Fractal in the Mic: PJ Harvey - Η μεγάλη επιστροφή

"Μου πήρε πολύ χρόνο να βρω την κατάλληλη φωνή για αυτό το δίσκο. Μια φωνή που θα μπορούσε να διηγηθεί πολεμικές ιστορίες. Νομίζω πως αν είχα τραγουδήσει με μια βαθειά και θηλυκή φωνή, θα είχα καταστρέψει τα συγκεκριμένα τραγούδια. Κατά κάποιο τρόπο, ήθελα μια φωνή ουδέτερη που θα ακολουθούσε την ιστορία. Σαν ένας αυτόπτης μάρτυρας που μας φέρνει με τα λόγια του τις ιστορίες από εκεί που συνέβησαν. [...] Αυτό κυριαρχούσε στη σκέψη μου όσο έγραφα τους στίχους: Ήθελα να πετύχω τη σωστή ισορροπία, ώστε να πω κάποια λόγια με νόημα τα οποία όμως θα μπορούσαν να αφομοιωθούν εύκολα από τον κόσμο... Ήθελα να παρουσιάσω τις ιδέες μου, αλλά να αφήσω αρκετό χώρο στον ακροατή, ώστε να φέρει τα δικά του συναισθήματα σε κάθε τραγούδι και σε κάθε ιδέα. Επιδίωξα μια σχετική ασάφεια. [...] Είχα μια πολύ συγκεκριμένη ιδέα για το πού πήγαινα. Αφού έγραψα όλους τους στίχους, ήξερα πως αν τους έντυνα με βαριά μουσική θα τους χάλαγα, αφού οι λέξεις είχαν ιδιαίτερη βαρύτητα από μόνες τους. Δεν ήθελα να πέσω στην παγίδα του να γίνω υπερβολικά δραματική ή σπουδαιοφανής. Η μουσική έπρεπε να αναδείξει τους στίχους. Έτσι, προσπάθησα να κάνω μια μουσική απροσδιόριστη, αλλά αρκετά ενεργητική και διεγερτική. Προσπάθησα να βρω μελωδίες που θα μπορούσα να ακούω περπατώντας και να τις σιγοτραγουδάω. Κάπως έτσι προέκυψε ο ήχος αυτού του δίσκου. Χρησιμοποίησα πολύ παλιά αλλά και πολύ μοντέρνα όργανα, όλα ανακατεμένα μεταξύ τους. Κατέληξα σε έναν ιδιόρρυθμο ήχο, που μου αρέσει. [...]".


murphy vs goya_003
φωτογραφίες του Murphy και πίνακες του Goya

Και δεν αρέσει μόνο σε σένα PJ... Η ελαφρότητα της μουσικής που ντύνει τους σκοτεινούς στίχους, έρχεται να επιβεβαιώσει (για πολλοστή φορά) πως η δημιουργική τόλμη είναι φυσική απόρροια του ταλέντου της κυρίας Harvey. Πρόκειται για μια ανεπανάληπτη πανδαισία ηχητικών και στιχουργικών cut ups. Η στιχουργική θεματική επικεντρώνεται στον πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε μια περίοδο όπου οι Ευρωπαίοι συνειδητοποίησαν για πρώτη φορά πως η πολεμική τεχνολογία ήταν ο μεγαλύτερος κίνδυνος που κυοφόρησε ο πολιτισμός τους. Σε μια περίοδο όπου τα media ήταν σε πρωτόγονη μορφή και οι σημερινές δυνατότητές τους ήταν ακόμη απλές πιθανότητες. Πόσο υπέροχη είναι η αντίθεση αυτής της σκέψης με την τρομπέτα που παράταιρα μπλέκεται στην κομψά λιτή σύνθεση του "The Glorious Land", σαν gingle από ενοχλητικό ιντερνετικό pop-up... Το πρώτο κομμάτι του δίσκου, το "Let England Shake", πατάει πάνω σε μια διασκευασμένη μελωδία του "Istanbul (Not Constantinople)" των Four Lads και δένει υπέροχα με την autoharp και τη φωνή της.


