Watersong

Απ’ ότι φαίνεται η αγαπημένη Σαβίνα είναι σε μεγάλη φόρμα. Έχει βουτήξει βαθιά στον ελεύθερο αυτοσχεδιασμό, κάτι που ούτως ή άλλως έκανε πάντα, αλλά τα τελευταία κάμποσα χρόνια οι συνεργασίες με ευρωπαίους συναδέλφους της όπως ο μπασίστας Barry Guy είναι από τα καλύτερα πράγματα του χώρου αυτού. Με αυτόν τον υπέροχο δίσκο όμως με τον οποίον ασχολούμαστε εδώ παρατηρούμε ότι δεν ξεχνά και τους Primavera en Salonico. Ο προηγούμενος δίσκος τους είχε βγει πριν από δέκα χρόνια. Οι Primavera en Salonico μας παρουσιάζουν την προσωπική τους άποψη για την παραδοσιακή μουσική, και την ελληνική και των Βαλκανίων και της Mεσογείου και της εγγύς Ανατολής και μερικές φορές και πιο μακριά. Η προσωπική άποψη δεν μπορεί παρά να είναι ένα άκρως σημαντικό στοιχείο στην παραδοσιακή μουσική όπως και σε όλη την τέχνη. Όπως γινόταν άλλωστε πάντα. To προσωπικό στοιχείο όμως δεν σημαίνει κάνω του κεφαλιού μου, ούτε βγαίνει από πάνω υπερκαλύπτοντας αρχαίες ποιότητες (ειδικά όταν αυτές όντως υπάρχουν όπως εδώ). Τα έχουμε ξαναπεί αυτά άλλωστε. Μπορεί να είναι διακριτική παρέμβαση ή και να μην είναι. Μπορεί να έχει σχέση με μια συνειδητή παρέμβαση ή και όχι. Πάντως το προσωπικό στοιχείο πρέπει να ενισχύει τη δύναμη και την ποιότητα του παραδιδόμενου και όχι να την αποδυναμώνει ή να την εξαφανίζει.

Στο ‘Watersong’ που κυκλοφόρησε φέτος συμμετέχει και η εκπληκτική τραγουδίστρια Lamia Bedioui η οποία και αυτή είναι παρόμοιας αισθητικής προσέγγισης με τη Σαβίνα όταν δίνει πνοή στην παραδοσιακή και λαϊκή μουσική, κυρίως της Ανατολής. Δεν είναι η πρώτη φορά που συνεργάζονται με τη Σαβίνα Γιαννάτου και μαζί κάνουν θαύματα. Δηλαδή αυτό ίσως να είναι το καλύτερο μέχρι στιγμής άλμπουμ των Primavera en Salonico (χωρίς καθόλου να υποτιμώ τα παλιότερα που είναι όλα σπουδαία). Δεν νομίζω ότι υπερβάλλω για διάφορους λόγους. Καταρχάς φαίνεται αμέσως, από τα πρώτα λεπτά ακρόασης, ότι η μουσική αυτή είναι ώριμη. Θα πει κάποιος τώρα «και τι σημαίνει αυτό;». Δεν είναι πάντα ξεκάθαρο τι σημαίνει όταν λέγεται και αρκετές φορές η λέξη χρησιμοποιείται χωρίς να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Σημαίνει ότι είναι ένα έργο που προέκυψε μετά από εργασία δεκαετιών πάνω στις ιδέες που απλώνονται εδώ. Δεκαετίες οι Primavera και η Σαβίνα προσπαθούν να βρουν τρόπους να ζωντανέψουν ήχους, μουσικές και παραδόσεις σπουδαίες, πασίγνωστες και λιγότερο γνωστές, λαϊκές αλλά και ταυτόχρονα μυστικές από την άποψη ότι κουβαλούν μαγικά νοήματα. Και ταυτόχρονα να παίξουν τη δική τους μουσική έτσι όπως την καταλαβαίνουν και την αγαπούν. Εδώ όχι μόνο βρίσκουν τρόπους και λύσεις, αυτό δεν σηκώνει καν συζήτηση. Εδώ κάνουν γητειές.

