Ο ήχος στην έρημο

More Keiji Haino

Volume 12

Οκτώ επιλεγμένες… παράγραφοι από το ογκώδες κεφάλαιο Fushitsusha. Του Αναστάσιου Μπαμπατζιά

Με τον Keiji Haino δεν ξεμπερδεύεις εύκολα. Η πρώτη δημοσίευση του "Ήχου της Ερήμου" αφορούσε έναν από τους καλύτερους σόλο δίσκους του, το "Affection". Αν κάποιος επιχειρήσει να ασχοληθεί σοβαρά με αυτόν τον κύριο δεν καθαρίζει ούτε για αστείο με μια δημοσίευση. Πρόκειται για έναν από τους πιο δημιουργικούς σύγχρονους καλλιτέχνες. Η δισκογραφία του, είτε σόλο είτε σε διάφορα σχήματα, δικά του ή συνεργατικά με άλλους εξ ίσου πολυπράγμονες μουσικούς, είναι αχανής. Το κεφάλαιο FUSHITSUSHA απαιτεί οπωσδήποτε ξεχωριστή κάλυψη. Οι Fushitsusha είναι ένα rock group πιθανόν το αγαπημένο από τα "παιδιά" του Keiji Haino. Παρόλο που είναι σίγουρα ο πιο ταιριαστός χαρακτηρισμός, μέσα στην τυποποίηση που έχει επικρατήσει σχετικά με το τι ακριβώς σημαίνει να είσαι ροκ, χρειάζονται κάποιες περαιτέρω επεξηγήσεις. Θα τους αφουγκραστούμε λοιπόν ρίχνοντας ένα βλέφαρο στη δισκογραφία τους (Όχι όλη... από μόνη της είναι τεράστια. Θα αναγκαστώ να είμαι πάρα πολύ αυστηρός στην επιλογή... κλαψ).

FUSHITSUSHA - Untitled live 1 (PSF RECORDS - 1989)

F1Παρόλο που ξεκίνησαν τις εργασίες το 1978, ο πρώτος τους δίσκος είδε το φως της μέρας πάνω από δέκα χρόνια αργότερα, όταν ανακάλυψε τον Haino η σπουδαία δισκογραφική εταιρία σύγχρονης μουσικής από την Ιαπωνία PSF Records. Ήταν σίγουρα χτύπημα κάτω από τη ζώνη για όλους όσους τον άκουσαν τότε το 1989, μιας και επρόκειτο για ένα πάρα πολύ παράξενο ροκ δημιούργημα το οποίο είχε όλα τα γνώριμα χαρακτηριστικά αυτής της μουσικής έτσι όπως πρωτοεμφανίστηκε στις μεγάλες συναυλίες της δεκαετίας του '60 και του '70 με την ψυχεδελική αύρα να υπνωτίζει το νου και τη μπότα των τύμπανων να το ροκανίζει, σε συνδυασμό με κάτι καινούριο για τον ήχο αυτό. Είχε τεράστιο βάθος. Μία απύθμενη εσωτερικότητα την οποία στ' αλήθεια δυσκολεύεσαι να παραδεχτείς ότι πηγάζει από ανθρώπινο μυαλό. Οι ταχύτητες χαμηλές έτσι ώστε να γίνεται ο ρυθμός πιο εκκωφαντικά αισθητός. Να μην μπορείς να τον αποφύγεις. Πουθενά δεν περνάνε οι ήχοι απαρατήρητοι. Ο παραμικρός ανθυποήχος εμφανίζεται γιγάντιος και κατακτά την εγκεφαλική σου κοιλότητα. Καμιά διαφυγή. Υπάρχουν κομμάτια όπου ο Haino επιστρατεύει την αγαπημένη του φυσαρμόνικα (έχει δηλώσει ότι με το άκουσμα μιας οποιασδήποτε μελωδίας και οποιουδήποτε ρυθμού δύναται να την αναπαράγει άμεσα στο όργανο αυτό). Το κάνει κατά καιρούς όταν θυμάται τη θηριώδη αγάπη του για τα blues. Και τι blues! Βαριά, αργά και υπνωτιστικά, σαν το κύκνειο άσμα κάποιου ετοιμοθάνατου όντος από άλλο κόσμο... Καλά μέχρι εδώ. Η έκπληξη όμως είναι το τελευταίο άσμα, μια 25λεπτη "μπαλάντα", τόσο απελπιστικά συναισθηματικά φορτισμένη, που το ντελίριο δεν το γλυτώνεις, εσύ ο κακόμοιρος ακροατής. Ιστορικός δίσκος, πυξ λαξ στο στομάχι.