Band Η αναφορά στην Κωνσταντινούπολη, μόνο τυχαία δεν είναι. Και σε άλλα κομμάτια του δίσκου υπάρχουν σαφείς αναφορές για την προσπάθεια των δυνάμεων της Αντάντ να πλήξουν τους (συμμάχους των Γερμανών) Τούρκους και για τη μεγάλη σφαγή της Καλλίπολης. Τα "All and Everyone" και "The Colour of the Earth", βασίστηκαν σε μαρτυρίες στρατιωτών που πολέμησαν στην Καλλίπολη το 1915 (όταν Αυστραλοί και Νεοζηλανδοί πολέμησαν με τους Άγγλους κατά των Τούρκων για τον έλεγχο των στενών των Δαρδανελλίων - μια τρομερή ήττα για τις συμμαχικές δυνάμεις, με χιλιάδες νεκρούς!). Στο "England", που ανοίγει τη δεύτερη πλευρά, τραγουδάει για το πώς "ζει και πεθαίνει μέσω της Αγγλίας" και αυτό το κάνει πάνω από το σπαρακτικό κουρδικό τραγούδι "Kassem Miro" του ιρακινού Said El Kurdi από τα τέλη της δεκαετίας του 1920. Τα "The Glorious Land" και "In the Dark Places" φέρουν επιρροές από τη ρωσική λαϊκή παράδοση, ενώ στο "Written On The Forehead" αποτείει φόρο τιμής στο ρασταφαριανό αντιιμπεριαλισμό, καθώς σαμπλάρει το "Blood and Fire" του Niney. Στο "The Words That Maketh Murder" (επηρεασμένο από τη σειρά του Goya "The Disasters of War") φτάνει με απίστευτη άνεση στο "Summertime Blues" του Eddie Cochran, δίνοντας παράλληλα ένα ρεσιτάλ φυσικού/αναλογικού sampling, με τις συγχορδίες της να αιωρούνται σε μια αναποφάσιστη θύελλα που όλο απειλεί και ποτέ δεν ξεσπάει` και με την ειρωνεία του φινάλε να τσακίζει πολιτικάντικα κόκκαλα. Η ίδια είχε μια λαμπρή ευκαιρία να τα πει στα μούτρα του πρωθυπουργού της: "Ένα από τα προσωπικά μου highlights ήταν ότι έπαιξα το "Let England Shake" στην εκπομπή του Andrew Marr μπροστά στον Gordon Brown, τον τότε πρωθυπουργό. Αυτό ήταν κάτι που θα θυμάμαι για καιρό".


Autoharp Πρωταγωνιστικό ρόλο στις ενορχηστρώσεις του δίσκου παίζουν τα έγχορδα και ειδικά η νέα αγάπη της Polly, η autoharp. [Αντιγράφω από το wikipedia: H autoharp είναι ένα έγχορδο μουσικό όργανο. Μία σειρά από μπάρες συγχορδιών με καταλλήλως διαταγμένα πνιγεία ,όταν πιεστούν, εμποδίζουν όλες τις χορδές να ηχήσουν εκτός από αυτές που σχηματίζουν την επιθυμητή συγχορδία. Παρά το όνομά του, που σημαίνει αυτόματη άρπα, η autoharp είναι ένα κανονάκι με συγχορδίες.] "Συνέθεσα τα τραγούδια σε μια κιθάρα, αλλά χρησιμοποίησα μια μεγάλη ποικιλία από εφέ για να δώσω ένα πιο ρευστό και εύθραυστο ήχο. Υπάρχουν πολλά έγχορδα σε όλη τη διάρκεια του άλμπουμ. Η autoharp παρέχει με ένα μόνο άγγιγμα πολλές οκτάβες. Κάποιες φορές ακούγεται σαν ολόκληρη ορχήστρα, καθώς εκτοξεύονται τόσες πολλές αρμονικές, και το ίδιο συνέβαινε με τους ήχους που χρησιμοποιούσα στην κιθάρα. Ήθελα ο ήχος να είναι ακαθόριστος".


