Pygmalion

Oι Μanic Street Preachers είχαν δηλώσει ότι μισούσαν τους Slowdive περισσότερο και από τον Χίτλερ, ενώ - σύμφωνα με το rock μύθο - οι Oasis είχαν απαιτήσει από την Creation να τούς διώξει, αλλιώς θα έφευγαν εκείνοι από το label. O ίδιος ο McGee είχε στείλει τελεσίγραφο στο συγκρότημα που τούς προειδοποιούσε ότι αν ο τρίτος τους δίσκος δεν ήταν αρκούντος στρωτός, θα σταματούσαν τη συνεργασία τους. Οι Slowdive απάντησαν με ένα album ιδιότροπο, απροσπέλαστο σε πρώτη ακρόαση, και αρκετά διαφορετικό από όσα είχαν κάνει στο παρελθόν. Μία εβδομάδα μετά την ευρωπαϊκή κυκλοφορία του δίσκου το 1995, ο McGee πραγματοποίησε την απειλή του, ενώ το αμερικάνικο label του συγκροτήματος δεν μπήκε καν στον κόπο να κυκλοφορήσει το album, κι έτσι το "Pygmalion" πέρασε στην ιστορία ως ένα από τα τραγικά παραγνωρισμένα αριστουργήματα της δεκαετίας του '90, ένα απόλυτο cult classic που μόλις πέρυσι ευτύχησε να κυκλοφορήσει κανονικά και στην Αμερική, παρέα με τις επανεκδόσεις όλης της δισκογραφίας του συγκροτήματος.

Αν και το ιστορικό πλαίσιο του δίσκου δεν είναι ούτε στο ελάχιστο απαραίτητο για να βυθιστεί κανείς στην απόλυτη σαγήνη του, είναι ίσως χρήσιμο για να κατανοήσει κανείς τους λόγους για τους οποίους το "Pygmalion" είναι ένας δίσκος παρεξηγημένος: Όντας εκ των πρωτοπόρων, μαζί με τους My Bloody Valentine, της σχολής των shoegazers, οι Slowdive κυκλοφόρησαν τον πρώτο τους δίσκο "Just For A Day" το 1991, ένα στιβαρό ανθολόγιο ονειροπολήσεων πνιγμένο στις ερμητικές κιθάρες και στα θαμμένα κάτω από το feedback φωνητικά, αποκτώντας φανατικούς φίλους και ταυτόχρονα φανατικούς εχθρούς. Οι τελευταίοι θεωρούσαν το group υπερβολικά στυλιζαρισμένο, σαν μια προκάτ και επιτηδευμένη ρέπλικα των Cocteau Twins, και αυτή η εντύπωση ενισχύθηκε από τον δεύτερο δίσκο "Souvlaki", ένα κομψοτέχνημα δυσθεώρητης αισθητικής αξίας που μπορεί να καταχωρηθεί στα ορόσημα της dream pop, αλλά και που μπορεί να ενοχλήσει όσους προτιμούν καθαρότερες συνθετικές φόρμες, και τη μελωδία να αναδεικνύεται στην πρώτη γραμμή αντί να θυσιάζεται για χάρη της ατμόσφαιρας. Ακόμα θυμάμαι ένα κείμενο στην "απόλυτη μουσική εφημερίδα" ΟΖ που μάς προειδοποιούσε να πάμε να κρυφτούμε, γιατί οι Slowdive μόλις είχαν κυκλοφορήσει το δεύτερο album τους...

Όλη αυτή η παραφιλολογία με την αξία της σκηνής των shoegazers και την απότομη πτώση της, τον πόλεμο του μουσικού τύπου της εποχής και την επέλαση της brit pop που ουσιαστικά αποτέλεσε την ταφόπλακα αυτού του ήχου (θυμηθείτε, για παράδειγμα, τη στροφή που πήραν οι Lush με το "Lovelife") δεν είναι παρά ένας αντιπερισπασμός που για διάφορους άσχετους λόγους (κακό timing, πενιχρή προώθηση, ένα απαράδεκτο εξώφυλλο, και ένα group που ήθελε απλά να υψώσει το μεσαίο δάχτυλο στην εταιρεία του και σε όλη τη μουσική βιομηχανία) έκανε το "Pygmalion" να περάσει στα αζήτητα, όμως δεν κατάφερε να επισκιάσει την αξία του. Οι λίγοι κάτοχοι του δίσκου τότε έκαναν λόγο για ένα μοναδικό μουσικό έργο, κάποιοι άλλοι μιλούσαν για μια τεράστια απογοήτευση, αλλά όλοι συμφωνούσαν στο εξής: επρόκειτο για ένα album που δεν μπορούσε με τίποτα να περάσει απαρατήρητο. Για μια δεκαετία, οι φίλοι του group στην Αμερική ήταν αναγκασμένοι να πληρώνουν πενήντα και εκατό δολλάρια για μια κόπια, ενώ ένας Θεός ξέρει πόσοι πλούτισαν στο ebay χάρη σε αυτόν το δίσκο...