FUSHITSUSHA - Untitled live 2 (PSF RECORDS - 1991)

F2Άλλο ένα διπλό λάιβ, που ηχογραφήθηκε δύο χρόνια μετά με ελαφρώς διαφορετικό προσωπικό. Ο ήχος λίγο πιο οξύς (το λίγο σε σχέση με τον προηγούμενο, διότι από οξύτητα και τραχύτητα οι Fushitsusha έχουν πλεόνασμα). Είναι ένας από τους πρώτους δίσκους του Haino που άκουσα. Δε θέλει πολύ ο άνθρωπος για να πάθει την κολούμπρα του άμα βρεθεί αργά το βράδυ σε αυτοκίνητο με σάουντρακ το πρώτο κομμάτι από το δεύτερο σι ντι! Είναι ας πούμε ένα από τα "χιτάκια" των Φουσιτσούσα, μιας και ακούγεται σε διάφορες εκδοχές και σε άλλους δίσκους τους. Αναπτύσσεται αργά ξεκινώντας με μπάσους τόνους οι οποίοι δημιουργούν την εντύπωση μιας καταβύθισης σε ένα άγνωστο σκοτάδι και δεν σ' αφήνει να διαμαρτυρηθείς. Όσο όμως περνούν τα λεπτά, οι απόκοσμες μελωδίες από την ηλεκτρική κιθάρα μοιάζουν σε τούτα τα βάθη σαν αστραπές σε αργή κίνηση, που έχουν την τάση να σε υπνωτίζουν με τέτοιο τρόπο που απλώς τα χάνεις. Καλύτερα να μην είσαι ο οδηγός λοιπόν αν τ' ακούσεις κι εσύ σε αυτοκίνητο. Όλος ο δίσκος διαρκεί περίπου 2μισι ώρες και περιέχει θα έλεγα όλες τις διαφορετικές εκδοχές και μετεμψυχώσεις αυτού του συγκροτήματος. Από αυτού του είδους τις αργές και με μέγιστη εσωτερικότητα περιπέτειες στο μαύρο κενό μέχρι σχεδόν στρέητ rock n roll, με ενδιάμεσους σταθμούς σε ατονάλ αυτοσχεδιαστικές (bad word για τον Haino - μην την πείτε μπροστά του) παρεκτροπές έτσι ώστε να λειτουργεί και σαν πολύ καλός πρώτος οδηγός για τον ατρόμητο εξερευνητή ο οποίος θα θελήσει να ασχοληθεί με αυτόν τον κύριο από την Ιαπωνία. Επίσης έχουμε μια έκπληξη για το τελευταίο κομμάτι. Μετά από όλον αυτό τον ορυμαγδό, χρειάζεται μια κάθαρση. Έτσι οι Haino και Σία παίζουν ένα παραληρηματικό γκαζομένο garage που παίρνει σκαλπ εν ριπή οφθαλμού, σχεδόν πανικοβάλλεσαι από την τρομάρα (και τη χαρά) όταν αντιλαμβάνεσαι ότι κάπου εκεί μέσα κολυμπούν ψήγματα από τη μισιρλού!!!!!! Άντε και καλά ξεμπερδέματα... Προσοχή στις κολώνες της ΔΕΗ.

FUSHITSUSHA - Pathetique (PSF RECORDS - 1994)