PJ Harvey 3 Είναι φανερό πως αυτός ο δίσκος -γεμάτος ερεθίσματα και συμβολικές παραπομπές- προσφέρει νέες συγκινήσεις με κάθε ακρόαση. Γεγονός που αποδεικνύει τη σκληρή δουλειά που χρειάστηκε για να υλοποιηθεί. Δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς, απ' τη στιγμή που η PJ αποφάσισε να ασχοληθεί με ένα θέμα που δεν το είχε ζήσει η ίδια από πρώτο χέρι. Συγκέντρωσε ένα τεράστιο υλικό από ιστορικές καταγραφές και μαρτυρίες, το οποίο μελέτησε εξαντλητικά και κατάφερε να το ενσωματώσει στη νέα της δουλειά με τρόπο αξιοζήλευτο. Ο δίσκος γράφτηκε μέσα σε πέντε εβδομάδες, την περασμένη άνοιξη, σε μια παλιά εκκλησία του Dorset. Το team είχε ήδη την απαραίτητη χημεία, καθώς δεν είχαμε νέες αφίξεις: Οι "αστέρες" John Parish και Mick Harvey` ο Jean Marc Butty (παλιός συνεργάτης της PJ -οι παλιοί αναγνώστες του Fractal θα θυμούνται και την μπάντα του, τους White Hotel), και ο Flood στην μίξη και την παραγωγή. Η ηχογράφηση ήταν ίσως το πιο απλό μέρος της παραγωγής. Το μεγάλο της κατόρθωμα ήταν η συλλογή και το μοντάρισμα ετερόκλητων πληροφοριών και επιρροών και η πειθαρχημένη συγκρότηση ενός τεράστιου υλικού που συμπυκνώθηκε σε 40 εμπνευσμένα λεπτά μουσικής.


murphy vs goya_002
φωτογραφίες του Murphy και πίνακας του Goya

"Έγραφα μόνο λόγια και τίποτα άλλο για περίπου δύο χρόνια. Στη διάρκεια εκείνης της περιόδου ζητούσα την άποψη από ανθρώπους των οποίων τη γνώμη σέβομαι. Πέταξα πολύ από εκείνο το υλικό και κατέληξα σε κάποια κείμενα που έμοιαζαν να έχουν τη σωστή ισορροπία". Αυτά τα δύο χρόνια ήταν μια περίοδος με πολύ έντονες πολεμικές συρράξεις και με τη βία να ξεχειλίζει κάθε μέρα από τα media. Ήταν η περίοδος που το "Hurt Locker" πήρε Oscar. Το δανέζικο ντοκιμαντέρ "Armadillio" τάραξε τα νερά, δείχνοντας τη σφαγή στο Αφγανιστάν. Η πετρελαϊκή κρίση άρχισε να ξεθωριάζει μπροστά στη λαίλαπα της νέας (χα!) "οικονομικής κρίσης". Τα πρωτεύοντα ερεθίσματα ήταν πάρα πολλά, αλλά η PJ δεν μπορούσε να μείνει μόνο στην επιφάνεια:


murphy vs dali
φωτογραφίες του Murphy και πίνακας του Dali

"Τελευταία διάβαζα πολύ Harold Pinter, ειδικά τα ποιήματά του και τα πολιτικά του κείμενα. Μουσικά, συνήθως ακούω παλιότερους καλλιτέχνες όπως η Nina Simone, o Neil Young, o Bob Dylan, και οι Doors. Από σύγχρονα πράγματα μου αρέσουν πολύ οι Fall. Και ο Jerry Dammers, τον οποίο είδα πρόσφατα σε μια εξαιρετική εμφάνιση με την Spatial AKA Orchestra. Έμεινα άφωνη. Ήταν υπέροχο. Όσο για τους visual artists: Συνεχώς με συνεπαίρνουν τα έργα του Francisco Goya, του Velazquez, του Salvador Dali. Είναι καλλιτέχνες στους οποίους επανέρχομαι ξανά και ξανά. Το ίδιο ισχύει και για τις ταινίες του Stanley Kubrick, τις οποίες έχω δει πολλές πολλές φορές".


