Ο Ήχος στην Έρημο

ORA

'Όρα' μπορεί να σήμαινε κάποτε ‘βλέπε’, στην προκειμένη περίπτωση ισχύει περισσότερο το «άκου». Του Αναστάσιου Μπαμπατζιά

Υπάρχει ένας μουσικός χώρος πολύ παράξενος. Μια περίεργη συνθήκη διεύρυνσης του ήχου όπου η μουσική ambient, έτσι όπως διαμορφώθηκε από τον Brian Eno σε ένα από τα σημαντικότερα έργα του, το «Ambient 4-On Land», συνευρίσκεται με έναν ακόμη πιο «στα όρια» πειραματισμό αλλά και με τον ελεύθερο αυτοσχεδιασμό. Υπήρξαν βέβαια από τα 60s ακόμα, οι πρώτοι διδάξαντες, όπως οι ΑΜΜ ή οι Gruppo Di Improvvisazione Nuova Consonanza και ακόμα πιο πριν κάποιοι πρωτοποριακοί συνθέτες της musique concrète και των ηλεκτρονικών που έβαλαν τα θεμέλια αυτού του μορφώματος και βέβαια υπάρχουν και οι Nurse With Wound που από τα τέλη των 70s μέχρι και σήμερα του δίνουν και καταλαβαίνει.

Από κει και πέρα υπάρχουν και άλλοι. Κάποιοι λιγότερο ενδιαφέροντες, κάποιοι ιδιαιτέρως ενδιαφέροντες. Στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν οι ORA. Πρόκειται για ένα πολύ ειδικό κεφάλαιο σε αυτή την ιστορία. Ένα συγκρότημα υπερδυνάμεων που θα μπορούσε να έχει αρχηγό τον μάγο Dr. Strange. Ναι, αυτόν της Marvel λέω (όχι όμως τον κινηματογραφικό). Τον πιο περίεργο ίσως ήρωα, που καταπιάνεται με το μεταφυσικό, το απόκοσμο και το εξωδιαστατικό. Έτσι το κάνουν οι ORA. Παράξενα. Ανεξήγητα. Σαν μάγοι. Δεν είναι μικρό πράγμα να παίζεις με κουμπάκια και καλώδια (και άλλα) και να προκύπτει το ξόρκι, η βλοσυρή ματιά στο υπερπέραν, η άγνωστη μελωδία του εξώτερου διαστήματος αλλά και η μουσική του χώματος...

Οι ORA αποτελούνται κυρίως (γιατί κατά καιρούς συμμετείχαν διάφοροι) από τους Andrew Chalk, Collin Potter και Darren Tate. Ο Andrew Chalk έφτιαχνε μουσική παλαιότερα, στα 80s με το όνομα Ferial Confine, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα project του ευρύτερου industrial και του «θορύβου». Και τώρα έχει παρατήσει τους ΟRA για να προσηλωθεί και πάλι στα προσωπικά του σχέδια ως συνθέτης μιας ιδιότυπης σχεδόν κλασικής μουσικής που μέσα από απλά (απλοϊκά σχεδόν) παιξίματα, δημιουργεί πάλι ένα ταυτόχρονα παραδείσιο και ζοφερό μινιμαλιστικό περιβάλλον. Είπαμε μάγος αφού. Ο Collin Potter και αυτός μεγάλη μορφή του πειραματικού χώρου και ως συνεργάτης των προαναφερθέντων Nurse with Wound (του Steven Stapleton δηλαδή) αλλά και με προσωπικά του έργα, προσφέρει στους ORA το ειδικό του άρωμα, όπως και ο Darren Tate, επίσης πολυπράγμον συνθέτης πειραματικής μουσικής.

Έχουν κυκλοφορήσει μέχρι στιγμής ως ORA αρκετά άλμπουμ, όλα με το δικό τους ξεχωριστό ενδιαφέρον και υψηλό επίπεδο, κάποια όμως αξίζουν ιδιαίτερης μεταχείρισης και αναφοράς.

Το ‘Rosea’ από το 1996 είναι ένα αριστούργημα. Δεν ξέρω σε τι μπορεί να κολλάει πιο πολύ η ταμπέλα ambient, αν όχι σε αυτό. Πρόκειται για εξωπραγματικά ποιητική διαχείριση των ήχων, φυσικών ή μη, που οδηγεί στο να ακούμε ένα μαγικό σάουντρακ για το «έργο του Θεού». Ένα σάουντρακ δηλαδή μουσικό, οργανωμένος ήχος που αναρωτιέσαι όμως αν τον εμπνεύστηκε άνθρωπος ή αν υπήρξε ταυτόχρονα με την πλάση από την απαρχή της. Ίσως να ακούγονται υπερβολικά όλα αυτά αλλά επιτρέψτε μου την υπερβολή γιατί πραγματικά δεν αξίζει τίποτα λιγότερο να ειπωθεί. Είναι τόσο απέριττο, τόσο εξαϋλωμένο, τόσο ευαίσθητο... και ταυτόχρονα απλό. Φοβάσαι να το βάλεις να παίξει γιατί δεν ξέρεις αν θα επιβιώσει από το ηλεκτρονικό μάτι του cd player. Μοιάζει εφήμερο και κατά κάποιο τρόπο είναι. Σαν πέταλο λουλουδιού. Θα επιβιώσει (αν δεν καταστρέψεις από απροσεξία τον δίσκο) αλλά ποτέ δε θα είναι το ίδιο με κάθε ακρόαση. Έχει αυτή τη μαγική ιδιότητα να μεταλλάσσεται χωρίς να αλλάζει. Είναι ένα ζωντανό πλάσμα από αέρα και υγρασία. Μαζί με τους τρεις εδώ συμμετέχει και o Lol Coxhill με τον Jonathan Coleclough, αλλά κανενός η ύπαρξη δεν είναι φανερή, δηλαδή δεν ξεχωρίζει κανείς από τους πέντε μουσικούς. Τόση ενότητα και καθολική διατύπωση.