F3Αναρωτήθηκα αν θα συμπεριλάβω στο αφιέρωμα και αυτό το άλμπουμ (όλα είναι εξαιρετικά), μετά έκανα το λάθος να το ακούσω πάλι και (τι περίεργο!) δεν μπόρεσα να αντισταθώ. Η αλήθεια είναι ότι κάθε δίσκος των Fushitsusha είναι άλλη μία έκπληξη. Έχουν μια ολιστική στάση, μια ατσάλινη ικανότητα να παίζουν πάντα ακριβώς το ίδιο και ταυτόχρονα διαφορετικό!!! Πρόκειται για τη μεγάλη ιδέα της rock. Η πραγμάτωση μιας τιτάνιας πνευματικότητας μέσα από την άγρια και αδιαπραγμάτευτη έκσταση στην οποία οδηγείται και ο μουσικός και ο ακροατής όταν οι κιθάρες, τα ντραμς και το μπάσο τσιρίζουν και τσαλαπατούν την ακοή. Ωμή δύναμη. Το παθέτικ είναι ας πούμε μια σουίτα αποτελούμενη από τέσσερα μέρη. Μία μικρή εισαγωγή για να μπεις στο κλίμα και μετά τα δύο επόμενα κομμάτια είναι δύο οδοστρωτήρες όπου κυριαρχούν αργά και βαριά ριφ τα οποία σε κάνουν να θέλεις να διαλύσεις το δωμάτιο που έχει την ατυχία αυτή τη στιγμή να σε φιλοξενεί οδηγώντας σε τελικά στο τελευταίο και κυριότερο μέρος, ένα 40λεπτο έρεβος. Από τα πιο καταχθόνια και ύπουλα μουσικά επιτεύγματα στον κόσμο τούτο. Παρόλο που με ένα μαγικό τρόπο νιώθεις τον Ροκ ήχο ακόμα και εδώ, έχεις την άδεια να ξεχάσεις όλα όσα ξέρεις για αυτόν. Κανένας ρυθμός, κανένα ριφ, καμία μελωδία. Ντραμς, μπάσο, κιθάρα, φωνή, όλα γίνονται μια κοσμική σούπα η οποία είτε διαρκεί 40 λεπτά είτε μισό είναι ουσιαστικά το ίδιο. Ο χρόνος χάνεται και αυτός μέσα στον ορυμαγδό. Έχεις εισέλθει πια μέσα σε έναν μη-χώρο όπου τίποτα δεν υπακούει στους φυσικούς νόμους. Ένα μεγαλειώδες κενό, ζωντανό όμως με μια φωνή που σου κατατρώγει την ύπαρξη. Κατράμι όχι αστεία...

FUSHITSUSHA - The wound that was given birth to must be bigger than the wound that gave birth (επίσης γνωστό ως Purple Trap) - (Blast First Records 1996)

F4Τι είναι η μουσική rock; Αν δεν είναι ένας καταρράκτης πάθους δεν είναι απολύτως τίποτα. Αν δεν είναι μια κραυγή, ένα ουρλιαχτό της καταπιεσμένης ψυχής που βρίσκει διέξοδο μέσα από τα αλυσοπρίονα του ηλεκτρισμού και τα σπασμένα δεσμά του όντος που είδε ένα μικρό μέρος της αλήθειας και θέλησε να την φτάσει και να την αγγίξει, δεν είναι τίποτα. Αν δεν το κάνει αυτό χρησιμοποιώντας όχι με τη στείρα λογική αλλά με μια εσωτερική δύναμη κρούσης την πνευματική λάβα η οποία αναβλύζει από τα βάθη των αισθήσεων για να φτάσει σε μια σχεδόν απόλυτη έκσταση, δεν έχει λόγο ύπαρξης. Η ροκ είναι ουσιαστικά η σύγχρονη έκφανση της δύναμης που το μεγάλο διονυσιακό πνεύμα αφήνει στον άνθρωπο να διαχειριστεί. Εδώ ο Keiji Haino φτιάχνει με τους συντρόφους του μια μουσική η οποία δεν ακολουθεί απλώς τα παραπάνω χαρακτηριστικά αλλά συνδιαλέγεται μαζί τους. Οι Fushitsusha αντιδρούν. Δεν είναι μια παθητική οντότητα η οποία υπνωτισμένη αναπαράγει στερεότυπα. Αντιμετωπίζουν τη ροκ σαν όχημα για να πλησιάσουν σε αυτή την πολυπόθητη έκσταση. Είναι με έναν τρόπο ένας δίσκος-πρότυπο αυτής της διαδικασίας. Αφού δουλεύτηκε, ένας ηχητικός όγκος λαξευμένος πάνω σε μοβ σκοτάδι, μας παραδίδεται σε αυτό το διπλό άλμπουμ στιβαρός και μεγαλειώδης. Ένα μικρό δείγμα ακατάσχετης εκστατικής δύναμης. Αυτό είναι η ροκ.

