Ο ήχος στην έρημο

Ambient

Volume 10

Παίζουν με την ομορφιά του περιβάλλοντος, με τις πέτρες στην άκρη ενός ποταμού, με τη φωτιά που καίει για να τους ζεστάνει κάπου στο έτος 25.000 π.Χ. Του Αναστάσιου Μπαμπατζιά

Από τότε που ο Brian Eno στα τέλη της δεκαετίας του '70 ξεκίνησε να κατασκευάζει τα ηχοτοπία του, μια νέα πόρτα ενός κρυφού δωματίου έκανε την εμφάνιση της μέσα στο ηχητικό κοσμικό μέγαρο. Το δωμάτιο αυτό ήταν πάντα εκεί και περίμενε την κατάλληλη στιγμή, τους κατάλληλους ανθρώπους και το σωστό τεχνολογικό κλειδί για να δεχτεί να αποκαλυφθεί (αν και έχουμε και ολίγα παλαιότερα παραδείγματα, ελάχιστα, η ουσιαστική εκκίνηση ήταν ο Brian). Η συζήτηση για τη μουσική ambient δεν εξαντλείται ούτε για αστείο σε μια μικρή αναφορά (όπως είναι ένα άρθρο σαν κι αυτό εδώ). Μιλάμε για τη μουσική αυτή η οποία μάλλον έχει τις πιο βαθιά χωμένες ρίζες στο παρελθόν, μιας και είναι η πιο παραστατική μορφή ηχητικής τέχνης που ο άνθρωπος κατασκεύασε. Το υλικό της είναι με τον πιο άμεσο τρόπο η φυσική πραγματικότητα. Οι ήχοι του πλανήτη. Πάντα έχω στο νου μου όταν ακούω τέτοια πράγματα, ανθρώπους οι οποίοι παίζουν με την ομορφιά του περιβάλλοντος τους, με τις πέτρες δίπλα στην άκρη ενός ποταμού, με ξύλα που τα βουτάνε στα νερά, με τη φωτιά που καίει για να τους ζεστάνει κάπου στο έτος 25.000 π.Χ. Όμως μη νομίσει κανείς ότι συζητάμε για ήχους έτοιμους οι οποίοι έχουν "κλαπεί" από τη μητέρα φύση, όχι, όχι... Η μουσική ambient αν και χρησιμοποιεί και τέτοιους συχνά, προτιμά τους συνθετικούς ήχους. Θέλει να ξανακατασκευάσει το σύμπαν με τους δικούς της όρους. Αυτή η ομορφιά όμως τις περισσότερες φορές εξυψώνεται και αποκτά δραματικότητα, ένταση και τελικά μεγάλη αξία όταν δεν αποστρέφει το βλέμμα από τη φυσική ροπή του ανθρώπινου ψυχισμού προς τις ηδονές τις προερχόμενες από τη σκοτεινιά και τον απομονωτισμό. Το έρεβος και η μοναξιά, αν δεν τα φοβηθείς, είναι ικανά μέσα στη μεγαλοπρέπεια του υλικού κόσμου γύρω σου να σου προσφέρουν γαλήνη! Σκοτεινή και ερεβώδης ambient λοιπόν.

M.J.HARRIS BILL LASWELL - SOMNIFIC FLUX (SUBHARMONIC 1995)

