Περικλής Μουστάκης

Ο άνθρωπος που σκηνοθέτησε το America Hurrah, την "απόλυτη" παράσταση!

ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΑΣ ΜΙΛΗΣΟΥΜΕ ΓΙΑ ΘΕΑΤΡΟ ΜΕ ΕΝΑΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΠΟΥ ΜΙΛΑΕΙ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ



Μουστάκης 1Πολλά πράγματα μπορεί να ονομάσει κανείς συνέντευξη, όπως και γιαουρτόπιτα. Μπορεί να φτιάξει, για παράδειγμα, κάποιος γιαουρτόπιτα, χωρίς να συμπεριλάβει μέσα γιαούρτι, αλλά από μία κεκτημένη ταχύτητα ή από αλαζονεία να την ονομάσει γιαουρτόπιτα. Ό,τι έχω κάνει μέχρι στιγμής σ' αυτό που λέγεται κατά κόσμον συνέντευξη ήταν γιαουρτόπιτες χωρίς γιαούρτι. Γιατί για μένα, μια συνέντευξη λέγεται συνέντευξη τη στιγμή που οι συμμετέχοντες δεν περιορίζονται στο μοντέλο των ερωταπαντήσεων, αλλά μπορούν μέσα από ένα δίαυλο επικοινωνίας να μιλήσουν για το ίδιο θέμα. Αυτή τη φορά έχω σοβαρούς λόγους να πιστεύω πως έφτιαξα μία παραδοσιακή γιαουρτόπιτα...

Ο Περικλής Μουστάκης είναι ένας χείμαρρος, θα 'ταν ιεροσυλία από μέρους μου να κόψω κάτι από αυτά που έχει πει και στο βαθμό που μπορούσα το έκανα. Ο λόγος του είναι απροκάλυπτα προκλητικός και απίστευτα ουσιαστικός, μιλάει με μία μοναδικά φανατική ειλικρίνεια και ελευθερία που διαθέτουν μόνο οι "αληθινοί" άνθρωποι. Είναι ένας σεμνός (Κ)αλλιτέχνης. Η συζήτηση μαζί του είναι καθαρτήριο, απογείωση. Πιστέψτε με πως η συνέντευξη που ακολουθεί δε διαβάζεται, καταβροχθίζεται...

Πιστεύεις πως το κοινό επιλέγει το America hurrah για να δει μία παράσταση πειραματικού θεάτρου; Ή αθροίζει αγχωτικά τα αστεράκια από τα περιοδικά που συμβουλεύεται για μια βραδινή του έξοδο; Θυμάμαι πριν κάποια χρόνια, όταν ανέβασε ο Βογιατζής το "Λαχταρώ" της Σάρα Κέην, πήγα να δω την παράσταση. Το έργο διαρκούσε 50 λεπτά, όταν τελείωσε η παράσταση κανένας από τους ηθοποιούς δεν υποκλίθηκε, σύμφωνα με τα θεατρικά κλισέ, παρά μείνανε στις ίδιες θέσεις που είχαν όταν ξεκινούσε η παράσταση. Το αποτέλεσμα; Το κοινό δεν χειροκρότησε, βγήκε στο φουαγιέ και περίμενε...

- Εδώ μπαίνει και μία άλλη παράμετρος, η έννοια του χρόνου σε μια παράσταση, όπου η παράσταση στην Ελλάδα πρέπει να διαρκεί όχι λιγότερο από 1 ½ ώρα, για να εξαργυρωθεί το εισιτήριο των 20€ που έχει αγοράσει κάποιος, και όχι περισσότερο από 1 ½ ώρα, γιατί το κοινό κουράζεται, δεν είναι συνηθισμένο σε παραστάσεις 3, 4 ωρών.

Αυτό το παράδειγμα σου το αναφέρω για να σου πω πως το κοινό ήταν απαίδευτο με το θέαμα, δεν επέλεξε την παράσταση για να δει κάτι ανάλογο, δεν κατάλαβε ΚΑΝ πότε τέλειωσε η παράσταση...



Μουστάκης 2- Ναι, έτσι είναι, και για να απαντήσω στην ερώτησή σου το κοινό καθοδηγείται από τα αστεράκια. Αυτό είναι και θετικό και αρνητικό. Θετικό είναι γιατί μια παράσταση που αξίζει μπορεί να βρει το κοινό της. Αρνητικό είναι γιατί μοιάζει να μην έχει προσωπική βούληση το κοινό. Και γι' αυτό κάποιες παραστάσεις γίνονται της μόδας. Μια που ανέφερες αυτές τις παραστάσεις, "Οι δούλες" για παράδειγμα, ήταν μία παράσταση, η οποία λειτούργησε και ως εμπορική, ήταν πάρα πολύς ο κόσμος δηλαδή που την είδε, το κοινό πήγαινε, έτσι..., χωρίς να 'ναι εκπαιδευμένο στο να δεχτεί Ζενέ...