H επανέκδοση του "Pygmalion" συμπίπτει χρονικά με ένα υποτιθέμενο "shoegazers' revival" που ξεκίνησε αφενός χάρη στο πρώτο album των Black Rebel Motorcycle Club, αφετέρου λόγω της, έστω και φευγαλέας, επαναδραστηριοποίησης του Kevin Shields των My Bloody Valentine. Πάνω από όλα όμως, αν οι shoegazers είναι και πάλι στη μόδα (κάτι που δεν ισχύει ακριβώς, αλλά τέλος πάντων), είναι για τον εξής βασικό λόγο: σε μια εποχή που δεν υπάρχουν πια "κύρια ρεύματα" όπως άλλοτε, και που μια σειρά από ριζοσπαστικές μορφές της σύγχρονης μουσικής κατέρριψαν τα όρια των διάφορων χώρων και ανέδειξαν της αρετές των crossovers, οι ακροατές απέκτησαν πιο ανοιχτά μυαλά και έγιναν πιο δεκτικοί να αγαπήσουν τέτοιου είδους δίσκους. Με άλλα λόγια: η δεκαετία μας είναι μια εποχή που μπορείς να ακούσεις ο,τιδήποτε χωρίς να χρειάζεται να ζητάς συγγνώμη, εν αντιθέσει με την αυστηρότητα του 1993, όπου ό,τι δεν έμπαινε στη γενική κατηγορία grunge ή brit pop ήταν αυτόματα περιθώριο.

Έπρεπε, λοιπόν, να περάσουν κάμποσα χρόνια μέχρι την απενοχοποίηση του "Pygmalion" και την αποκατάσταση της καλλιτεχνικής του αξίας. Όχι πως οι Slowdive έχουν δικαιωθεί πλήρως: οι δίσκοι τους παίρνουν ακόμα 1 και 2 αστεράκια στα 5 από το Uncut ή το Record Collector, ενώ το συνηθέστερο πράγμα που θα διαβάσετε για το "Pygmalion" είναι ότι πρόκειται για ένα "ambient" πείραμα του Neil Halstead, προορισμένο να αποξενώσει όσους αγάπησαν τους Slowdive για το "Just For A Day" και το "Souvlaki". Ωστόσο, το "Pygmalion" δεν ανταποκρίνεται ιδιαίτερα στην ταμπέλα του ambient, μιας και αρχική του φιλοδοξία υπήρξε να αποτελέσει την επιτομή του dream pop ήχου. Ούτε είναι ένας κατ'εξοχήν πειραματικός δίσκος, αν και για τη δημιουργία της λεπτεπίλεπτα πολύτιμης ατμόσφαιρας που επικρατεί στα 9 κομμάτια του χρειάστηκε όντως εξεζητημένη στουντιακή επεξεργασία - αλλά αυτό δεν ήταν τόσο πείραμα, όσο δημιουργική αναζήτηση και έμπνευση. Και σε ό,τι αφορά τους οπαδούς του group, η αλήθεια είναι ότι όσοι είχαν λατρέψει τους Slowdive για τις ερμητικές τους κυματιστές κιθάρες, βρέθηκαν μπροστά σε κάτι διαφορετικό. Αλλά όσοι τούς είχαν λατρέψει για τις ονειροπολήσεις, για τη νοσταλγία και για τη ζεστή μελαγχολία που εξέπεμπαν, με αυτό το δίσκο ταξίδεψαν πολύ πιο μακριά από ό,τι μπορούσαν να φανταστούν.