SomnificΜετά το πέρας των εργασιών της hardcore αυτο- ανάφλεξης με τους Painkiller, εκεί όπου οι κύριοι Bill Laswell και Mick Harris ξυπνούσαν κάθιδροι τις νύχτες από εκκωφαντικούς εφιάλτες, ήρθε η ώρα ένα όμορφο βράδυ να φτιάξουν μια άλλη μουσική για να τους εξορκίσουν. Ο Mick το λοιπόν επιστράτευσε τις μηχανές του και τις έβαλε να παράγουν έναν διακριτικό βόμβο για τον οποίο είναι σχεδόν αδύνατον να αποφανθείς με σιγουριά αν πρόκειται για απομακρυσμένους ήχους εργοστασίων ή ηχογραφήσεις των μικροκινήσεων κάποιου φυσικού τοπίου (νερό, αέρας). Όλα όμως, όπως είπαμε, πάρα πολύ διακριτικά και με μια τεραστίων διαστάσεων λεπτο-υφασμένη πολυτιμότητα. Επάνω σε αυτόν τον ιστό έρχεται ο άλλος κύριος, ο Bill, και με τη μπασούκλα του κεντάει τους πιο υπέροχους τόνους που μπορεί αυτό το όργανο να παράγει. Πρόκειται για τον έναν από τους πέντε τουλάχιστον ambient δίσκους που πρέπει οπωσδήποτε να ακούσετε. Ο Mick Harris είναι ένας ωκεανός χωρίς όρια και ο Bill Laswell είναι η μοναχική κιβωτός που ταξιδεύει αιώνια και μακάρια επάνω του.

STEVE ROACH - THE MAGNIFICENT VOID (FATHOM 1996)

MagnificentΟ Steve Roach είναι ένας ιδιόρρυθμος μουσικός. Αγαπά και αναζητά να τροφοδοτείται και να εμπνέεται από την απύθμενη άβυσσο της ατμόσφαιρας της ερήμου (σε μια τέτοια επέλεξε να ζει ούτως ή άλλως). Στο συγκεκριμένο δίσκο κατάφερε όντως να δώσει ηχητική υπόσταση σε αυτή την απολεσθείσα ορατότητα του μεγαλειώδους κενού, αυτής της απύθμενης αβύσσου. Πραγματικά υπέροχος τίτλος. Το μεγαλειώδες κενό. Μια τρύπα που σε ρουφάει στην απεραντοσύνη της αχρονικότητας. Πάρα πολλά είναι τα έργα του Steve. Τα περισσότερα εξερευνούν αυτούς τους άπειρους κόσμους που σχεδόν όλοι μας ονειρευόμαστε την ύπαρξη τους όταν έχουμε ανάγκη την απομόνωση. Κάποια από αυτά (ευτυχώς όχι πολλά) θα έλεγα πως είναι μάλλον αποτυχημένα μιας και αναλώνονται σε έναν space αισθητισμό τύπου Tangerine Dream, χωρίς όμως να καταφέρνουν να αγγίξουν το δημιουργικό τελικό σύνορο των μανταρινένιων. Το "μεγαλειώδες κενό" είναι μοναδική περίπτωση στη δισκογραφία του και είναι ακριβώς το αντίθετο. Παντελής έλλειψη περιττών εφέ και συνθοφτιασιδωμάτων. Μόνο μια ακαταπόνητη μελέτη και ζύμωμα των ελάχιστων ήχων οι οποίοι χρησιμοποιούνται με απολύτως αφαιρετικό τρόπο και τελικά δημιουργούν αυτό το ατμοσφαιρικό βάραθρο μέσα στο οποίο θα πέσεις παγωμένος έχοντας πλήρως τις αισθήσεις σου για να αντικρίσεις το απόλυτο χάος.

CURRENT 93 - LIVE AT BAR MALDOROR (DURTRO 1990)