Στην παράσταση προσφέρεται ένα ποτήρι κρασί και ένα όμορφα γαρνιρισμένο πιάτο. Είναι ένδειξη της πρακτικής συμμετοχής του κοινού στην κάθε παράσταση;

- Εάν το φάει ή όχι;

Όχι, εγώ το εξέλαβα πως και το κοινό συμμετέχει στην παράσταση. Άλλωστε, έτσι μπορούμε να ορίσουμε την έννοια του θεάτρου, εάν δεν υπάρχει κοινό δεν υπάρχει θέατρο...

- Σαφώς.

Άρα, για να προσφερθεί κάτι στο κοινό ζητάτε την πρακτική συμμετοχή του θεατή.

- Ναι, σαφώς. Το μπιφτέκι όμως αυτό είναι ένα σύμβολο του fast γενικότερα της ζωής μας, είναι σύμβολο αμερικανιάς κι αυτό το κρασί το κόκκινο μπορεί να είναι αίμα, μπορεί να είναι και ξύδι, δεν ξέρω... Δηλαδή, υπάρχει μια συμβολικότητα μέσα από αυτήν την πρακτικότητα και το ρεαλιστικό background αυτού του πράγματος. Και η ερώτηση που επακολουθεί: "εάν σας άρεσε ή όχι" πάει στην ουσία εάν σας αρέσει αυτός ο τρόπος ζωής.

Το America hurrah βασίζεται ερμηνευτικά σε μία σκληρή σωματική άσκηση. Ήταν ίσως και ένα κριτήριο για την επιλογή των ηθοποιών σ' αυτή σου την παράσταση;

- Η ομάδα "άσκηση" κατ΄ αρχήν είναι κατ' ουσίαν ομάδα, δεν είναι τύποις ομάδα. Δηλαδή, όλα τα παιδιά που συμμετέχουν είναι πρώην μαθητές μου από δραματικές σχολές, όπου αρχίσαμε να δουλεύουμε πρακτικά, φωνητικά, σωματικά με διάφορες ασκήσεις πριν καν την επιλογή του America Hurrah, δηλαδή, το έμψυχο υλικό της ομάδας και αυτά τα πράγματα που γίνονταν στα μαθήματα επέλεξε το America Hurrah και όχι εγώ που επέλεξα το έργο και έκανα μια επιλογή ηθοποιών.



America hurrahΠαρόλα αυτά, μου φάνηκε πολύ δύσκολο όλο αυτό το θέαμα, περισσότερο θύμιζε ακροβατισμό...

- Ναι, γιατί πιστεύω σ' ένα θέατρο σωματοποιημένου λόγου και στις μέρες μας αυτό που πάει να γίνει, να αντικατασταθεί ο άνθρωπος από το μηχάνημα, η λειτουργία αυτή του σώματος μπορεί να κάνει μια ολοκληρωτική αντιπαράθεση στην τελειότητα των μηχανημάτων. Για αυτό και η παράσταση έχει μια μηχανοποίηση.

Δε μπορεί όμως ο κάθε ηθοποιός να κάνει κάτι ανάλογο.

- Σαφέστατα, γιατί σιγά - σιγά η ομάδα αποκτά το δικό της υποκριτικό κώδικα και είναι δύσκολο για κάποιον ηθοποιό που έρχεται απ΄ έξω να ενταχτεί στην ομάδα. Δηλαδή, τώρα αντιμετωπίζουμε αυτό το πρόβλημα, γιατί το επόμενο έργο είναι ο "Βυσσινόκηπος" του Τσέχωφ. Υπάρχουν άλλοι τόσοι ηθοποιοί που θα συμμετάσχουν. Όλοι είναι πρώην μαθητές μου, παρόλα αυτά, υπάρχει ένα στάδιο μύησης σ' αυτόν τον υποκριτικό κώδικα.

