Δεκάδα

Οι καλύτερες διασκευές του Poor Wayfaring Stranger

Επιλογή των πέντε + πέντε εκτελέσεων μέσα από τις αμέτρητες που κυκλοφορούν. Της Χίλντας Παπαδημητρίου και του καλεσμένου της Απόστολου Β. Ψαλτούλη



WStrangerΟι αμερικανοί μουσικολόγοι διαφωνούν θανάσιμα: οι μισοί ισχυρίζονται ότι το τραγούδι είναι spiritual των μαύρων σκλάβων και χρονολογείται από τα μέσα του 18ου αιώνα, λίγο πριν ή μετά την κατάργηση της δουλείας. Οι άλλοι μισοί διατείνονται ότι ανήκει στη μουσική παράδοση των Απαλαχίων, με απώτατη ιρλανδέζικη καταγωγή, άρα ανάγεται στα τέλη του 17ου αιώνα. Κάποιοι λίγοι μιλούν για επιρροές από τους Αυτόχθονες Αμερικανούς, τους Ινδιάνους δηλαδή, επειδή βρίσκουμε ηχογραφήσεις με τη συνοδεία του παραδοσιακού ινδιάνικου φλάουτου. Τέλος, ένας σοφός καθηγητής δηλώνει: "το τραγούδι είναι αναμφίβολα spiritual, και τα spiritual δεν είναι μαύρα ή λευκά, βόρεια ή νότια. Είναι αμερικανικά!"

ΟΚ, κύριοι εθνομουσικολόγοι. Μη βαράτε! Ό,τι κι αν είναι το Poor Wayfaring Stranger, νομίζω ότι αυτό που μας ελκύει ακόμα και σήμερα σ' ένα τόσο παλιό τραγούδι, είναι η λιτή ποιητική περιγραφή της περιπλάνησης του ανθρώπου πάνω στη γη, των δυσκολιών που αντιμετωπίζει καθημερινά και της αμυδρής βεβαιότητας (ή ελπίδας, μάλλον) ότι κάπου αλλού υπάρχει ένας τόπος καλύτερος, πιο φωτεινός και γαλήνιος. Για τους οπαδούς της μαύρης προέλευσης του τραγουδιού, η Γη της Επαγγελίας βρισκόταν πάνω από το Οχάιο, στις περιοχές όπου οι μαύροι έλπιζαν να ζήσουν μια ισότιμη ζωή. Για τους Ινδιάνους, εικάζω ότι θα ήταν η ζωή προ-Κολόμβου και Βεσπούτσι. Για τους υπόλοιπους, ο Ιορδάνης ποταμός είναι αυτό ακριβώς που εννοεί το τραγούδι: ο παράδεισος, η μετά θάνατον ζωή των Χριστιανών. (Και για τους άπιστους σαν εμένα, ο πλανήτης Tralfamadore, από το Σφαγείο Νο 5).

I am a poor wayfaring stranger
Wandering through this world of woe
But there's no sickness, no toil, no danger
In that bright land to which I go

I'm goin' home
To see my Father
I'm goin' home
No more to roam

I'm only going over Jordan
I'm just a going over home

Το τραγούδι αναβίωσαν οι αριστεροί φολκ ερευνητές και μουσικοί της μεταπολεμικής περιόδου, όπως ο Pete Seeger. Η γνωστότερη εκτέλεση της εποχής ήταν με τον ηθοποιό και τραγουδιστή Burl Ives. Ωστόσο, η επιρροή του τραγουδιού εκτείνεται σε όλους τους μουσικούς χώρους και το έχουν αποδώσει τραγουδιστές προερχόμενοι από τελείως διαφορετικούς χώρους. Ενδεικτικά, αναφέρω: Alison Krauss, Dusty Springfield, Charlie Haden, Duane Eddy, Emmylou Harris, Dolly Parton, Joan Baez, Joni Mitchell, Kristin Hersh, Roger McGuinn, Ronnie Hawkins... Στην Ελλάδα, το μάθαμε ή το ξαναθυμηθήκαμε χάρη στο σάουντρακ της ταινίας Cold Mountain, του Άντονι Μιγκέλα, που παίχτηκε το 2003.