MaldororΚάθε αληθινός καλλιτέχνης, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, ονειρεύεται και σκέφτεται συνεχώς την πιθανότητα ύπαρξης ενός άλλου χωροχρόνου ο οποίος θα έχει χαρακτηριστικά πιο κοντινά στην ιδιοσυγκρασία του. Το πλάσιμο αυτών των κόσμων από τους καλλιτέχνες είναι αυτό που λέμε δημιουργία. Ένας δημιουργός λοιπόν σαν τον David Tibet δεν αστειεύεται όταν αποπειράται να εισέλθει στα ενδότερα, στον πυρήνα του μοβ (όπου μοβ βλέπε πένθος, έρεβος, σκοτεινιά, μακάβρια ιερή κατάνυξη) ηχητικού τέλματος. Για τον ίδιο αυτό το ταξιδάκι είναι μια συνηθισμένη εκδρομή, ένα ευχάριστο διάλειμμα για ...ψυχαγωγία και πνευματική ανάταση. Για τους ακροατές όμως (εκτός κι αν ανήκουν στην ίδια σπάνια ιδιοσυγκρασιακή συνομοταξία, αυτή του κατειλημμένου από δαίμονες μιας μαύρης ουτοπίας) δεν υπάρχει γυρισμός. Θα πρέπει να είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν μια από τις πιο εκστατικά και πραγματικά σκοτεινές περιπλανήσεις στη μικρής διάρκειας ζωή τους. Μικρή γιατί ο David καταπιάνεται με μυθοπλασίες (ακόμα και όταν δεν υπάρχουν στίχοι) οι οποίες αφορούν την αιωνιότητα. Οι χθόνιοι μύθοι του οι οποίοι συχνά μου δίνουν την εντύπωση ότι συγγενεύουν με αυτούς που παρουσιάζονται στο ύστερο έργο του ζωγράφου Paul Klee, μιλάνε για αρχαίες μυστικές θεότητες ανύπαρκτες στο συνειδητό και τη λογική των θνητών. Σε αυτό το δίσκο όλος αυτός ο μυστικισμός ανοίγει τις θύρες του απείρου. Η σκοτεινή θαλπωρή μιας ambient, μιας ηχητικής καταγραφής, ενός field recording στο πιο απόμερο δώμα του Άδη.

NURSE WITH WOUND - SALT MARIE CELESTE (JNANA RECORDS 2005)

SaltΧάος. Μέσα στο μαύρο, ένα μικρό άσπρο σημάδι κάνει αισθητή την παρουσία του διακριτικά. Τόσο ώστε να μην είναι ικανός ο νους να ξεχωρίσει την ανυπαρξία του από την ύπαρξη του. Απειροελάχιστο. Όμως μεγαλώνει αργά. Κινείται. Έχει ρυθμό. Είναι ένα πολύ μικρό κύμα μέσα στη θάλασσα της νύχτας. Μετά από πολλές ώρες αρχίζεις να το ακούς όσο συνεχίζει να σε πλησιάζει. Έχει μεγαλώσει αρκετά... Τώρα το βλέπεις ξεκάθαρα. Ακούς τους αφρούς του που χτυπάνε σε μια ανύπαρκτη αμμουδιά. Το απειλητικό του μουγκρητό σε καταδιώκει. Σε φτάνει. Καταπάνω σου έρχεται.
Δεν είσαι πια στο χάος. Είσαι μέσα στον ωκεανό. Σε κατάπιε ο ωκεανός με τα μικρά άσπρα σημάδια που είναι ο αφρός που λατρεύεις να σου μαστιγώνει το πρόσωπο για όσο θα εξαντλείσαι στα κύματα. Όχι όμως. Το μαύρο δεν είναι άδειο, γιατί παρόλο που ποτέ δεν έμαθες πώς, βρέθηκες πάνω στο καράβι. Οπωσδήποτε δεν είναι ακυβέρνητο αλλά εσύ δεν είναι δυνατόν με τα θνητά σου μάτια να αντικρίσεις τους επιβάτες του. Ανατριχιάζεις όμως νιώθοντας παντού τη μακάβρια παρουσία τους. Σε αγγίζουν. Θέλουν να σε αγκαλιάσουν, να σε λατρέψουν, να σε ρουφήξουν την ώρα που αναρωτιέσαι αν είναι αυτοί που παίζουν τη μουσική που κάνει την εμφάνιση της μέσα από τα μόρια των σάπιων ξύλων του καταστρώματος. Αυτή είναι η Marie Celeste και δεν θα την εγκαταλείψεις ποτέ. Θα γίνεις ένα με τη νεκρή ύλη της.
Αχ πόσο μου αρέσουν οι δίσκοι που είναι αφιερωμένοι σε πεθαμένα αγαπημένα πρόσωπα...

