Σημεία, μύθοι και τέρατα #1 - μέρος δεύτερο



Live at Teatro ComunaleΘυμάμαι που παλιά το είχα καημό που ο Tom Waits δεν καταδεχόταν την Ελλάδα για συναυλίες. Τότε δεν ήξερα καν αν έδινε συναυλίες, αν θα ξαναέδινε και πότε. Ήξερα πάντως ότι κάποτε είχε φτάσει μέχρι και την Ιταλία κι είχα μείνει με το παράπονο που δεν πέρασε κι απέναντι. Ίσως αν μαζεύαμε υπογραφές όλοι οι φαν στην Ελλάδα, να γινόταν κάτι;

Έτσι βαυκαλιζόμουν τότε, τώρα ξέρω ή έτσι νομίζω. Αν προσέξεις τα μέρη που παίζει ο κύριος Tom τις τελευταίες δεκαετίες είναι όλα τους 'κυριλέ' αίθουσες, με βελουδένια καθίσματα, φουαγιέ, εξέδρες και κουδουνάκι για τα διαλείμματα. Κάποιος θα μπορούσε λοιπόν να συμπεράνει ότι αν ερχόταν στην Ελλάδα θα έπρεπε να παίξει στο Μέγαρο... αλλά είναι όντως αυτός ο μόνος χώρος που πληρεί τις προδιαγραφές;

Αλλά τα μέρη εντός Ευρώπης στα οποία έχει εμφανιστεί την τελευταία δεκαετία, δεν φημίζονται μόνο για το 'σικ' τους αλλά έχουν όλα τους και μια ιστορία να επιδείξουν η οποία ταιριάζει στη μετά-Cathleen εποχή του κυρίου Tom. Ενδεικτικά, θα αναφέρω τις δύο τελευταίες επιλογές του στην Ολλανδία. Στην περιοδία Mule Variations έπαιξε στο Nederlands Congres Centrum της Χάγης, εκεί όπου τις τελευταίες δεκαετίες διοργανώνεται το North Sea Jazz festival. Ένα μέρος δηλαδή γεμάτο με τον απόηχο των εμφανίσεων ονομάτων με μυθικές διαστάσεις στη μουσική σκηνή. Φέτος έπαιξε πάλι στην Ολλανδία, στο Άμστερνταμ, στο μόλις πριν μια εβδομάδα ανακαινισθέν Carre, έναν χώρο η ιστορία του οποίου ξεκινάει το 1863 και περιλαμβάνει χίλια δυο καλούδια, όπως τσίρκο, βαριετέ, αλλά και την πρεμιέρα του '200 Motels' του Zappa.

Τα μέρη που διαλέγει ο κύριος Tom είναι λοιπόν μέρη με ιστορία γραμμένη στα βελουδένια τους καθίσματα, με ολίγη από καμπαρέ, από σινεμά, από τσίρκο.... ποιο μέρος άραγε στην Ελλάδα μπορεί να καυχηθεί ότι πληρεί τις προδιαγραφές; (Παρακαλώ όπως οι συμμετοχές με τις ιδέες σας αποσταλούν στον ατζέντη της γειτονιάς σας).

Σ' ένα τέτοιο μέρος λοιπόν, στο Grand Rex Theater, βρέθηκα κι εγώ εκείνο το βράδυ. Πήγα νωρίς νωρίς στο θέατρο, για να αντιμετωπίσω το συνηθισμένο θέαμα: ουρές ανθρώπων απέξω, κάποιοι να κλαίνε για ένα εισιτήριο, ελάχιστοι ντόπιοι, πολλοί ξένοι από κάθε γωνιά του πλανήτη.

Μετά τον καθιερωμένο έλεγχο έλαβα θέση στην τελευταία σειρά της γαλαρίας, σε αναμονή της εμφάνισης μιας από τις πιο μυθοποιημένες εν ζωή φιγούρες της Αμερικάνικης μουσικής ιστορίας. Το τι ακολούθησε την εμφάνισή του επί σκηνής εκείνο το βράδυ, δε θα το ξεχάσω ποτέ. Κι είναι δύσκολο και να το βάλω σε λέξεις. Σε μια από τις τελευταίες σειρές, με πανοραμική θέα όλου του κόσμου μπροστά, ένιωσα το απερίγραπτο ωστικό κύμα του κοινού. Όλοι όρθιοι, κι εγώ μαζί, με φωνές και χειροκροτήματα, σε μια απίστευτη αντίδραση για κάμποσα λεπτά της ώρας, τόσο που την εισαγωγή από το πρώτο τραγούδι κανένας δεν την πρόσεξε. Το γεγονός ότι ο κύριος Tom εμφανίζεται αραιά και πού, έχει σαν αποτέλεσμα ότι πολλοί στο κοινό τον βλέπουν και τον ακούν ζωντανά για πρώτη φορά. Αυτό, σε συνδυασμό με την ευρέως ομολογουμένη δυσκολία του να αποκτήσεις ένα από τα μαγικά χαρτάκια συντελούν το πάθος του πλήθους. Ό,τι κι αν εξηγήσω πάντως, στα τόσα χρόνια της ζωής μου, ακόμα και σε σύγκριση με την πρώτη φορά στη Φλωρεντία, αυτό που συνέβη εκείνο το βράδυ στην αρχή του σετ, ήταν μοναδικό.