Ζήτησα από το φίλο Απόστολο Β. Ψαλτούλη, ο οποίος έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με την αμερικάνικη μουσική παράδοση και είναι εξπέρ στο "Poor Wayfaring Stranger", να διαλέξει τις πέντε αγαπημένες του εκτελέσεις και να τις σχολιάσει.

Ανταποκρινόμενος στο κάλεσμα της Χίλντας, κι έχοντας στη διάθεσή μου τον περιορισμό πέντε επιλογών-ερμηνειών του "Poor Wayfaring Stranger", σκέφτηκα πως, αν μη τι άλλο, θα πρέπει να δοθεί έμφαση όχι μόνο στη διαχρονικότητα του παραδοσιακού αυτού τραγουδιού, που η γέννησή του χάνεται στο χρόνο - στον18ο ή κατ' άλλους στον 19 ο αιώνα - αλλά και σε διαφορετικές σχολές έκφρασης και ερμηνείας, από την κλασσική μουσική και την Jazz ως τα Blues και τη Folk/Rock.

(μια συμπυκνωμένη αναφορά για την προέλευση του τραγουδιού εδώ).



Steig5. Jeremy Steig - From "Wayfaring Stranger" (1970 Blue Note Records)

Από τις γειτονιές του Greenwich Village της Νέας Υόρκης, στα τέλη του '60, εκεί όπου διασταυρώνονταν όλες οι μορφές Πολιτισμού, Τέχνης και Λόγου. Ο φλαουτίστας Jeremy Steig μπήκε στο θρυλικό A&R Recording Studio, μαζί με τους Don Alias στα τύμπανα, Eddie Gomez στο ακουστικό μπάσο και Sam Brown στην κιθάρα, και ηχογράφησε το κομμάτι για λογαριασμό της Blue Note Records.

Η Jazz άποψη - σπάνιας ομορφιάς ηχόχρωμα, ένα ταξίδι στο Χρόνο. Εδώ, η misty διάθεση των μουσικών σε βοηθάει να εισχωρήσεις βαθιά στην πνευματικότητα του "Poor Wayfaring Stranger" ...λύτρωση!

listen on line - info

4. Eva Cassidy - Wayfaring Stranger
(Debut album: Eva by Heart- Blix Street Records, κυκλοφόρησε μετά τον θάνατο της, το 1997)

Η Eva Cassidy ανεβάζει τον πήχη με τη φωνητική της απόδοση, κάτι που δημιουργεί νέα στάνταρντ μέτρησης. Και το έκανε δικό της, με τους δικούς της όρους, με τον τρόπο που ήθελε να το τραγουδήσει.
Up right, Soul Jazz, Groovy tempo, ο τέλειος τονισμός στο γνώριμο φωνητικό vibrato, η μπάντα λιτή, με "περίτεχνο φως" ακολουθεί κατά βήμα την ψυχωμένη ερμηνεία της Εύας - το φως που απορρέει από την καθαρή φυσική ομορφιά της φωνής της. Μια ερμηνεία που ήρθε στα 1997 για να μείνει.

listen on line - info

3. Eliza Carthy & Norma Waterson - Poor Wayfaring Stranger ( 2010 album: Gift-Topic Records)

Από τη μεγάλη οικογένεια της παραδοσιακής βρετανικής folk, τους Waterson. Η διασκευή εδώ συγκινεί με την κατάθεση σεβασμού και τη χωρίς φόβο απόδοση που ακολουθεί πιστά παλιότερες ερμηνείες, σαν αυτές των JD Sumner, Johnny Cash, Jerry Reed, Bill Monroe, Burl Ives, και κυρίως εκείνη της μεγάλης γιαγιάς της folk, Almeida Riddle. Την Riddle συνάντησαν οι Waterson στις γιορτές παραδοσιακής μουσικής που έγιναν στην Ουάσινγκτον το '76, κατά τη διάρκεια των εορτασμών για τα διακόσια χρόνια της Αμερικάνικης Επανάστασης.