Μέσα στο jewel case, σε κάθε ένα από τα 450 αντίτυπα, υπάρχει ένα αληθινό φύλλο δέντρου ως ποιητική υπενθύμιση της επανένωσης με τη φύση ή μάλλον τη δήλωση ότι ποτέ πραγματικά δεν υπήρξε χωρισμός. Μια φυσική ανθρώπινη πράξη, ποιητική διαδικασία, τέχνη, ύπαρξη. Το ‘Rosea’. Ένας άυλος ζωντανός οργανισμός που αναπνέει πίσω από τη συνείδηση και τη λογική, αργά αλλά σταθερά, πέρα από την ανθρώπινη κατανόηση. Μαγικά.

Ένα δεύτερο άλμπουμ των ORA με το οποίο πρέπει να ασχοληθεί κανείς σοβαρά είναι η συνεργασία τους με τον Ιταλό Stefano Musso ή όπως είναι γνωστότερος με το καλλιτεχνικό του, Alio Die. Ένας ασταμάτητος ambient συνθέτης από τους πιο ιδιαίτερους.

Αυτό που κάνουν μαζί στο «The Door of Possibilities» του 1994 δεν είναι τόσο εξαϋλωμένο όσο το ‘Rosea’, είναι όμως βαθύ και σκοτεινό. Ακούμε πολύ συχνά για τέτοια πράγματα. Εύκολα ανακηρύσσουμε κάτι σκοτεινό ή δυσοίωνο. Η αλήθεια είναι ότι αν δε βρεθείς μπροστά σε κάτι πραγματικά μαύρο που να σε καταπίνει, να σε ρουφάει χωρίς να έχεις τρόπο να απεμπλακείς, χωρίς ζώνη ασφαλείας, άστο καλύτερα μη λες τίποτα (τι dark wave και μαλακίες τώρα, τρίχες κατσαρές). Εδώ τα πράγματα είναι άβολα.

Όσο όμορφα, τόσο άβολα. Η μουσική ambient, μπορεί να είναι πολύ όμορφη και μπορεί να είναι και έρεβος. Έχει αυτή την ιδιαιτερότητα να υπνωτίζει, να υποβάλει μια ατμόσφαιρα (ambience) αλλόκοσμη, τέτοια που ο κάθε ακροατής ξεχωριστά μπορεί να τη μεταφράζει σαν σε όραμα στην προσωπική του ουτοπία ή δυστοπία (ανάλογα το ημίφως). Υπάρχουν στο άλμπουμ κομμάτια και των δύο κατευθύνσεων, πάντως και οι δύο δρόμοι είναι απαραίτητα σκοτεινοί, νυχτερινοί. Αποκορύφωμα είναι το κομμάτι «In Shore/Purl», ένα έπος 22 λεπτών. Είναι ο κύριος λόγος που αξίζει να ακούσει κανείς αυτό τον δίσκο. Πρόκειται για μια αφήγηση αφαιρετική, ηχητική, ενός απόκοσμου δράματος, μιας διαδρομής της νόησης στον φυσικό και από κει στον μεταφυσικό τρόμο. Χωρίς όμως φιοριτούρες, χωρίς υπερβολές και πομπώδεις εξάρσεις. Ένα μονοπάτι γνήσιου φόβου του αγνώστου, του αόρατου. Ένας περίπατος πάνω σε παρθένο υγρό χώμα στις 3 το πρωί, την ώρα που αυτός ακριβώς ο φόβος αποκτά υπόσταση. Μορφές μικροσκοπικές ανθρωποειδείς εμφανίζονται πίσω από τα δέντρα, παραμονεύουν, σε κοιτούν έντονα και δεν κρύβονται και ακούς ένα σκάψιμο, ένα πείραγμα της πέτρας να κατατρώει την συνείδηση σου.

Δεν του αξίζει να το ακούσεις όπως όπως... Φτιάξε λίγο την κατάσταση. Μετέτρεψε τον χώρο σου ανάλογα. Μπες και συ ο ίδιος στο mood. Σβήσε φώτα, κάτσε στ’ αυγά σου και άκου. Μπορεί να ‘χει και καλό καιρό και να μπορείς να βγεις έξω σε καμιά αυλή ή κήπο. Έτσι ώστε να δυσκολεύεσαι να ξεχωρίσεις αν όντως κάτι έχει έρθει να σε ταράξει από τις σκιές. Όπως και να ‘χει, θα δυσκολευτείς να ξεχάσεις.