Σταματίνα

(Η «Σταματίνα» είναι ο ελληνικός δίσκος που πρέπει να χαρίσετε στους αλλοδαπούς φίλους που θα σας ζητήσουν ένα δείγμα σύγχρονης και αξιόπιστης ελληνικής μουσικής. Ο Μανώλης Αγγελάκης καταφέρνει να «ξαφνιάσει» τα λιμνάζοντα νερά του ελληνικού τραγουδιού χωρίς μάλιστα να χρησιμοποιεί επιτηδευμένα τεχνάσματα και ανέντιμα μέσα!)

Ας το παραδεχτούμε από την αρχή. Αυτός ο δίσκος μας καλεί να επαναπροσδιορίσουμε τη θέση μας με την ελληνική μουσική. Παράλληλα καλεί την ίδια την ελληνική μουσική (του σήμερα) να αναθεωρήσει την «ελληνικότητά» της. Όλοι εμείς οι ξενο-θρεμμένοι ακροατές θα νιώσουμε το περίεργο αίσθημα που έχει κανείς όταν μετά από μεγάλο διάστημα απουσίας επιστρέφει στον τόπο του. Είμαι όμως περίεργος για το πώς θα αισθανθούν όλοι αυτοί που διατείνονται ότι ακούν και αγαπούν το... ελληνικό τραγούδι και ειδικότερα το «γνησίως λαϊκό».

Δεν βρέθηκα στο live των Sixteen Horsepower στο Ρόδον, μετά την ακρόαση αυτού του δίσκου όμως θεωρώ άψογη την επιλογή του Μανώλη Αγγελάκη ως opening act. Σε μια αμερικάνικη μπάντα που τιμάει με υποδειγματικό τρόπο την παραδοσιακή μουσική της πατρίδας της, εμείς αντιπαραθέσαμε έναν καλλιτέχνη που κατάφερε να κάνει το ίδιο πράγμα με τις καθ' ημάς μουσικές παραδόσεις. Κι αν η έννοια παράδοση δημιουργεί επικίνδυνους συνειρμούς και ρέπει προς συντηρητικές πρακτικές ο Αγγελάκης καταφέρνει και ξεφεύγει από την παγίδα.

Τα τραγούδια του είναι λαϊκά γιατί είναι απλά, ποτισμένα όμως από τη γοητεία της «λαϊκής» ποίησης (σε μορφές αλληγορικών ιστοριών - 'Ζαχαρίας'- προσωπικών εξομολογήσεων -'Σταματίνα'-, σε μορφές δηλαδή απόλυτα οικείες στη λαϊκή μούσα) και διανθισμένα με μια υπέροχη, λιτή και στρωμένη ΕΛΛΗΝΙΚΗ γλώσσα, χωρίς περιττά στολίδια και τερτίπια της «συνήθους ύποπτης» διανόησης («Να γίνεις μούβι σταρ πήγες και γίνηκες», η έννοια του μέτρου πάντοτε χαρίζει πόντους στο λόγο-να το θυμάμαι αυτό!). Οι αναφορές στις πρωτόγονες μορφές και φόρμες του ρεμπέτικου τραγουδιού, η λαϊκή υπόσταση της μουσικής που απαιτεί να γίνεται κατανοητή χωρίς να εξευτελίζεται και δίπλα σε όλα αυτά η γνώση και η εκμετάλλευση της παγκοσμιότητας του μέσου της μουσικής.

Ο χαρακτηρισμός «αστικό» blues («μητροπολιτικό» το ονομάζει πιο σωστά το δελτίο τύπου - τι περίεργο για δελτίο τύπου!) αποκαλύπτει ακόμη περισσότερες πτυχές του εγχειρήματος. Παίζω blues στην Ελλάδα δε σημαίνει διασκευάζω Muddy Waters στα καλοκαιρινά Jazz-Blues Festival, σημαίνει μεταφέρω την ουσία και τα «αισθήματα» της αρχέτυπης αυτής μουσικής φόρμας στις συντεταγμένες της «φυλής» μου. Και ο Αγγελάκης το έκανε. Προσπάθησε να το κάνει και ο Σιδηρόπουλος, έχω την αίσθηση όμως ότι μόλις ξεπεράστηκε η προσπάθεια του (και θέλω να πιστεύω ότι δεν θα τον «χάλαγε» αυτό, ίσα ίσα). Από εκεί και πέρα είναι φανερό πως τόσο ο δημιουργός όσο και οι υπόλοιποι μουσικοί είναι άνθρωποι που παρακολουθούν αυτά που συμβαίνουν γύρω τους. Συντονίζονται με το μήνυμα που κομίζουν από έξω οι «βασανισμένες» παραγωγές, πιάνουν το νόημα της αξίας του «πειραματίζεσθαι», παιδεύουν τα όργανα και τον ήχο τους και σε οδηγούν στο να αναγκαστείς να χρησιμοποιήσεις πολλούς από τους... πολυφορεμένους μουσικούς όρους της εποχής για να περιγράψεις τις προσπάθειες τους.

Ο τσαμπουκάς με τον οποίο τραγουδάει ο Αγγελάκης το 'Σταματίνα', αλλά και η ίδια η εσωτερική υπερηφάνεια του τραγουδιού. Το νοσταλγικό αίσθημα που μεταφέρει το 'Μέριλιν', για το πώς μέχρι και πριν από λίγα χρόνια αντιμετωπιζόταν στη χώρα μας ο θαυμαστός κόσμος της Ευρώπης και της Αμερικής... η εκμετάλλευση του στερεότυπου λαϊκού μύθου με τρόπο σεμνό και εύστροφο ('Ο Μάστορας'), το παιχνίδι στα όρια της αντοχής και στην ακρότητα των δύσκολων καταστάσεων ('Πολύ αργά')... οι ήχοι που θα έκαναν τον Will Oldham να ζητήσει συμβουλές από τον Έλληνα συνοδοιπόρο του... το χαμόγελο του Tom Waits για το πώς μερικοί από τους μαθητές του κατανόησαν ότι η ιδιαιτερότητα είναι που ανεβάζει την αξία. Επιδερμικές καταστάσεις δε φαίνεται να έχουν χώρο σε κανένα από τα οχτώ -εκτενώς φορτισμένα- τραγούδια αυτού του δίσκου.

Μετά από πολλαπλές ακροάσεις πάντως η απορία μου δε λύθηκε. Η 'Σταματίνα' είναι παλιά γκόμενα του Αγγελάκη ή του στιχουργού (Χ. Κανελλόπουλος) που υπογράφει τους στίχους των μισών τραγουδιών; Κι αν είναι του στιχουργού... ο Αγγελάκης δεν είχε ποτέ καμιά γκόμενα με ωραίο όνομα για να το βάλει στο δίσκο του;