Η γνήσια εκφραστική απόδοση της Almeida Riddle (δες εδώ), πολύ κοντά στην παραδοσιακή μορφή του τραγουδιού έτσι όπως το μετέφεραν από στόμα σε στόμα οι σκλάβοι και οι άποικοι σε διάφορες περιοχές της Αμερικής, εντυπωσίασε βαθιά τη Norma Waterson και την κόρη της Eliza. Η εκτέλεση αποδίδει τέλεια το σεβασμό των δύο γυναικών σ' αυτό το βαθιά θρησκευτικό και συγχρόνως εργατικό (work song) τραγούδι.

listen on line - info



Burl2. Burl Ives - Wayfaring Stranger
1944 album (American spiritual / folk song) The Roud Folk Song Index

Η νοσταλγία, η λύπη και ο θρήνος της ψυχής, στο ταξίδι της μέσα από τα βάσανα της ζωής. Μια από τις παλαιότερες και πιο γνωστές δισκογραφημένες εκδοχές του τραγουδιού, που έγινε στα 1944 από τον Burl Ives, αμερικανό ηθοποιό, συγγραφέα και τραγουδιστή της folk. H φωνή του Ives έχει τη λάμψη και τη φινέτσα της όπερας, η ερμηνεία του αποτελεί μια ευγενική, εκφραστική και πλούσια σε χρωματισμούς φωνητική αποκάλυψη.

(Προτιμώ αυτή από τις εξαίσιες επίσης εκτελέσεις των Alfred Deller και Ernst von Dohnanyi.

listen on line - info

1. A Poor Wayfaring Stranger (recorded by Alan Lomax, by Southern singers)

Η πλέον εκφραστική, ηχογραφημένη, μεταγενέστερη απόδοση που προσεγγίζει με σεβασμό την πρωτόλεια αρχική μορφή του τραγουδιού. Από τις ηχογραφήσεις που έκανε ο Alan Lomax για τη βιβλιοθήκη του Κογκρέσου, λίγο πριν και λίγο μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Όσο κι αν συγκρούονται οι απόψεις περί λευκής ή μαύρης καταγωγής του τραγουδιού, η συγκεκριμένη ακολουθεί πιστά τα χνάρια των spirituals και το έντονα λαϊκό και θρησκευτικό στοιχείο τους.

listen on line - info - more info

------------------------

Οι δικές μου αγαπημένες εκτελέσεις είναι οι ακόλουθες:

5 16 Horsepower. Από το άλμπουμ Secret South, του 2000.

Ποιος θα μπορούσε να ερμηνεύσει ένα λευκό spiritual πιο πειστικά από τον Eugene; Όπως γράφει χαρακτηριστικά ο Hal Horowitz στο all music guide, η εκτέλεσή του μοιάζει βγαλμένη από τις ηχογραφήσεις που έκαναν οι John & Alan Lomax για τη βιβλιοθήκη του Κογκρέσου, τις δεκαετίες του '30 και του '40. Και παρότι το Ντένβερ απέχει πολύ από τα Απαλάχια, η εκδοχή του Eugene σε πείθει σχεδόν ότι το τραγούδι ανήκει στην παράδοση των φτωχών λευκών μεταναστών, και ότι όλα τα άλλα είναι προπαγάνδα των φανατικών της πολιτικής ορθότητας.

