The social network
Η κατηγοριοποίηση της μουσικής σε κινηματογραφική μου φαινόταν πάντοτε μια ασφυκτική και τυπολατρική σύμβαση. Αναλογιστείτε το γεγονός ότι κυριολεκτικά κάθε είδος μουσικής έχει χρησιμοποιηθεί για να επενδύσει εικόνα. Και αντιστρόφως, κάθε είδος μουσικής καταφέρνει να υποβάλλει στον ακροατή εικόνες. Άρα κάθε μουσική είναι εν δυνάμει κινηματογραφική. Οπότε η κινηματογραφική μουσική είναι μια χρηστική μουσική η οποία ετεροκαθορίζεται και ως αξία και ως περιεχόμενο; Χμμμ, ολισθηρό το έδαφος...
Κατά συνέπεια, όπως γνωρίζουμε πλέον στην εποχή των ...μνημονίων, οι διάφορες συμβάσεις θέτουν εξ ορισμού περιορισμούς. Θέλετε παραδείγματα; Νότες πιάνου σταλάζουν για να υπογραμμίσουν τη μοναξιά του ήρωα, τα βιολιά σε επική κλίμακα επενδύουν ηρωικές στιγμές, τα βιολιά σε λυρικό τόνο εκμαιεύουν τη συγκίνηση, κοκ κοκ. Αποτέλεσμα; Η παραγωγή-βιομηχανία "κινηματογραφικής" μουσικής να απαιτεί περισσότερο τεχνική παρά τέχνη. Μέσα σε αυτή την ...κανοναρχία λίγοι ξεφεύγουν και φτιάχνουν όντως ...original soundtracks, τα οποία και αξίζουν να κριθούν πέραν της επιτυχούς ή μη διαλεκτικής τους σχέσης με τα δρώμενα στην οθόνη Αλλά κι αυτοί ακόμη υποκύπτουν σε ευκολίες. Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγάλοι συνθέτες soundtracks έχουν δισκογραφίες που υπερβαίνουν πολλές φορές κατά πολύ την εκατοντάδα. Ακόμη και ιερά τέρατα του είδους όπως π.χ. ο Morricone, έχουν κάμποση σαβούρα και ξεπέτα στο ρεπερτόριο τους.
Θύμα ανάλογων ευκολιών πέφτει και το ιερό τέρας (άλλου χώρου) που λέγεται Trent Reznor. Ο οποίος περίμενε καιρό για μια τέτοια πρόσκληση, ώστε παρά την πρόσφατη πολυσχιδή δραστηριότητά του (όπως ο ακούσιος φόρος τιμής στους επανασυνδεδεμένους στον ...ουρανό Coil με το How to destroy angels project του) έσπευσε να αναλάβει την επένδυση της πολυσυζητημένης νέας ταινίας του David Fincher, με αντικείμενο το ...τρισκέρατο για πολλούς δημιούργημα που λέγεται facebook. Και μη σαν φαίνεται περίεργη ή ...εναλλακτική η επιλογή του για μια χολιγουντιανή ταινία. Ας μην ξεχνάμε ότι ο Reznor για τις ΗΠΑ είναι οργανικό μέρος του mainstream και ένας κατ' ουσία λαϊκός μουσικός (εδώ στην Ελλάδα εισάγουμε ακόμη ως "εναλλακτικούς" τους ...Radiohead).