Δεν ακούμε κάτι διαφορετικό απ’ ότι κάνουν στα παλιότερα άλμπουμ τους. Έχουν πάντα τον ίδιο συγκεκριμένο στόχο. Υπάρχει γενικώς (όχι εδώ βέβαια) αυτή η κακομεταχειρισμένη ιδέα περί του καινούριου στη σύγχρονη τέχνη. Πάρα πολλοί που καταπιάνονται με την τέχνη, νομίζουν ότι κάθε τους πρόταση πρέπει να είναι κάτι πρωτόγνωρο, κάτι που ‘δεν έχει ξαναγίνει’. Και κάπως έτσι όλοι αυτοί τρώνε τα μούτρα τους γιατί αυτό που νομίζουν ότι θα καταφέρουν είναι αδύνατον. Στην τέχνη για να καταφέρεις κάτι πρέπει να μοχθήσεις. Αρέσει δεν αρέσει σε κάποιους. Να παλέψεις για κάτι που το πιστεύεις. Όχι απλώς για πολύ καιρό αλλά για πάντα, γιατί έτσι κι αλλιώς ούτε αυτό το πάντα είναι αρκετό. Μόνο έτσι θα καταφέρεις να προσφέρεις κάτι που να έχει να πει κάτι που να έχει σημασία. Αυτή είναι η νοοτροπία των Primavera. Δεν τους ενδιαφέρει η εύκολη και επιφανειακή πρωτοτυπία. Δουλεύουν διαρκώς με αυτό που τους απασχολεί για να το κάνουν καλύτερο. Και τα καταφέρνουν. Κάνουν αυτό που έκαναν πάντα αλλά το κάνουν ακόμα καλύτερα.

Υπάρχει πάντα ένα θέμα. Κάτι για να τους δώσει μια ώθηση, μια διάθεση να προκαλέσουν μια ατμόσφαιρα και μια κατάσταση. Δε χρειάζεται να είναι αυτό το θέμα κάτι εξεζητημένο, πάντα τα πιο σημαντικά θέματα είναι τα μεγάλα, τα απλά, τα αρχαϊκά. Στο ‘Watersong’, όπως καταλαβαίνουμε και από τον τίτλο, το θέμα είναι το νερό. Το νερό ως σύμβολο απόλυτο της ζωής που υπάρχει μέσα σε όλους τους μύθους, πολύτιμο με χίλιους τρόπους. Μια σειρά τραγουδιών που σχετίζονται με το νερό, διαφορετικά μεταξύ τους αλλά διατυπωμένα με τρόπο ενιαίο, ενωτικό, συνολικό.

Είναι πραγματικά όλος ο δίσκος αριστούργημα. Ούτε στιγμή αδιάφορη. Παρόλα αυτά υπάρχουν τραγούδια που κάπως ξεχωρίζουν γιατί είναι συνταρακτικά. Ακόμα και η εισαγωγή, το ‘Τραγούδι του Κλήδονα’, παραδοσιακό της Κιμώλου, είναι ένα από αυτά. Η λεπτότητα και η ευαισθησία με την οποία τραγουδά εδώ (και όχι μόνο εδώ) η Σαβίνα είναι απερίγραπτη. Όχι όμως μια ψεύτικη γλυκερή ευαισθησία που δεν κουβαλά τίποτα με αποτέλεσμα να ενοχλεί και να κουράζει, αλλά μια ήρεμη δύναμη που με χάρη αφήνει το μύθο των παλαιών στίχων να εξαπλώσει τα αρώματά του.

Το επόμενο αριστούργημα είναι ο ‘Αϊ Γιώρκης’. Τραγούδι από την Κύπρο που λέγεται με τρόπο που το αναδεικνύει, αναδεικνύει την ειδική μεταφυσική ατμόσφαιρά του ως ένα παραμύθι με δράκο που όλοι μας ακούσαμε με κάποιον τρόπο ως παιδιά και η φαντασία μας κάλπασε.