APHEX TWIN - SELECTED AMBIENT WORKS VOL.2 (WARP RECORDS 1994)

SelectedΕίναι ένας υδάτινος κόσμος χρωματιστός. Όλα τα μπλε και όλα τα πράσινα, από το πιο βαθύ ως το πιο διάφανο. Δεν υπάρχει αέρας. Όχι πως είναι και απόλυτο, ξέρω μόνο πως όλα είναι υγρά. Όλα μέσα σε ένα γαλάζιο κρυστάλλινο νερό. Φωνή γοργόνας παρασέρνεται από εσωτερικά κύματα που με ρυθμό έρχονται και φεύγουν. Από πάνω και από κάτω και από αριστερά και από δεξιά, προς όλες τις κατευθύνσεις καραδοκεί το κενό. Και αυτό υγρό. Δεν έχει τέλος αυτή η λίμνη. Το δέρμα δε γνώρισε στεγνότητα. Μια τεράστια φυσαλίδα μπροστά σου εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων, ένα πρωτοφανές αέρινο καταφύγιο. Μπαίνεις. Για πρώτη φορά η αίσθηση μιας ελαφρότητας, αυτής του αέρα σε κατακλύζει. Παγώνεις αλλά σου αρέσει και το χρώμα σου γίνεται μαύρο. Το τραγούδι αλλάζει... Είναι τώρα πένθιμο. Κλαίει η γοργόνα που νωχελικά σε κοιτάζει απ' έξω από τη φούσκα. Δε θες όμως να τη συναντήσεις, όχι ακόμα. Περιμένεις τον μεγάλο, το βαθύ ύπνο και το όνειρο που θα σου γνωρίσει κι άλλα χρώματα, άγνωστα. Πορτοκαλί, κόκκινο, κίτρινο! Από που άραγε να προέρχεται αυτό το καινούριο είδος όρασης που ο ύπνος ενεργοποιεί; Μία νέα δυνατότητα, μία νέα κατανόηση. Το ξύπνημα ήταν απότομο. Η γοργόνα σε τράβηξε έξω αλλά δεν ήθελε να σε φιλήσει, σε πέταξε στην άβυσσο και από εκεί σε μάζεψαν οι Τρίτωνες και σε παρουσίασαν στον Ποσειδώνα ο οποίος από πολύ καιρό είχε αντιληφθεί την παρουσία σου. Άρχισε να σου μιλά. Σου είπε για βάραθρα μέσα στο σκοτάδι, για την κατοικία του Λεβιάθαν. Κανείς δεν το είδε ποτέ το τέρας... Αλλά εσύ θα το δεις. Θα δεις το μεγαλείο του μέσα στην αρχέγονη γκρίζα λάσπη του πάτου του βυθού του Άδη κάτω από τον ωκεανό. Και μετά εσύ μόνο, ο ένας θα λάβεις το δώρο. Θα πάψεις να υπάρχεις...

NAKED CITY - ABSINTHE (AVANT 1993)