To κύριο γνώρισμα του "Pygmalion" είναι ότι πρόκειται για έναν σημαδιακό δίσκο. Για ένα δίσκο που, αν τον αφήσεις, θα κυλήσει μέσα σου και θα απορροφηθεί από τα κύτταρά σου. Το εύρος των διαθέσεων είναι μεγάλο: από την απόλυτη νιρβάνα μιας υποτιθέμενης ευτυχίας, μέχρι την πιο πικρή αποξένωση, όλα συμβολισμένα με ήχους αέρινους, που όμως φέρουν το βαρύτερο αποτύπωμα. Ήχους που κολλάνε επίμονα στο μυαλό, καταδικάζοντάς το να επιστρέφει στις αναμνήσεις του. Το εναρκτήριο "Rutti", ένα δεκάλεπτο ποίημα που ξετυλίγεται νωχελικά γύρω από την ίδια μελωδική γραμμή χωρίς να ακούγεται περιττό ούτε ένα δευτερόλεπτό του, είναι μια συγκινητική, στοιχειωμένη αφήγηση που αποπνέει μοναχικότητα και βαθειά θλίψη, με τα ακκόρντα του να σε ηλεκτρίζουν καθ'όλη τη διάρκεια του, και την αποχαυνωμένη ερμηνεία του Halstead να προκαλεί δέος ακόμα κι όταν τραγουδά ακατάληπτους σκόρπιους στίχους όπως το "go kill the buffalo" λίγο πριν το τέλος - μια στιγμή που, για κάποιο λόγο, ακούγεται ιδιαίτερα φορτισμένη. Το ίδιο δέος γιγαντώνεται στο επόμενο κομμάτι, το "Crazy For You", ένα εξάλεπτο αριστούργημα στο οποίο ο Halstead επαναλαμβάνει τον μοναδικό στίχο "crazy for love" σαν υπνωτισμένος, ένα παθητικό mantra απόλυτου δοσίματος που υπογραμμίζεται από το εθιστικό κιθαριστικό riff που οδηγεί το κομμάτι, ένα riff που μπορεί να αντηχεί στα αυτιά για ώρες, και που μπορεί να παραπέμπει είτε στην αιώνια γαλήνη, είτε σε ένα ατέρμονο βασανιστήριο. Μνημειώδεις λεπτομέρεια, οι ψυθιριστές φωνές που ακούγονται στο φινάλε του κομματιού, καθώς το βασικό riff επαναλαμβάνεται κυκλικά για να σου δώσει μερικές ακόμα γροθιές στο στομάχι, πριν να σβήσει οριστικά.

Τα επόμενα τέσσερα τραγούδια αποτελούν μια αλυσίδα κομματιών που δεν είναι τόσο dream / ambient pop, όσο θέματα που θα μπορούσε κανείς να συναντήσει σε κάποιο δίσκο των πρώιμων Dead Can Dance. Η αυστηρή γοητεία του σύντομου "Cello", οι ψυχοφθόρες εμμονές του "Miranda", o αργόσυρτος βηματισμός του "Trellisaze" ή η μεσαιωνική ατμόσφαιρα του "J's Heaven", συνθέτουν ένα νεφελώδες και πνιγηρό σκηνικό απεγνωσμένων ονείρων και ελεγειακών τόνων. Αυτή η ομίχλη διαταράσσεται από ένα ακόμα σύντομο κομμάτι, το ακουστικό και απόλυτα γοητευτικό "Visions Of LA", για να ακολουθήσει το υπεραισθαντικό "Blue Skied An' Clear", εφτά λεπτά άσβεστου πάθους και λυρικής έμπνευσης, με τον Halstead να εκφράζει κάτι τόσο απλό όπως το "you say love... and it sounds so sweet" του ρεφραίν, ενώ τα απόκοσμα πίσω φωνητικά να προδίδουν ότι τραγουδάει για κάτι πολύ μεγαλύτερο... για κάτι που δεν πρόκειται να σβήσει ποτέ. Τέλος, το "All Of Us" κάνει έναν θρηνητικό, λιτό επίλογο αντικατοπτρίζοντας εικόνες μοναξιάς και σιωπηλών δακρύων, βάζοντας τέλος σε ένα έργο που κατόρθωσε να μπει μέσα στα άδυτα της ανθρώπινης ψυχής και φύσης και να μεταφράσει όσα βρήκε σε ήχους.

Το "Pygmalion" είναι αρρωστημένα όμορφο και ακραία διεισδυτικό. Είναι ο έρωτας στα όριά του, η νοσταλγία στο ζενίθ της, και η ονειρική διάθεση σε όλο της το μεγαλείο. Είναι ένας δίσκος που άλλες φορές ακούγεται αισιόδοξος, κι άλλες καταθλιπτικός, άλλοτε αέρινος και άλλοτε αιχμηρός, σα να μεταμορφώνεται από τις δικές σου εμπειρίες και να μεγαλώνει κι αυτός μαζί σου. Ένας δίσκος γεμάτος ενθουσιασμό αλλά και καταθλιπτικές λεπτομέρειες, φτιαγμένος από υπαινικτικά χαμόγελα και φωτεινές ματιές, από λαγνεία, αμαρτία και μεταμέλεια, από πυκνό σκοτάδι και ανεκπλήρωτες επιθυμίες. Η ακρόασή του συνιστά άλλοτε ανάγκη, και άλλοτε δοκιμασία. Δεν είναι pop, δεν είναι ambient, δεν είναι shoegazing, είναι η μουσική που είτε θα αγνοήσεις, είτε θα αφήσεις να σε σημαδέψει, στην προσπάθειά σου να γνωρίσεις βαθύτερα την αύρα που περιβάλλει αυτόν τον κόσμο.