο με βάρδιες - το μοιράζεται χωρίς να ξέρει ή να συναντά ποτέ την συγκάτοικό του. Τα καπηλειά, τα ζάρια και το πιοτό τον καταδυναστεύουν αλλά περισσότερο τον πονάει που δεν μπορεί να σαλπάρει. Ώσπου βρίσκεται ένας έλληνας καπετάνιος να του δώσει δουλειά και τότε πια τα πόδια του βγάζουν φτερά κι η χαρά του τον μετατρέπει σε περαστικό επισκέπτη. Ήταν σίγουρα η καλύτερη ελληνική ταινία που είδα στη Δράμα και ίσως η μόνη που μπορεί να διαγωνισθεί με αξιώσεις στα φεστιβάλ του εξωτερικού.

Το 2ο βραβείο μυθοπλασίας απέσπασε ο Παναγιώτης Φαφούτης με το "Red sky". Πήρε ακόμη το βραβείο-κίνητρο της ΕΡΤ και μια διάκριση μοντάζ για τον Πάνο Βουτσαρά. Μεγάλο ατού της ταινίας η Μαρία Ζορμπά, που λειτούργησε ως αντίβαρο σταθερότητας απέναντι στο χαοτικό νεανικό ζευγάρι. Πολύ ικανοποιημένος πρέπει να νοιώθει και ο νεαρός Γιώργος Ζιούγας που τσίμπησε το βραβείο Ντίνος Κατσουρίδης πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη για το καρπεντερικό του "Ψυγείο". Μπορεί να εκμεταλλεύτηκε την σεναριακή ιδέα της "Κριστίν", αλλά φρόντισε να την ιλουστράρει και να την διανθίσει με χιούμορ. Διάκριση α' ανδρικού ρόλου πήρε ο αντίπαλος του "Ψυγείου" Γιώργος Πυρπασόπουλος, αλλά και ο Φίλιππος Μαρκούτας που επιμελήθηκε τα σπέσιαλ εφέ [που δεν ήταν καθόλου σπέσιαλ].

Το βραβείο κοινωνικού προβληματισμού πήρε επίσης παμψηφεί η δραματοποιημένη "Χαραυγή" του Γιάννη Κατσάμπουλα, ένα προσφυγικό χωριό που εγκαταλείφθηκε, έρμαιο των λιγνιτορυχείων και των επιχωματώσεων. Καθώς και το βραβείο-κίνητρο της ΕΡΤ. Ειδική μνεία απέσπασε και ο Αρκάδιος Νικολαϊδης, ο τελευταίος κάτοικος του χωριού που υποδύεται τον εαυτό του. Η Στρατούλα Θεοδωράκη [Όχι πια ιστορίες αγάπης] αρκέστηκε στις διακρίσεις των γυναικών ηθοποιών της [α' γυναικείου στην Ελένη Νασλίδου και β' γυναικείου στην Πέπη Οικονομοπούλου, στο βραβείο της ΕΤΕΚΤ και σ' ένα ακόμη βραβείο-κίνητρο της ΕΡΤ. Η ιστορία της δεν κατάφερε να απογειωθεί και παρέμεινε τηλεοπτικά εγκλωβισμένη παρά τις όποιες σκηνοθετικές της αβάντες.

Το ειδικό βραβείο της ψευδοκατηγορίας Έλληνες του Κόσμου [αλλά και το ανάλογο της ΕΤΕΚΤ] πήρε ο Μάνος Γιαμαλάκης για την σύντομη αλλά γεμάτη ένταση "Αποθυμιά" του. Ξέπεσε εδώ και έχασε το δικαίωμα συμμετοχής στο ελληνικό τμήμα επειδή δεν είχε διαλόγους στα ελληνικά. Άλλες διακρίσεις πήραν ο Μηνάς Αλεξιάδης για την μουσική της ταινίας "Στον Τοίχο" της Μάρσας Μακρή. Η Έφη Ζαφειροπούλου για το μακιγιάζ στην "Κούκλα" του πρωτόπειρου Αλέξανδρου Κακαβά, γνωστού βραβευμένου σεναριογράφου [Τέλος Εποχής]. Η Κατερίνα Φιλιώτου [του Έλα να σου πω] για το σενάριό της στο "Πες μου χρόνια πολλά" του Νίκου Κρητικού. Και ο Δημήτρης Κατακουζηνός για την β' ερμηνεία του στο "Paint it black" του Νίκου Λερού, που πήρε και το βραβείο-κίνητρο της ΕΡΤ.

Ειδική ερμηνευτική μνεία απέσπασε και ο Ηλίας Λογοθέτης για το ρόλο του στο "Εκκρεμές" του επίσης πρωτάρη Αργύρη Παπαδημητρόπουλου. Τέλος μια συνολική μνεία δόθηκε σε όλους τους παλαίμαχους ηθοποιούς Θάλεια Καλιγά, Άννα Παϊταζή [Τι κολυμπάει και γελάει;], Όλια Λαζαρίδου [Ολυμπία], Κατερίνα Καραγιάννη [Ο τοίχος], Ελένη Γερασιμίδου [Πάω σπίτι], Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο [Destroy all brains!], Ρ. Τσόπελα [Paint it black] και Στέλιο Κακαρίδη που βοήθησαν στις δουλειές των νέων μικρών δημιουργών.

Με το βραβείο σπουδαστικής ταινίας τιμήθηκε η Έλενα Δημητρακοπούλου για "Τα μυστικά της πόλης" που κέρδισαν και το βραβείο-κίνητρο της ΕΡΤ αλλά και το βραβείο της ΕΤΕΚΤ. Άλλη δυο ταινίες αυτής της κατηγορίας πήραν ειδικές μνείες από την επιτροπή για τον πολύ καλό χειρισμό του ασπρόμαυρου. Το "Μεσαίο ανοιχτό" του Κλέαρχου Πήττα και "Το κτήνος με τα 5 δάκτυλα" της Βέρας Λελούδα που τσίμπησε επίσης βραβείο-κίνητρο της ΕΡΤ.

Στα κίνητρα της ΕΡΤ βρέθηκαν για παρηγοριά η "Ολυμπία" του σπουδαστή Βασίλη Ξυλάρα, ο πειραματικός "Χω(ο)ροποιός" της Μαρίας Παπαχαραλάμπους και του Αχιλλέα Κεντρώνη, η αδικοπαημένη "Ιsabel" του θεσσαλονικιού Αρσένη Πολυμενόπουλου και το υποτονικό "Μόνο για πάντα" του Μιχάλη Κωνσταντάτου. Βραβείο ντοκιμαντέρ δεν δόθηκε λόγω των φτωχών συμμετοχών αν και η ΕΤΕΚΤ πριμοδότησε τη "Διπλή μνήμη" του Γιώργου Μουτεβέλλη και της Νίκης Τσιλιγκίρογλου.

Προσωπικά θεωρώ ότι αδικήθηκαν το φουτουριστικό τρας καλτ "Destroy all brains!" του Δημήτρη Εμμανουηλίδη, το κάπως ανεκδοτολογικό αλλά απολαυστικό "Τι κολυμπάει και γελάει;" της Εμμανουέλας Φραγκιαδάκη, η σινεμά βεριτέ "Χρύσα" του Αλέξη Ρίγλη και η 'βρώμικα' σεξπηρική σατιρική "Τρικυμία" του Χρήστου Νικολέρη που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί καλλιτεχνικά ως ελεγεία του Βαρδαρίου.