Ένα από τα ασύλληπτα επιτεύγματα του δίσκου αυτού είναι η ‘Περπερούνα’. Παραδοσιακό της Θράκης που έχουν ξαναπεί οι Primavera σε παλιότερο δίσκο τους αλλά πάρα πολύ διαφορετικά. Εδώ έχουμε μια τήξη πράγματων που συχνά χαρακτηρίζει τη Σαβίνα Γιαννάτου. Μια ας πούμε διασκευή αυτού του τραγουδιού περασμένη μέσα από ένα ελεύθερο τζαζ φάσμα αλλά και με τρόπο ουσιαστικό με αποτέλεσμα να μην ακούμε ένα φρη τζαζ κομμάτι με ψήγματα από το τραγούδι αλλά το ίδιο το τραγούδι με τον πιο φυσικό και ζωντανό τρόπο που θα μπορούσε να υπάρχει. ΄Έτσι κι αλλιώς υπήρχαν πάντα οι αυτοσχεδιασμοί στα τραγούδια των βοσκών. Οι στίχοι είναι εξαιρετικοί μέσα στην απλότητά τους. Μια παράκληση για βροχή. Καθώς ξεκινά το κομμάτι ακούμε λεπτούς και διάφανους ήχους κρουστών που δημιουργούν ήδη μια υγρή ατμόσφαιρα σαν να είναι όντως … έτοιμος για βροχή. Οι λέξεις καθώς βγαίνουν από το στόμα παίζουν ρόλο σε αυτήν την ατμόσφαιρα. Λεπτεπίλεπτες και αυτές, διάφανες και παιγνιώδης, επιλέγονται με σοφία για να μην βγουν από το ρυθμό. Το νιώθουμε όλοι αυτό, εκεί που λέει… τσουμπανοί-γελαδαροί (με αυτόν τον τονισμό-αλλά πρέπει να το ακούσετε για να καταλάβετε). Και μετά η βροχή όντως πέφτει όταν όλα τα όργανα σκάνε σα μπόρα σε έναν φρι παροξυσμό.

‘Sia maledetta l’acqua’. Κατάρα να ‘χει το νερό. 15ος αιώνας, Νότιος Ιταλία. Ανώνυμου. Αρκεί να ακούσουμε το μπάσιμο αυτού του τραγουδιού για να μας σηκωθεί η τρίχα από την ικανότητα και των δύο τραγουδιστριών όταν είναι μαζί να σηκώνουν ανέμους δραματικότητας.

Στο «The Immortal Water”, δηλαδή το παραδοσιακό μικρασιάτικο αθάνατο νερό, η ανατολή εισβάλει με τα πιο ωραία της ρούχα και στολίδια. Όπως σε όλα τα τραγούδια των Primavera en Salonico η ενορχήστρωση είναι μεν του Κώστα Βόμβολου, αλλά από κοινού με τον μεγάλο βιολιστή, πάντα παρόντα στους Primavera, Κυριάκο Γκουβέντα. Διότι το βιολί πρωταγωνιστεί εδώ και ο Γκουβέντας το κάνει να τραγουδάει και να πετάει. Όχι πως η Γιαννάτου μένει πίσω, πουθενά δεν χάνει έδαφος σε αυτόν τον δίσκο αλλά σε αυτό το κομμάτι μοιάζει σαν να φτιάχνει ένα περιβάλλον (διόλου ασήμαντη πράξη) για να υπάρξει μέσα κει το βιολί. Το αθάνατο νερό είναι ένα από τα καλύτερα κομμάτια του δίσκου όπου καταλαβαίνουμε όλοι, σχετικοί και άσχετοι, ότι οι κυρίες και οι κύριοι αυτοί εννοούν να παίξουν μουσική, να κάνουν τέχνη, πέρα από τις συμβάσεις και τις εντολές της δισκογραφίας και της μόδας του καιρού τους. Μοιάζουν να ζουν σε ένα δικό τους καιρό και τόπο που μόχθησαν για να τοποθετηθούν μέσα του. Είναι στον κόσμο τους. Και αυτό όταν είναι δημιουργία είναι μόνο καλό. Δεν ενδιαφέρονται οι Primavera για το αν θα είναι τζαζ ή όποια άλλη σύγχρονη μουσική. Ενδιαφέρονται όμως να αναστήσουν με τα δικά τους υλικά (και τζαζ) ότι καλό έχει θαφτεί μέσα στα συντρίμμια του μεγάλου πολιτισμού της Μεσογείου.

Και επειδή ξέρουν ότι ένας πραγματικά μεγάλος πολιτισμός δεν έχει άχρηστα στεγανά και παρωπίδες, για το τέλος αφήνουν ένα αφροαμερικάνικο spiritual, το “Wade in the Water” να ενωθεί κι αυτό με την Ανατολή, εντελώς αρμονικά και φυσικά γιατί έτσι γίνεται με τη σπουδαία τέχνη. Γιατί μπορούν και γιατί θέλουν.

Ζωντάνεψε το νερό και τραγούδησε.