Live at Teatro Comunale 2Κι αν η είσοδος του κυρίου Tom εκείνο το βράδυ είχε στοιχεία αποθέωσης, με τη θρησκευτική έννοια του όρου, το τι ακολούθησε το τελευταίο encore έχει ήδη καταγραφεί στην ιστορία. Στο Rex ήταν προγραμματισμένες τρεις εμφανίσεις για τρεις συνεχόμενες νύχτες. Η αναζήτηση στα ρεπορτάζ και τις μαρτυρίες για τις υπόλοιπες δύο νύχτες αποδεικνύουν ότι η Δευτέρα ίσως να μην ήταν και η καλύτερη επιλογή, τουλάχιστον όσον αφορά το μήκος του σετ. Γιατί με το που άδειασε η σκηνή, όλος ο κόσμος έμεινε στις θέσεις του για δέκα τουλάχιστον λεπτά, όρθιος, χειροκροτώντας και φωνάζοντας. Κανείς σχεδόν δεν κουνήθηκε, όλοι έμειναν εκεί. Μετά θα μαθαίναμε ότι ο κύριος Tom είχε στο μεταξύ φύγει. Την επόμενη μέρα ήταν καλύτερα προετοιμασμένος κι επιβράβευσε τους τυχερούς με περισσότερα encore και μεγαλύτερο πρόγραμμα. Εκείνη τη μέρα όμως, οι προσευχές μας δεν θα εισακούονταν. Άλλα ήταν τόσο αξιοθαύμαστος ο ζήλος όσων με πείσμα κι επιμονή ζητούσαν λίγο ακόμα που ένα μέλος της μπάντας βγήκε και τράβηξε φωτογραφίες του πλήθους. Κι αν η μνήμη μου με απατά και δε θυμάμαι ακριβώς ποιος από τους μουσικούς μας φωτογράφισε, την αίσθηση που αποκόμισα στην τελευταία μου βόλτα ανάμεσα στις εξέδρες του θεάτρου δεν νομίζω να την ξεχάσω εύκολα.

Το τι συνέβη ανάμεσα στην είσοδο και το τελευταίο χειροκρότημα είναι κάτι που θα μπορούσα να το περιγράψω με πολλούς τρόπους, εν γνώσει του ότι το συναίσθημα παραμένει αυστηρά προσωπικό κι αλλοιωμένο εξαιτίας της χρονικής απόστασης. Όσο για τις "τεχνικές" λεπτομέρειες (για παράδειγμα τα playlists, τα μέλη της μπάντας, τις επίσημες κριτικές ή τα νούμερα των πωληθέντων εισιτηρίων), θα παραπέμψω τους αναγνώστες σε μια απλή αναζήτηση στο Ίντερνετ. Όλα είναι εκεί, ακόμα και bootlegs διαθέσιμα κι από τις δύο συναυλίες. Από τη μεριά μου, θα αναφέρω μόνο κάποια στιγμιότυπα που αξίζουν μοιρασιάς με τρίτους, κάποια ενσταντανέ αποτυπωμένα στη μνήμη μου σαν χαρακτηριστικά των δυο συναυλιών του Mule Variations Tour.

Όπως το επανερχόμενο στοιχείο του καμπαρέ και τα αστεία του κυρίου Tom. Όταν για παράδειγμα τραγούδησε "you don't meet nice girls in Paris", αντί για το "you don't meet nice girls in coffee shops", τον στίχο του τραγουδιού 'Hold On'. Ή όταν άρχισε να λέει ένα ένα τα νούμερα από ένα τηλέφωνο στο οποίο υποτίθεται μπορούσαν να τον βρουν οι κυρίες της αίθουσας, κάνοντας κάποιες (και κάποιους) να βγάλουν σημειωματάριο και ν' αρχίσουν να γράφουν!

