Χριστίνα Πιτούλη

Χριστίνα Πιτούλη: ... είναι δύσκολο να ακούσεις την αλήθεια

To "Bref" που εξερευνά το ζήτημα της κλειτοριδεκτομής, προβάλλεται στο 16ο ΦΝτΘ. Του Κώστα Καρδερίνη


Χριστίνα ΠιτούληΓεννήθηκε στα Γιάννενα το 1986. Σπούδασε δημοσιογραφία στο Πάντειο. Έκανε μεταπτυχιακό στη Βαρκελώνη. Επισκέφτηκε πέρσι το 15ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Ετοιμάζει τώρα την πρώτη μεγάλου μήκους τεκμηρίωσή της [The Most Boring Thing in the World /Το πιο Βαρετό Πράγμα στον Κόσμο] και συμμετέχει με αυτό το θέμα στο φετινό Pitching Forum του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ντοκιμαντέρ [EDN]. Εμείς όμως εστιάζουμε στο μικρού μήκους Bref με το οποίο συν-αγωνίζεται στο τμήμα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

- Πως βρέθηκε μια ελληνίδα στην Ισπανία;

Μετά από μερικά χρόνια σπουδών στην Αθήνα, Eράσμους στη Γαλλία, σύντομη δουλειά στη Νορβηγία και πολλά ταξίδια, ήρθα στη Βαρκελώνη να κάνω μεταπτυχιακό στο Δημιουργικό Ντοκιμαντέρ. Δεν διάλεξα το μεταπτυχιακό λόγω της πόλης. Το αντίθετο. Στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού συν-σκηνοθέτησα με το συμφοιτητή μου Miguel Hilari το πρώτο μου ντοκιμαντέρ με τίτλο Des de baix /Από Κάτω Χαμηλά, με θέμα τη στερεοτυπική εικόνα των νάνων. Μετά το τέλος του, προέκυψαν κάποιες συνεργασίες που με κράτησαν εδώ μέχρι σήμερα. Δουλεύω ως ηχολήπτρια σε ταινίες ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας, και σκηνοθετώ. Έκανα το Bref σε συνεργασία με τη ΜΚΟ Γιατροί του Κόσμου της Καταλονίας, και τώρα συν-σκηνοθετώ με τον Carlos Munoz την πρώτη μου μεγάλου μήκους ταινία, The Most Boring Thing in the World. Είναι ένα ντοκιμαντέρ παρατήρησης, με πρωταγωνιστές τους μικρούς τραγουδιστές μιας παιδικής επαγγελματικής χορωδίας στη Βαρκελώνη.

- Πως ήρθες σ' επαφή με τις γυναίκες που μιλάνε στο Bref;

Αυτό ήταν ίσως το πιο δύσκολο κομμάτι της ταινίας. Το να βρω γυναίκες και άνδρες, που θα μιλούσαν για αυτό το θέμα και μάλιστα μπροστά στην κάμερα. Όταν ξεκίνησα την έρευνα, πήγαινα σε ενημερωτικές συναντήσεις που έκανε η ΜΚΟ με μετανάστες από την Αφρική, σε αφρικανικές κοινότητες που ζουν σε κατειλημμένα παλιά εργοστάσια, σε χωριά στα περίχωρα της Βαρκελώνης όπου ένα πολύ μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού είναι από την Αφρική... Γνώριζα κόσμο και προσπαθούσα να θίξω το θέμα, σιγά-σιγά, καθώς είναι αρκετά μεγάλο ταμπού. Τελικά κατάφερα και μίλησα με πολλούς, άκουσα πάρα πολλά πράγματα που με βοήθησαν να διευρύνω τον τρόπο σκέψης μου πάνω στο θέμα. Να καταλάβω πόσες πτυχές έχει, πόσο περίπλοκο είναι.

Την πρώτη φορά που μίλησα ανοιχτά με μια γυναίκα για την εμπειρία της, ήταν σαν μόνο τότε, ξαφνικά, να συνειδητοποίησα ότι όλα όσα είχα διαβάσει, μελετήσει και δει για το ζήτημα, ήταν αλήθεια. Οι συζητήσεις που έγιναν μπροστά στην κάμερα ήταν η πρώτη φορά που γίνονταν. Προσπάθησα όμως πολύ να νιώσουν όλοι άνετα, να νιώθουν σίγουροι για το ότι όσα πουν θα αντιμετωπιστούν με σεβασμό. Να έχουν χώρο και χρόνο να εκφραστούν με ειλικρίνεια χωρίς κανείς να τους κρίνει. Γιατί πολύ συχνά είναι δύσκολο να ακούσεις την αλήθεια. Ότι κάποιος για παράδειγμα είναι υπέρ της κλειτοριδεκτομής. Δεν έχει λόγο να στο πει. Ξέρει τι θέλεις να ακούσεις, ξέρει ότι στην Ισπανία είναι παράνομο. Αλλά για μένα ήταν πολύ σημαντικό να ακουστεί και αυτή η πλευρά.