NakedΣτον προηγούμενο ήχο στην έρημο, τον αφιερωμένο στον John Zorn, σας είχα αναφέρει το δίσκο "Absinthe" των Naked City. Ένα πραγματικά μυστήριο έργο. Κάποιοι θεωρούν ότι είναι το σπουδαιότερο του Zorn. Δεν ξέρω αν μπορώ να πω εύκολα κάτι τέτοιο γιατί και σχεδόν φανατικός θαυμαστής είμαι αλλά και απέραντη είναι η δισκογραφία του. Οπωσδήποτε είναι από τα πιο ιδιαίτερα και ενδιαφέροντα πάντως. Είχα τη χαρά να το αποκτήσω πριν από κάμποσα χρόνια όταν περπατώντας εκστατικά αμέριμνος σε ένα δρόμο της Μονμάρτης, έπεσα τυχαία πάνω του σε ένα εξαιρετικό δισκάδικο. Στην πραγματικότητα δεν χρειαζόμουν τίποτα παραπάνω από το όνομα Naked City για να το αγοράσω, όμως λίγο η ατμόσφαιρα του Παρισιού, λίγο το αριστουργηματικό εξώφυλλο του Hans Bellmer αλλά και ο τίτλος Absinthe με οδήγησαν στο να μην το σκεφτώ καν. Περισσότερες εκπλήξεις συναντά κανείς αφού το ανοίξει και διαβάσει στο ένθετο σε ποιους δίδονται ευχαριστίες. Όχι πια στα hardcore σχήματα τα οποία εκθειάζει συνήθως ο Zorn. Mamoru Fujieda, ένας μεταμινιμαλιστής συνθέτης, Giacinto Scelsi, από τους σπουδαιότερους συνθέτες του 20ού αιώνα, του οποίου τα έργα έχουν μια μυστικιστική χροιά και ατμόσφαιρα, και Mick Harris ο οποίος εδώ αναφέρεται για το ambient έργο του (ο πρώτος δίσκος που παρουσιάζει αυτό το κείμενο είναι δικός του). Όπως καταλαβαίνουμε λοιπόν, εδώ το πράγμα σοβαρεύει πολύ. Πρόκειται για μια προσπάθεια του Zorn να αφουγκραστεί μέσω της σύνδεσης της κλασικότροπης σύνθεσης με την απόκοσμη παραίσθηση της ambient μουσικής, την ατμόσφαιρα μέσα στην οποία βυθίζεται ο νους του ανθρώπου όταν τον καταλαμβάνει το πράσινο πνεύμα του αψεντιού! Θα μεταφερθείς αυτόματα στον 19ο αιώνα σε ένα παλιό αραχνιασμένο δωμάτιο γεμάτο μούχλα και ίσως και κάποια πτώματα που να δικαιολογούν την ύπαρξη των φαντασμάτων που ακούς να ψιθυρίζουν. Πιο μεταφυσικό γίνεται επικίνδυνο. Φαντάσου τώρα να ακούς αυτό το πράγμα μέσα στο μουσείο του Rodin όπου το άκουσα εγώ για πρώτη φορά...

TANGERINE DREAM - ZEIT (VIRGIN 1971)

ZeitΚαι τέλος, όπως λέει και ένας φίλος, η μαύρη τρύπα! Το Ζeit δεν αστειεύεται. Μόλις πατήσεις το play ανοίγει μια πόρτα μπροστά σου. Δεν ελέγχεις τα βήματα σου και μπαίνεις. Άστρα που γεννούν, πεθαίνουν γύρω σου και περπατάς ανάμεσα τους. Βρίσκεις φώτα στενά που δεν διαρρηγνύουν τη γκρίζα διαφάνεια που ανασαίνεις και πλημμυρίζει το χώρο. Εισέρχεται από τα ρουθούνια σου και ταξιδεύει για αιώνες στα βάθη του σώματος σου για να ξαναβγεί μαύρη και να επαναστατήσει διεκδικώντας τον κλεμμένο από εσένα χώρο. Μια ροή υπερκόσμιας αύρας από μαύρο φως που σε καρφώνει στα μάτια. Θα φοβόσουν αν είχες γνώση αυτής της λειτουργίας. Όμως εσύ, ένα πλάσμα νέο, ένα βρέφος ανίκητο, εδώ και εκατομμύρια χρόνια μακρο-κοσμικής ζωής, πέφτεις από περιέργεια στα τάρταρα. Δεν μπορείς να χαθείς και καταριέσαι την αθανασία σου. Όμως βρίσκεις λόγους να ισορροπήσεις το θυμό σου. Η ηδονή του ήχου των σφαιρών. Η μουσική των πλανητών χιλίων κόσμων. Ανίκητο και το σύμπαν σε αγκαλιάζει σαν μήτρα. Ότι δεν χωνεύει το ασπάζεται. Το άχρονο μαύρο φως το κρατάς σαν δαυλό τώρα και σε οδηγεί πιο βαθιά στο σκοτάδι. Είναι πολύ αργά πια για να πατήσεις το stop...