Στο τέλος της παράστασης οι ηθοποιοί ρωτάνε το κοινό καθώς το καληνυχτίζουν εάν τους άρεσε η παράσταση. Υπήρξαν αντιδράσεις ακραίες, είτε αρνητικές, είτε θετικές;

- Ναι βεβαίως, υπήρξαν εξαιρετικά καλές και εξαιρετικά κακές αντιδράσεις. Κατ' αρχήν, είναι μία παράσταση που τώρα βρίσκει το κοινό της, όσο κι αν σου κάνει εντύπωση αυτό, δηλαδή, πιστεύω δεν υπάρχει πεπαιδευμένο κοινό. Το θεατρικό κοινό, ειδικά στο ελλαδικό τοπίο, δεν είναι εκπαιδευμένο σ' έναν τέτοιο υποκριτικό κώδικα. Ειδικά στις μέρες μας που ο υποκριτικός θεατρικός κώδικας τείνει να αντικατασταθεί από ένα τηλεοπτικό υποκριτικό κώδικα. Δηλαδή, το κοινό εκπαιδεύεται από τα τηλεοπτικά σίριαλ. Είμαι τρομερά απαισιόδοξος σ΄ αυτό. Πιστεύω πως το θεατρικό κοινό στην Ελλάδα που είναι ανοιχτό και έτοιμο να προσλάβει κάποια πράγματα είναι μια ισχνή μειοψηφία κι αυτό ξεκινά από την εκπαίδευσή μας. Να σου πω κι ένα παράδειγμα, μια καθηγήτρια της τρίτης γυμνασίου έβλεπε σ' ένα βιβλίο έναν πίνακα του Πικάσο και τον είπε Νταλί τον Πικάσο, και πως αυτόν τον πίνακα δε θα τον έβαζε ούτε στην τουαλέτα της. Θέλω να πω πως δε μπορούμε να λειτουργήσουμε πέρα από μία απεικονιστική καταγραφή των πραγμάτων. Και γι' αυτό πάντα στις δραματικές σχολές που είμαι αρχίζω την υποκριτική μέσα από την ιστορία της μοντέρνας ζωγραφικής, δηλαδή, να καταλάβει κανείς πως η πραγματικότητα απεικονίζεται και με έναν άλλον τρόπο, όχι νατουραλιστικό ή ρεαλιστικό.



Μουστάκης 3Το έργο ανεβαίνει για δεύτερη χρονιά φέτος. Πέρα από το δεδομένο της απήχησης του κοινού, εξού και ο λόγος που το ξανανεβάσατε, οι συνάδελφοί σου πώς τη σχολιάζουν αυτή την επιτυχία; Σε συγχαίρουν για την επιλογή του έργου, για τη δουλειά σου, ή για την όλη συνταγή που απαρτίζει αυτό που λέγεται καλή παράσταση;

- Πάλι, όπως και το κοινό, είναι μοιρασμένοι στη μέση. Υπάρχουν συνάδερφοι που παθαίνουν μ' αυτό που βλέπουν, υπάρχει και η άλλη μερίδα που λέει πως δεν είναι θέατρο αυτό... Δηλαδή, τόσο για το κοινό, όσο και για τους συναδέλφους, ισχύει το κατά πόσο είναι ανοιχτοί στο να προσλάβουν κάτι που δεν ανάγεται σε κλισέ, δεν ανάγεται σε μία κλασική θεατρικότητα. Είναι γεγονός, βέβαια, πως στις μέρες μας γίνεται μία πρόσμιξη τεχνών, το θέατρο παίρνει από το χορό, η ζωγραφική παίρνει από το θέατρο, υπάρχει δηλαδή ένα ανακάτεμα πραγμάτων, το οποίο στην Ευρώπη είχε αρχίσει από την δεκαετία του '60 περίπου. Στην Ελλάδα αυτό δεν το 'χουμε βιώσει σ' ένα βαθμό που να 'χει γίνει οικείο.

Γνώριζες, έστω από ένστικτο ή διορατικότητα, πως θα έχει επιτυχία που θα μεταφραστεί και σε εισιτήρια ή δεν σ' ενδιαφέρει το αποτέλεσμα, παρά η πορεία που οδηγεί στην παράσταση;