FUSHITSUSHA - I show it! That which before I could only sense (Paratactile records 2000)

F5Ας προστεθεί και αυτό το άλμπουμ. Για διάφορους λόγους είναι σημαντική έκδοση. 1ον. Είναι το τελευταίο άλμπουμ της ας πούμε δεύτερης περιόδου του γκρουπ η οποία ξεκίνησε στα τέλη των '80s και χαρακτηρίζεται (η περίοδος) από την έντονη ψυχεδελική αύρα (μπορεί να την πει κανείς και λαίλαπα). 2ον. Φαίνεται πολύ καθαρά από τον τίτλο πόσο μεγάλη σημασία δίνει ο Haino στις επιλογές των ονομάτων των κομματιών και των δίσκων του. Είναι άλλη μια ανάγνωση τελικά της πληθωρικότητάς του που εκφράζεται και με ποιητικό τρόπο και τοποθετεί άλλο ένα ψηφίο στην κατασκευή αυτού του μεταφυσικού οικοδομήματος, οδηγώντας τον ακροατή πιο γρήγορα στον κόσμο που από την αρχή έχει επιλεγεί. Μπαίνεις σε ένα άλλο σύμπαν-συμβάν. Ένα απροσδόκητο βέρτιγκο όπου η κατανόηση του τι είναι πάνω και κάτω, καλό και κακό, άσπρο και μαύρο δεν υπήρξε ποτέ. Μόνο μια λυσσαλέα δίνη που δεν ξεκίνησε ποτέ αλλά ούτε και τέλειωσε. Το απειροελάχιστο παλεύει αιώνια με το άπαν εκεί που έχεις ορατότητα του απέραντου α-χωροχρόνου. Το ύστατο γκρίζο έρεβος που ανασαίνει στ' αυτί σου. Αυτό που είδες τώρα πια ενώ πριν μπορούσες μόνο να νιώσεις απόμακρα και αμυδρά ότι υπήρχε. 3ον. Περιέχει άσμα το οποίο διαρκεί πάνω από 80 λεπτά, γεγονός που πιθανόν να σπάει το ρεκόρ του μεγαλύτερου σε διάρκεια ροκ κομματιού που υπάρχει. Άκου άμα είσαι άφθαρτος αλλά και πάλι δεν είναι εγγυημένη η ασφάλεια!

FUSHITSUSHA - Origin's Hesitation (PSF Records 2001)

F6Τι κάνεις άμα δε μπορείς να βρεις ντράμερ ο οποίος να κάνει αυτά που του ζητάς; Πολύ απλά, γίνεσαι εσύ ο ντράμερ. Κάπου εδώ περνάμε σε μια άλλη φάση του γκρουπ (ας πούμε κάπως αυθαίρετα την τρίτη), όπου ο Haino τους διώχνει όλους (μπορεί και από απογοήτευση) και κρατάει μόνο τον πιστό του μπασίστα. Δεν υπάρχει ίχνος ηλεκτρικής κιθάρας σε αυτό το άλμπουμ. Ο μάστορας παίρνει τις μπαγκέτες για να αναμετρηθεί με το τεράστιο για αυτόν ζήτημα, το ρυθμό. Τον ρυθμό όμως έτσι όπως δεν τον έχουμε ξανακούσει. Δεν χαρίζει κάστανα ο Keiji, εξερευνεί τις δυνατότητες του ντραμ κιτ αυστηρά με τον πιο προσωπικό τρόπο. Ούτως ή άλλως έχει δηλώσει ότι δεν τον ενδιαφέρει καθόλου να αντιμετωπίσει κανένα μουσικό όργανο συμβατικά, ούτε καν έχει μπει στη διαδικασία να δοκιμάσει ποτέ. Θέλει να παράγει τους δικούς του ήχους από την αρχή σαν "αγράμματος", σαν αρχάριος και σαν το όργανο να 'ναι ζωντανό, ένας πολύτιμος συνεργάτης με τον οποίο συνομιλεί, επικοινωνεί. Μαθαίνει παίζοντας, δεν μαθαίνει για να παίξει. Το αποτέλεσμα είναι απολαυστικό. Κοφτές κρούσεις, γρήγορα περάσματα, παταγώδεις ομοβροντίες και αριστοτεχνική χρήση των παύσεων που συνοδεύονται από το επίσης αντισυμβατικό παίξιμο του σπουδαίου μπασίστα Yasushi Ozawa (αιωνία του η μνήμη). Νιώθεις σαν να ακούς τη rhythm section μιας πολύ σπουδαίας τζαζ μπάντας όπου πολύ συχνά η φωνή παίζει το ρόλο του κεντρικού οργάνου βάζοντας το κερασάκι στην τούρτα.