- Γιατί αμφιταλαντεύεται μία εξ αυτών;

Η Μαριάμα, δεν αμφιταλαντεύεται. Θεωρεί ότι είναι καλύτερο να "κόβονται" τα κορίτσια. Ζει στην Ισπανία 8 χρόνια, αλλά έχει πολύ μικρή επαφή με τον κόσμο γύρω της. Ζει σε ένα διαμέρισμα 60 τετραγωνικών με τον άνδρα της, τις δύο κόρες της, 5 και 8 χρονών, και άλλη μια τετραμελή οικογένεια. Κάνει τις δουλειές του σπιτιού, συναναστρέφεται μόνο με αφρικανούς, δεν δουλεύει, περιμένει απλώς να έρθει η μέρα να γυρίσει στην πατρίδα της. Η Μαριάμα έχει ακούσει ότι το σεξ είναι πιο ωραίο για τους άνδρες αν η γυναίκα είναι κομμένη, κανένας άνδρας που ξέρει δεν έχει διαλέξει μια γυναίκα που δεν έχει κοπεί. Ξέρει επίσης ότι αν σου κόψουν την κλειτορίδα είναι ένας τρόπος να μην πεθάνεις στην γέννα: "Απλώς σε πονάει πάρα πολύ η κοιλιά και βγαίνει το μωρό."


BrefΣτην Ισπανία υπάρχει ένα πρωτόκολλο που ακολουθείται στα σχολεία. Όταν οι δάσκαλοι δουν ότι κοριτσάκια σε ηλικία ρίσκου πρόκειται να ταξιδέψουν στην Αφρική για διακοπές, οφείλουν να ενημερώσουν τις Κοινωνικές Υπηρεσίες, ώστε να τα εξετάσει ένας παιδίατρος πριν φύγουν. Αν δεν είναι κομμένα ήδη, οι γονείς ενημερώνονται ότι δεσμεύονται νομικά να μην τους το κάνουν. Αν στην εξέταση μετά την επιστροφή οι μικρές έχουν ακρωτηριαστεί, οι κηδεμόνες αντιμετωπίζουν κατηγορίες κακουργήματος. Αυτή η διαδικασία κάποιες φορές βοηθάει, αλλά τις περισσότερες οδηγεί στο να μην γυρνάνε ποτέ πίσω τα κορίτσια. Η Μαριάμα, δεν ήξερε τίποτε από όλα αυτά. Και αντιπροσωπεύει ένα πολύ μεγάλο μέρος των γυναικών μεταναστών στην Ισπανία.

- Ο τίτλος τι σημαίνει και από ποια γλώσσα προέρχεται;

Η σημασία της λέξης "bref" γίνεται κατανοητή μέσα από την ταινία. Και αποτελεί τον τίτλο επειδή συμβολίζει τη θέση της ταινίας μου απέναντι στο ζήτημα. Θα μου άρεσε πολύ όμως να το ανακαλύψουν οι αναγνώστες βλέποντάς το.

- Ποιους θεωρείς δασκάλους στο ντοκιμαντέρ; Τι πήρες απ' αυτούς;

Θαυμάζω πολύ τους σκηνοθέτες ντοκιμαντέρ Frederick Wiseman, Nicolas Philibert, Werner Herzog. Αυτή που με επηρεάζει όμως πολύ με τη δουλειά της είναι η Kim Longinotto. Βρίσκω αξιοθαύμαστη και καθόλου δεδομένη τη στάση που κρατάει απέναντι στους χαρακτήρες της και τα θέματά της. Ποτέ δεν είναι μονόπλευρη, ακόμα και σε θέματα που είναι εύκολο να είσαι υπέρ ή κατά, ποτέ δεν παρουσιάζει τίποτε επιφανειακά, ποτέ δεν αντιμετωπίζει τους ανθρώπους μόνο σαν θύματα ή μόνο σαν ήρωες. Και αυτό κάνει τους χαρακτήρες της πραγματικούς. Ο τρόπος που κινηματογραφεί με εντυπωσιάζει, ξέρει πάντα πού θέλει να εστιάσει, δεν αμφιταλαντεύεται. Τα κάδρα της μιλάνε κάθε στιγμή και μάλιστα κάνοντας ντοκιμαντέρ παρατήρησης, όπου σχεδόν τίποτα δεν είναι προσχεδιασμένο ή προβλέψιμο.

Ακριβώς επειδή εκτιμώ πολύ την δουλειά της, αποτελεί για μένα πηγή έμπνευσης. Κυρίως στην τελευταία μου ταινία, που είναι ντοκιμαντέρ παρατήρησης και χρειάστηκε να πάρω αποφάσεις εν δράσει. Επίσης, ενώ πρόκειται για μια ταινία με ήρωες μικρούς τραγουδιστές σε μια χορωδία, η πλοκή της ταινίας έχει σαν σημείο αναφοράς το σενάριο της ταινίας Gaea Girls της Longinotto. Το θεωρώ πραγματικά άψογο.