- Ναι, δε με ενδιαφέρει το αποτέλεσμα μόνο η πορεία που οδηγεί προς την παράσταση. Με ενδιαφέρει το προσωπικό μου γούστο να βρει κάποιους που να τους αφορά αυτό. Παρόλα αυτά, πίστευα πως το έργο ως κείμενο είχε μία διαχρονικότητα και θα έβρισκε ένα κοινό. Η επιλογή του έργου έγινε γιατί ήταν ένα κείμενο ανοιχτό που βασιζόταν στον αυτοσχεδιασμό και στην παντομίμα. Και ως έργο το βρίσκω τρομερά σύγχρονο, απορώ πώς δεν ξανανέβηκε στην Ελλάδα από τότε που ο Λαζάνης το ανέβασε στο θέατρο Τέχνης το '72, σε τελείως άλλη μορφή βέβαια. Απορώ, γιατί είναι ένα σύγχρονο έργο που αφορά την Ελλάδα τώρα, γιατί η Ελλάδα τώρα μοιάζει με την Αμερική, τότε ήταν κάτι πολύ εγκεφαλικό, για το '72 δηλαδή. Και να φανταστείς υπάρχει κόσμος που δεν καταλαβαίνει το έργο, δηλαδή λέει: "ωραίο, αλλά τι θέλει να πει;" αν είναι δυνατόν, είμαστε πεπαιδευμένοι στην Ελλάδα, ώστε να τα κλείνουμε όλα σε κλισέ "αυτό θέλει να πει αυτό", "ηθικό δίδαγμα", "το μήνυμα του έργου" κ.λπ., πράγματα, τα οποία είναι όχι μόνο συντηρητικά, λαϊκίστικα και οπισθοδρομικά... Μου είναι αδιανόητο που υπάρχει ένα κοινό που δεν καταλαβαίνει... και λέω, εντάξει, δεν καταλαβαίνεις, από κει και πέρα μπορεί να μην καταλάβεις κάτι, αλλά να σου αρέσει και να το καταλάβεις μετά από πέντε μήνες. Πιστεύω, δηλαδή, πολύ στο μεταίσθημα μιας παράστασης... Δηλαδή, δε μ' ενδιαφέρει τόσο πολύ τη στιγμή που βλέπει κάποιος κάτι, αλλά πώς λειτουργεί αυτό το κάτι μετά από κάποιο χρόνο. Το ίδιο ισχύει και για ένα βιβλίο. Για παράδειγμα, ο Προυστ είναι πληκτικός... πάρα πολλές φορές. Δεν πιστεύω πως η παράστασή μας είναι πληκτική, ω! με τίποτα... (γελάει), δεν είναι τόσο υψηλής τέχνης και τεχνικής για να γίνει πληκτική, γιατί η μεγάλη τέχνη πιστεύω είναι πληκτική. Είμαι φοβερά απογοητευμένος με το ε-πί-πε-δο του κόσμου, πράγμα που το ήξερα εκ των προτέρων, αλλά τώρα αποδεικνύεται. Έτσι χονδρικά σου λέω πως αν είναι 50 άτομα κάτω είναι μισοί - μισοί. Μισοί που παθαίνουν και μισοί που κοιτάνε με απορία. Εγώ πλέον δε βλέπω την παράσταση, κοιτάω τις αντιδράσεις του κοινού. Δηλαδή, μου είναι αδιανόητο να μη μπορεί να λειτουργήσει κάποιος κι εδώ δε χρειάζεται να είσαι μορφωμένος για να λειτουργήσεις, μπορεί να λειτουργήσει ένας μπακάλης και να μην λειτουργήσει ένας καθηγητής πανεπιστημίου. Αυτό έχει να κάνει με το πόσο σοφός είσαι μέσα σου, μπορεί να είσαι σοφός και αθώος, χωρίς να έχεις διαβάσει ούτε ένα βιβλίο. Αλλά απορώ με κάποια άτομα που δεν μπορούν να αθωοποιηθούν μέσω αυτής της παράστασης, πραγματικά μου κάνει εντύπωση... Γιατί στόχος του θεατή, του σκηνοθέτη, του ηθοποιού και του θεάτρου είναι να βρουν αυτήν τη χαμένη αθωότητα...



Μουστάκης 4Αν πάρουμε ως δεδομένο ότι ο Ευριπίδης θεωρήθηκε πρωτοποριακός από τους συγχρόνους του και σήμερα τον μελετάμε ως κλασικό του αρχαίου ελληνικού δράματος, πιστεύεις πως μετά από κάποια χρόνια ο Jean-Claude van Itallie ή η Σάρα Κέην ή ο Brook μπορεί και να θεωρηθούν κλασικοί;