murphy_01
φωτογραφίες του Murphy από την έκθεση Darkness Visible

Μέσα στην αναζήτησή της, ήρθε σε επαφή και με το σπουδαίο φωτορεπόρτερ Seamus Murphy. Οι έλληνες σινεφίλ ίσως να τον ξέρουν από τη δουλειά που έκανε για την ταινία "Paradise Now". Η δουλειά του την εντυπωσίασε και την ώθησε να του προτείνει να αναλάβει την οπτικοποίηση του νέου υλικού της: "Όταν έγραφα το υλικό του νέου δίσκου, το 2008, βρισκόμουν στο Λονδίνο για μια έκθεση του Seamus (Murphy) με τίτλο "Darkness Visible". Παρουσίαζε τη δουλειά του από την τελευταία δεκαετία στο Αφγανιστάν και πραγματικά με επηρέασε πολύ. Έτσι, επικοινώνησα μαζί του και του ζήτησα να μου κάνει τα φωτογραφικά μου πορτραίτα -αν και δεν είχε κάνει ποτέ κάτι τέτοιο. Είναι κυρίως φωτορεπόρτερ που πάει σε εμπόλεμες ζώνες, αλλά δέχτηκε να το κάνει. Του έστειλα τα demo μου και του στίχους και είπε πως θα τον ενδιέφερε να δουλέψει μαζί μου. Έκανε τα video για το "The Last Living Rose" και για το "The Words That Maketh Murder". Αργότερα έκανε ο ίδιος ένα ντοκιμαντέρ μικρού μήκους σαν απάντηση στη μουσική μου. Επέλεξε να κάνει ένα road trip στην Αγγλία και να φτιάξει ένα φωτογραφικό μοντάζ από όσα είδε".

Στο "Let England Shake", η PJ Harvey κάνει μια επίδειξη ευφυΐας, ταλέντου και ευρηματικότητας. Κατακτά τις άγνωστες κορυφές μιας ιδιάζουσας μυθοπλασίας με τα πιο παλιά και χρησιμοποιημένα υλικά της τέχνης: τον πόλεμο και το θάνατο. Το νέο της άλμπουμ δεν είναι μια προσπάθεια διαμαρτυρίας στην παράδοση του Phil Ochs, του Bob Dylan ή της Patti Smith. Είναι η πιο μοντέρνα και ισορροπημένη προσέγγιση της αφύπνισης συνειδήσεων, σε μια εποχή που η εξουσία κατακρεουργεί το πνεύμα και την αξιοπρέπειά μας. Στο βιβλίο της "The Shock Doctrine", η Naomi Klein υποστηρίζει πως σε περιόδους κρίσης η πρώτη άμυνα οργανώνεται από τη γνώση της Ιστορίας. Στην Ευρώπη, παρά τα όσα αποσιωπούν οι υπέρμαχοι της ενιαίας αγοράς, αυτή η Ιστορία είναι μια ιστορία θανάτου, βαρβαρότητας και αποκλεισμών. Μια ιστορία που έχει διαμορφώσει συλλογικές μνήμες που μοιάζουν σαν ξεχασμένες νάρκες.


PJ Harvey 4 "Θεωρώ σημαντική τη γνώση της ιστορίας, γιατί οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων και μεταξύ των χωρών είναι ποτισμένες από τις μνήμες των όσων έχουν γίνει παλιότερα. Πιστεύω πως η γνώση του παρελθόντος βοηθά στην κατανόηση του παρόντος. Μαθαίνοντας για τους πολέμους του παρελθόντος, μπορούμε να αναγνωρίζουμε μια διαμορφωμένη συλλογική μνήμη. Οι άνθρωποι θυμούνται τέτοια πράγματα". Και για να κλείσουμε αυτόν τον "εικονικό διάλογο", η Naomi Klein συμπληρώνει: "Ο άλλος λόγος για να θυμόμαστε αυτή την ιστορία των αγώνων, είναι γιατί μας διδάσκει κάτι πολύ σημαντικό. Κάτι που πρέπει να θυμηθούμε σε αυτή την τόσο κρίσιμη στιγμή. Μας διδάσκει ότι αν θέλουμε απαντήσεις σε αυτή την οικονομική κρίση, που θα οδηγήσουν σε έναν κόσμο πιο υγιή, πιο δίκαιο, πιο ειρηνικό, πρέπει να βγούμε στους δρόμους και να τους αναγκάσουμε". Σε αυτό το τελευταίο δεν ξέρω τι θα απαντούσε η PJ, αλλά ίσως κάπου εκεί να βρίσκεται η επόμενη δουλειά της, την οποία έχει ήδη ξεκινήσει να γράφει...


pinter [Οι δηλώσεις της PJ Harvey είναι από τρεις εξαιρετικές συνεντεύξεις της που έδωσε στα Drowned In Sound, Mother Jones και NME. Οι φωτογραφίες από τις ανταποκρίσεις του Seamus Murphy πάρθηκαν από το site του]

 

Κλικ εδώ για το πρώτο μέρος