2001, η τεχνολογία αιχμής στις ανθρώπινες σχέσεις είναι το e-mail και το πρωτόγονο chat, 2010 το facebook και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (από τους ...Μίκρο στον Renzor;). Παρανομαστής κοινός και ήχος κυρίαρχος ο ψηφιακός. Έτσι, ο Reznor για το "Social network" στηρίζεται μουσικά από τη μία στο "Ghosts I-IV" (ο συνεργάτης και προγραμματιστής του Atticus Ross προάγεται εδώ σε συνδημιουργός), από την άλλη σαν τη ...μέλισσα του αρχαίου έλληνα ρήτορα, τρυγάει από παντού διατρέχοντας κατά κάποιο τρόπο την ιστορία της ηλεκτρονικής μουσικής. Ξεκινά από τα retro 70s και τους Tangerine Dream ("Painted sun in abstract"), το "Pieces from a whole" θα μπορούσε να είναι κομμάτι του "Computer world" των Kraftwerk, βγάζει εύκολους ρυθμούς από την αυτόματη γεννήτρια ("In motion") και φτάνει μέχρι τον οκτάμπιτο μινιμαλισμό της πρόσφατης μόδας. Συνδετικός ιστός όλων αυτών είναι ένα ambient "φριπ-αριστό" υπόβαθρο-χαλί διάστικτο με στουντιακές βρωμιές που για τον Reznor είναι παιχνιδάκι. Η καλύτερη στιγμή του είναι στο "Intriguing possibilities", και πάλι όμως από τα μοτίβα που ένας καλός Vangelis (πριν φάει την "επικοεθνικιστική" πετριά) θα έβγαζε κυριολεκτικά δυο-δυο στην ...καθισιά του. Aξιοσημείωτη (ως επιλογή περισσότερο) είναι και η διασκευή στο ιψενικό "In the hall of the mountain king" του Edvard Grieg, του εθνικού συνθέτη της Νορβηγίας (από τα κλασικά κομμάτια που έχουν γίνει κτήμα της pop κουλτούρας μέσω άσχετων κατά βάσει οδών).
Του πιστώνεται ασφαλώς το γεγονός ότι η μουσική σαν γενικότερο αίσθημα και ατμόσφαιρα υπηρετεί την ταινία αξιοπρεπώς, καταφέρνοντας να αναδείξει την ένταση και την υποδόρια μελαγχολία της, μια μελαγχολία όχι τόσο της μοναξιάς του "κρύου" ψηφιακού κόσμου (η παλιά φαντασιακή κοινωνία της γειτονιάς και του ασφυκτικού κουτσομπολιού δεν ήταν καλύτερη), όσο της μοναξιάς ως τίμημα ενός εμμονικού πάθους (σκέφτομαι ότι όλοι οι υπερ-επιτυχημένοι είναι κατά κάποιον τρόπο μονολιθικοί και μονομανείς). Αλλά από την άλλη η μουσική δεν καταφέρνει να ταυτιστεί με την ταινία. Θέλετε ένα αντιπαράδειγμα; Ο Clint Mansell δεν χρειάστηκε παρά λίγες νότες, λίγα δευτερόλεπτα, για σημαδέψει ανεξίτηλα το "π". Το "Social network" δε θα το θυμόμαστε για τη μουσική του.
Η ίδια η ταινία όμως έχει όλες τις προϋποθέσεις να αντέξει τη δοκιμασία του χρόνου. Βέβαια πολύ αμφιβάλω αν έχουμε να κάνουμε με τον Πολίτη Κέιν της εποχής μας, όχι τόσο από καλλιτεχνική σκοπιά, όσο από πολιτική. Θα αποκτήσουν ποτέ τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τη δύναμη και την επιβολή που άσκησαν τα ΜΜΕ την τελευταία πεντηκονταετία του προηγούμενου αιώνα; Οι μόδες στο Internet ανεβαίνουν και κατεβαίνουν με γοργό ρυθμό, οι ταχύτητες είναι υψηλές, το καινούργιο είναι ήδη στη γωνία και περιμένει να καταπιεί το παλιό. Ο Mark Zuckerberg είναι ένας άνθρωπος που δημιούργησε το μέλλον. Τέτοιος υπήρξε και ο Reznor κάποτε. Αλλά η ζωή τρέχει, επιταχύνει και προσπερνάει κάποια στιγμή και τον πιο μονομανή αφοσιωμένο πρωτοποριακό...