- Αυτό τώρα, είναι φοβερό ερώτημα ... είναι πολύ δύσκολη η απάντηση... (γελάει) και πιστεύω πως δεν είμαι ικανός να απαντήσω. Το μόνο που θα μπορούσα να πω είναι πως τον Ευριπίδη, τον Τσέχωφ, τον Σαίξπηρ τους θεωρώ κόμβους στην ανέλιξη της θεατρικής γραφής. Ίσως πρέπει να περάσουν πάρα πολλά χρόνια για να απαντήσει κανείς στο ερώτημα που κάνεις. Αρκετοί συνάδελφοι θεωρούν πως επειδή το έργο είναι γραμμένο στην δεκαετία του '60 εκ προοιμίου κρίνουν πως είναι ξεπερασμένο, όπως και η παράσταση. Κι αυτή η παράσταση δεν έχει καμία σχέση με τη δεκαετία του '60, μα καμία απολύτως, απλώς είναι ένα νεοπλουτίστικο στοιχείο "αφού είναι του '60 είναι ξεπερασμένο". Αυτό είναι μια ακόμη ένδειξη της αμορφωσιάς μας που θέλουμε να βάζουμε τα πράγματα σε κλισέ και να τα κλίνουμε σε κουτάκια. Παρόλα αυτά, πιστεύω, για να απαντήσω κάπως στην ερώτησή σου, ειδικά το "μοτέλ" του έργου θα μείνει. Είναι ένα ευαγγέλιο του σύγχρονου καταναλωτισμού που μας καθορίζει με μία φοβερή πύκνωση, με μία φοβερή ποίηση και με ένα υπαρξιακό βάθος, που δεν φωτίζει μόνο τα αίτια μιας κοινωνικοπολιτικής και πολιτισμικής γενικά κατάστασης, δίνει και διαστάσεις υπαρξιακές και εκεί είναι η όλη δυναμική κι η μεγαλύτερη ισχύς του στο χρόνο.

Τι πιστεύεις πως πρέπει να διαθέτει από τεχνικής άποψης ένας καλός ηθοποιός;

- Ένας καλός ηθοποιός πρέπει να είναι ένας τέλειος αθλητής. Στις δραματικές σχολές που διδάσκω το φαινόμενο το συναντώ. Ένα παιδί που κάνει αθλητισμό έχει εκπαιδεύσει το σώμα του, άλλά όχι μόνο το σώμα του, έχει ζυμωθεί με μία ταπεινότητα. Δηλαδή, δεν κάνει καλά την άσκηση; Του λέει ο προπονητής "κάνε δέκα πουσάπς" και δε μιλάει, το 'χει συνηθίσει αυτό, το 'χει αποδεχτεί, δεν νοιώθει πως έχει μειωθεί η προσωπικότητά του. Άρα, το 1ο είναι η ταπεινότητα, 2ο ασκώ το σώμα μου καθημερινά, 3ο τη φωνή μου και 4ο το συνεχές και αέναο διάβασμα, αρχίζοντας από λογοτεχνία, φυσική, αστρονομία, οτιδήποτε. Δηλαδή, πιστεύω πως ένας ηθοποιός πρέπει να είναι εξαιρετικά μορφωμένος. Ένας ηθοποιός πρέπει να είναι με το ένα πόδι στο κελί του και με το άλλο στο πεζοδρόμιο, μιλάμε δηλαδή για μια σχιζοφρένεια, όποιος το αντέχει αυτό. Στο εξωτερικό, σ' ένα θέατρο κλασικό ο ηθοποιός θα κάνει καθημερινά ασκήσεις, εδώ τελειώνουμε μια δραματική σχολή, που ούτε στη σχολή γίνονται ασκήσεις, και νομίζουμε ότι τα ξέρουμε όλα. Άρα, ο ηθοποιός πρέπει να έχει υπομονή και επιμονή και οι τάσεις του να είναι η αναζήτηση μιας μηδενικής κατάστασης. Αλλά, αυτά δεν πρέπει να αφορούν μόνο τον ηθοποιό, αφορούν τον οποιοδήποτε σκεπτόμενο άνθρωπο, να μαθαίνω και να λέω πως δεν ξέρω τίποτα, αλλά ουσιαστικά, πυρηνικά, όχι μέσα από μία διανοουμενίτιδα.