listen on line

4 HP Lovecraft. Από το πρώτο, ομώνυμο άλμπουμ τους, του 1967.

Το πρώτο στούντιο άλμπουμ των δεξιοτεχνών της ψυχεδέλειας ξεκινούσε με τον "Wayfaring Stranger". Στη δική τους εκτέλεση ξεχωρίζει ένα ηλεκτρικό όργανο που θυμίζει Ray Manzarek, πνευστά στο ύφος των Blood, Sweat & Tears, φωνητικά της Βρετανικής Εισβολής, και άλλα τελείως παράταιρα προς το πνεύμα της σύνθεσης. Παραδόξως, είναι πολύ καλό! Ο περιπλανώμενος και βασανισμένος ήρωας έχει πάρει acid κι έχει ξεχάσει για λίγο τα βάσανά του.

listen on line



Liz3 Liz McComb. Από το άλμπουμ Olympia Live 1998.

Επειδή κοντεύουμε να ξεχάσουμε ότι το τραγούδι ενδέχεται να είναι μαύρο spiritual, μας το θυμίζει η Liz McComb, η οποία τραγουδάει εξίσου καλά blues, gospel, soul, jazz και spiritual. Η εκτέλεση είναι από μια συναυλία του 1998 στο Παρίσι. Καλλιτέχνης με πολιτικές ανησυχίες, η Liz ερμηνεύει το τραγούδι με τρόπο που θα έκανε περήφανο τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ.

listen on line

2 Papa M. Από το άλμπουμ Whatever, Mortal, του 2001.

Ο David Pajo, δηλαδή, εκλεκτό μέλος των Slint, Stereolab, Tortoise, Aerial M και άλλων πολλών, έχει πιάσει ιδανικά την ατμόσφαιρα του τραγουδιού (και με ανάγκασε να αφήσω απέξω τον Tim Buckley και την Joan Baez). Παρεμβαίνοντας με καίριο τρόπο στους στίχους: I am a whorewayfaring stranger/traveling through this town alone/there are no drugs no fear of danger /in that gold land that I call home, αποδεικνύει ότι τα βάσανα των ανθρώπων δεν αλλάζουν μέσα στους αιώνες. Δεν μπόρεσα να βρω στοιχεία για την ηχογράφηση, αλλά πιθανολογώ ότι συνοδεύει τον εαυτό του με την κιθάρα και το μπάντζο του, και ότι τα φωνητικά είναι δικά του. Η πιο λιτή εκτέλεση, και συγχρόνως, μ' έναν περίεργο τρόπο η πιο "σύγχρονη".

listen on line

1 Johnny Cash. Από το American III: Solitary Man, του 2000.

Ποιος θα μπορούσε να ερμηνεύσει καλύτερα ένα τόσο σπαρακτικό ύμνο από τον Johnny C, που είχε ζήσει όλα αυτά που περιγράφουν οι στίχοι; Η βασανισμένη φωνή του, ραγισμένη πια αλλά πάντοτε εκφραστική, σπάζει όταν μιλάει για το πέρασμα του Ιορδάνη και τη συνάντηση με τους δικούς του. Ο Rick Rubin πρόλαβε να ηχογραφήσει το μεγάλο American Songbook με τον Cash, χωρίς να δοκιμάσει να καλύψει τις ατέλειες της φωνής του. Εδώ, συγκεκριμένα, τη γλύκανε απλώς μ' ένα αέρινο βιολί. Η απόλυτη εκτέλεση.

listen on line

+1 Κατόπιν πρότασης του Απόστολου (όχι ότι εγώ είχα πολλές αντιρρήσεις), διαλέξαμε ως ενδέκατη ή πρώτη (αναλόγως από πού ξεκινάει κανείς), την εκτέλεση του Jack White. Εδώ δεν χρειάζονται πολλά λόγια. Απλώς ακούστε τον εδώ (και ξεχάστε πόσο μάπα ήταν η ταινία).
_____

Προηγούμενο: Οι δέκα καλύτερες διασκευές του Who Do You Love?