Έτσι είναι μια συναυλία του κυρίου Tom: γεμάτη ιστορίες κι επαφή με το κοινό, αυτοσχεδιασμό και γλυκειά ειρωνία. Όπως όταν αφιερώνει ένα τραγούδι "στη γαλαρία" αλλά κι όταν τσαλακώνει το πλαστικό ποτήρι με το νερό που ήταν πάνω στο πιάνο του με την ατάκα "heavy stuff, you know".


Live at Teatro Comunale 3Το κοινό γελά, απαντά, φωνάζει κι ανταποκρίνεται. Η αίθουσα γεμίζει συλλογικές κι ατομικές ευτυχίες, σαν τη στιγμή που παίζει τ' αγαπημένο σου τραγούδι (στην περίπτωσή μου το "tango till they're sore"). Το πλήθος είναι απρόβλεπτο, σαν τη γυναίκα και τους δυο άντρες που μιλούσαν ακατάπαυστα λίγα μέτρα μακριά μου στην γαλαρία του Rex. Ακόμα δεν μπορώ να το καταλάβω, πώς γίνεται να έχει κάποιος βρεθεί σ' αυτόν το χώρο μόνο και μόνο για να σνομπάρει τα επί σκηνής και να πιάσει ψιλοκουβέντα με τους διπλανούς του;

Η μπάντα ήταν απλά καταπληκτική, μουσικοί ένας κι ένας, σιγοντάροντας με τον καλύτερο τρόπο τα κόλπα του μικροσκοπικού κυρίου Tom, ο οποίος ήταν ανεβασμένος σε μια μικρή εξέδρα για να ξεχωρίζει. Αν και τελικά δεν ήταν ανάγκη, τα μαγικά που έβγαλε απ' το μανίκι του δεν αργούν να σε βάλουν στο κόλπο του: από τη γνωστή ντουντούκα μέχρι το παιδικό παιχνιδάκι που ηχογραφεί τη φωνή του για να την ξαναπαίξει λίγο μετά, σε ένα απρόβλεπτο χρονισμό, από αυτούς στους οποίους είναι μάστορας. Κι απ΄το καπέλο του με τα καθρεφτάκια που αντανακλούν το φως του προβολέα μέτρα μακριά, μέχρι τον γιο του που εμφανίζεται στο encore για να συνοδεύσει τον μπαμπά του στα ντραμς.

Απ' όλα είχε λοιπόν το σόου, εκτός από τα παλιά του τραγούδια. Δεν με ενόχλησε το γεγονός, μια και σπανιότατα πια να βάλω να παίξουν τραγούδια του Tom Waits από την εποχή πριν το 'Rain dogs'. Απ' όλα είχε το σόου: πολλά κόλπα, περισσότερο ή λιγότερο αλλόκοτα. Σαν τα κολπάκια της ζωής και των συμβόλων της.

Τις δυο φορές που έπαιξε για πάρτη μας (και για πάρτη του) ο Tom Waits, αντέταξε την "live" παρουσία του (με σάρκα και οστά) στο παραμύθι που χρόνια τώρα πλέκεται γύρω από τ' όνομά του.

Το προηγούμενο Σαββατοκύριακο από τη στιγμή που γράφω το παρόν, έπαιξε πάλι στο Άμστερνταμ. Θα μπορούσα να πάω να τον δω, αλλά επέλεξα να κάνω μια επίσκεψη σε μια πόλη για την οποία έχει γράψει ένα τραγούδι (μικρές αλλά όμορφες συμπτώσεις). Μου δίνεται η ευκαιρία να μοιραστώ κάποιες αναμνήσεις μου με τους αναγνώστες του mic, ας κλείσω με μια συμβουλή: αν αγαπάτε τη μουσική του και σας δοθεί η ευκαιρία, να πάτε να τον ακούσετε. Όσα εμπόδια κι αν παρουσιαστούν στο δρόμο σας, η επιμονή σας θα ανταμειφθεί.
Δείτε το σαν τάμα (κι όχι σαν εκείνα τ' αποτυχημένα, όπως το ουδέποτε εκπληρωθέν προσκύνημά μου στον τύμβο του Morrison). Δείτε το σαν μια ευκαιρία να είστε εκεί όταν μια πορτούλα θ΄ανοίξει, μια από κείνες που στην καθημερινότητα ξεχνάμε ότι υπάρχουν, μα μόλις τις περάσουμε η θαλπωρή της συμπαντικής συγκατάβασης, μας ανταμοίβει απλόχερα.