- Το θέμα έχει ήδη εξερευνήσει η Kim στην καταγραφή της, Η Μέρα που δεν θα Ξεχάσω!

To The Day I Will Never Forget είναι μια συγκλονιστική ταινία που έδειξε με τον καλύτερο τρόπο τις τόσες πολλές πτυχές του ζητήματος της κλειτοριδεκτομής στη Σομαλία. Το Bref έχει το ίδιο θέμα, όμως είναι ταυτόχρονα πολύ διαφορετικό: μιλάει για ανθρώπους που ζουν στην Ισπανία, δίπλα μας. Ανθρώπους που έχουν έρθει σε επαφή με μια άλλη κουλτούρα. Κάποιοι από αυτούς έχουν αναθεωρήσει τις απόψεις τους για την κλειτοριδεκτομή, νιώθοντας άλλοτε απελευθερωμένοι και άλλοτε προδότες της παράδοσής τους. Κάποιες γυναίκες ανακάλυψαν εδώ ότι αν έχεις κλειτορίδα δεν πεθαίνει το μωρό σου στη γέννα, ούτε σαπίζει το φαγητό στο άγγιγμά σου, ούτε ζεις αποκομμένη από την κοινωνία. Κάποιες άλλες δεν ανακάλυψαν τίποτε από αυτά, αν και ζουν εδώ δέκα χρόνια.


Bref2Όλες τους όμως θα πρέπει να πάρουν αποφάσεις για το μέλλον τον κορών τους: Αν θα τις "κόψουν", κινδυνεύοντας να πάνε φυλακή ή αν θα το αποφύγουν κινδυνεύοντας να είναι αποκλεισμένες από την κοινωνία όταν γυρίσουν στις χώρες τους. Με λίγα λόγια, το Bref είναι μια ταινία που εξερευνά το ζήτημα της κλειτοριδεκτομής ως ένα ζήτημα της δικής μας κοινωνίας, καθώς αυτοί που τους αφορά είναι πια πολύ-πολύ κοντά μας.

- Τι έχει αλλάξει από τότε που έκανε η Kim το δικό της ντοκιμαντέρ [2002];

Έχουν αλλάξει κάποια πράγματα, αλλά δυστυχώς είναι λίγα. Στη Σενεγάλη για παράδειγμα η κλειτοριδεκτομή είναι πια παράνομη. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έχει σταματήσει να γίνεται. Το πιο δύσκολο απ' όλα, το να αλλάξουν οι άνθρωποι τις ιδέες τους για την πρακτική, έχει πολύ και δύσκολο δρόμο μπροστά του. Ακόμα και σήμερα υπολογίζεται ότι 3 εκατομμύρια κορίτσια τον χρόνο διατρέχουν κίνδυνο ακρωτηριασμού. Και παρόλο που σε κάποιες μεγάλες πόλεις ο ακρωτηριασμός γίνεται πλέον σε ειδικά ιατρεία με αποστειρωμένα εργαλεία, η συντριπτική πλειοψηφία το κάνει με τον παραδοσιακό τρόπο που έχει πολλές σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία. Τώρα, κοιτάζοντας το ζήτημα από την πλευρά των δικαιωμάτων των γυναικών στο σώμα, τις επιλογές και την σεξουαλικότητά τους, τα πράγματα συνεχίζουν να είναι πάρα πολύ κοντά στην ταινία της Longinotto.

- Έχεις ξανάρθει στη Θεσσαλονίκη;

Ναι, πέρυσι βρέθηκα ξανά στο Φεστιβάλ με την ταινία μου, Des de baix /Από Κάτω Χαμηλά, που συμμετείχε στο Ελληνικό Πανόραμα. Ήταν πολύ σημαντικό για μένα γιατί εκτιμώ πολύ το Φεστιβάλ και ήταν η πρώτη μου ταινία. Το κοινό ήταν πολύ θερμό, γνώρισα πολλούς ενδιαφέροντες ανθρώπους, είδα πολύ καλές ταινίες. Είμαι πολύ χαρούμενη που συμμετέχει και το Bref φέτος. Μου λείπει πολύ η Ελλάδα και το να έρχεται η δουλειά μου εδώ και να την μοιράζομαι με το ελληνικό κοινό μου δίνει φοβερή ικανοποίηση.


- Το 30λεπτο Bref [2013 Ισπανία /Ελλάς] της Χριστίνας Πιτούλη προβάλλεται στο 16ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ, την Πέμπτη 20/03/2014 στις 20.00 και το Σάββατο 22/03 στις 17.30 στην αίθουσα Τόνια Μαρκετάκη.