FUSHITSUSHA - Eien no ho ga,saki ni te o dashita no sa (it was eternity that reached out first...) - (PSF Records 2003)

F7Για όποιον ενδιαφέρεται σοβαρά για την περιπτωσάρα Keiji Haino ετούτο είναι ένα ιστορικό ντοκουμέντο. Πρόκειται για την πρώτη γνωστή ηχογράφηση των Φουσιτσούσα αρκετά χρόνια πριν κυκλοφορήσει το πρώτο λάιβ άλμπουμ (ο πρώτος δίσκος του αφιερώματος), το 1978 παρακαλώ. Η ιαπωνική ροκ δεν ήταν ποτέ συνηθισμένη για τα ώτα των δυτικών αλλά εδώ το πράγμα ξεχειλώνει πολύ (για καλό το λέω αυτό). Αν εξαιρέσει κανείς τους Les Rallizes Denudes οι οποίοι ακόμα πιο πριν έκαψαν με τον completely distorted ηθελημένα ακατέργαστο ήχο τους (και οπωσδήποτε επηρέασαν και τον Haino σε μεγάλο βαθμό), ο δίσκος για τον οποίο μιλάμε εδώ είναι το πιο οξύ και "καμένο" δείγμα ροκ αυτοσχεδιασμού που θα έχεις τη χαρά να ακούσεις αν βρεθείς μπροστά του. Θα έλεγα ότι είναι πιο κοντά στο ελεύθερο πνεύμα της σύγχρονης δημιουργικής αυτοσχεδιαστικής μουσικής αν δεν συγκρατούσε με την αγέρωχη μανία του και τον διονυσιασμό του τον ροκ πυρήνα. Μουσική παντελώς απογυμνωμένη από οτιδήποτε γυαλιστερό και περιττό, ατσάλινη και καυτή σαν από μεσαιωνικό βασανιστήριο που ξεπηδά από τις ατονάλ εξάρσεις της κατακαημένης ηλεκτρικής κιθάρας. Δεν είναι για να το πάρεις ελαφρά.

FUSHITSUSHA - Mabushii itazura na inori (Heartfast Records 2012)

F8Mετά από πολλά χρόνια μελέτης, εσωτερικής διαχείρισης του ρυθμού και ακατάπαυστου παιξίματος, ο Χάινο μέσα στο 2012 έκανε το πρώτο βήμα με το νεκραναστημένο (διότι είχαν πάψει οι εργασίες τους για μερικά χρόνια) συγκρότημα του. Βρήκε τους κατάλληλους ανθρώπους που θα στηρίξουν το όραμα της πραγμάτωσης της ηχητικής εσωτερικότητας ενός χθόνιου τελετουργικού. Οι ταχύτητες έπεσαν μιας και το αίσθημα που επιχειρείται να προκληθεί εδώ είναι ακόμα πιο βαθύ. Ανοίγει ο δίσκος με ένα "μοιρολόι" το οποίο θα μπορούσες να πεις ότι είναι ...αντίστροφο. Δηλ. οι ψυχές στον άλλο κόσμο αποχαιρετούν ένα σύντροφο που γεννιέται αυτή τη στιγμή στον δικό μας και τους αφήνει. Μετά έρχεται η απόλυτη κατάβαση στο άπειρο κενό ενός διάφανου αλλά σκοτεινού σύμπαντος που είναι κάτι σαν αίθουσα αναμονής και προετοιμασίας για να ακούσεις τελικά το τέταρτο κομμάτι που είναι η τζαζ του χάους. Ένα χάος όμως τόσο γλυκό και μοβ, τόσο αέρινο και απολύτως άυλο που χρειάζεται να έχεις απολυμάνει την ψυχή σου για να το ακούσεις. Μια τζαζ που την τραγουδάει ένα πληγωμένο χερουβείμ στον τόπο που το φως και το σκοτάδι δεν υπάρχουν ως έννοιες και ως καταστάσεις γιατί η όραση λειτουργεί μέσο του τρίτου ματιού που βγαίνει στο μέτωπο όταν αφουγκραστείς τους ήχους των πιο απομακρυσμένων ερήμων και απομονωμένων γωνιών του γύρω χώρου που σε περιβάλει (ούτως ή άλλως μόνο τότε μπορείς πραγματικά να ακούσεις τους Φουσιτσούσα). Τελειώνει κάποτε αυτό το ταξίδι αλλά όχι στ' αλήθεια. Αριστουργηματικό άλμπουμ.

Ε... ας κλείσουμε κάπου εδώ!