Περικλής ΜουστάκηςΒλέπουμε νέους, άπειρους υποκριτικά, ηθοποιούς, αλλά και καλούς ηθοποιούς, σ' αυτό που λέγεται σύγχρονο θέατρο, να παίζουν σε παραστάσεις αρχαίας τραγωδίας και το αποτέλεσμα να είναι αποκαρδιωτικό... Αυτό πού οφείλεται; Σε λάθη σκηνοθετών ή στις απαιτήσεις του κοινού που για λόγους αναγνωρισιμότητας θα προτιμούσε να βλέπει τηλεοπτικούς ηθοποιούς σε οποιοδήποτε είδος θεάτρου, ακόμα και στην αρχαία τραγωδία; Και στην τελική, κατά πόσο μπορεί ένας ηθοποιός να θωρακίσει την αξιοπρέπειά του και να πει: "εγώ αυτό ΔΕΝ μπορώ να το κάνω, γιατί ΔΕΝ διαθέτω τεχνική".

- Οι ερωτήσεις σου είναι πολύ πυκνωμένες και θα μπορούσα να σου μιλάω ώρες γι' αυτό. Από τότε που έπεσε το τείχος του Βερολίνου, βάση αυτής της συναίνεσης έγιναν πολλά εγκλήματα, όχι μόνο στο επίπεδο της τέχνης, αλλά της πολιτικής γενικότερα. Υπάρχει μία άναρχη κοινωνική συναίνεση, δηλαδή "μπάτε σκύλοι αλέστε", οπού εκεί δεσπόζει η τηλεόραση. Και σ΄ ότι αφορά τον ηθοποιό "έχουμε μπερδέψει τα μπούτια μας", υπάρχει αυτή η φιλελευθεριάζουσα άποψη πως ένας καλός επαγγελματίας ηθοποιός πρέπει να τα παίζει όλα, με την οποία διαφωνώ κάθετα. Ειδικά στις μέρες μας που υπάρχει μία εξαιρετικά εξειδικευμένη ειδίκευση στα πράγματα, δηλαδή, ένας ηθοποιός που παίζει επιθεώρηση πάντα δε μπορεί να παίξει στην Επίδαυρο. (Και η Επίδαυρος πια έχει γίνει ένα μουσείο. Ελπίζω τώρα, με τον Λούκο πως αρχίζουν να φτιάχνουν τα πράγματα). Στις μέρες μας, εγώ είχα γαλουχηθεί με το αξίωμα "μην προδώσεις την τέχνη σου", τώρα δεν ακούγεται αυτό, γιατί δε συμφέρει να ακούγεται. Γιατί δεν προδίδω την τέχνη μου σημαίνει πως δεν μπορώ να παίξω σ' ένα σίριαλ, εκτός αν, αν, αν, αν, αν... και εδώ βλέπεις ταλαντούχους ηθοποιούς, που για μένα αυτό δε σημαίνει τίποτα, να υπερασπίζονται δημόσια εξαιρετικά τερατοειδή, τηλεοπτικά εκτρώματα, επειδή συμμετέχουν. Άρα, αυτό που οφείλει να κάνει ο κάθε καλλιτέχνης και άνθρωπος στις μέρες μας είναι να αντιστέκεται σε οποιαδήποτε νομοτέλεια. Μπορεί να υποχρεωθώ να παίξω σ ' ένα σίριαλ για x λόγους, πρέπει να έχω όμως συνείδηση του αμαρτήματος που κάνω. Έτσι μπορώ να σωθώ, αν δεν έχω συνείδηση και τα νομιμοποιώ όλα εντός μου, τότε το παιχνίδι έχει χαθεί! Βέβαια, τα θέατρα δεν μπορούν ζήσουν έναν ηθοποιό, αλλά εγώ προτιμώ έναν ηθοποιό που το πρωί δουλεύει ως λογιστής και το βράδυ παίζει σ' αυτή την παράσταση. Τα παιδιά που παίζουν εδώ, το ένα είναι λογιστής, το άλλο έχει υφασματάδικο, το άλλο δουλεύει σε μπαρ, όλοι για να ζήσουν κάνουν κάτι... και δεν πληρωνόμαστε από αυτή τη δουλειά, όπως κι εγώ δεν πληρώνομαι, όπως έχω προτάσεις κάθε χρόνο να παίζω σε θέατρο και δεν παίζω και πεινάω και έχω παιδί, έχω οικογένεια, έχω νοίκι και δεν έχω περιουσία. Δεν τα λέω ποτέ αυτά, αλλά αυτό το άλλοθι πια, πως πρέπει να ζήσω και κάνω οτιδήποτε... με την ίδια λογική, αφού πρέπει να ζήσω, κάνω ληστείες, κάνω εγκλήματα, μια τέτοια αντιστοιχία είναι, όσο κι αν ακούγεται ακραίο. Δεν είναι άλλοθι αυτό, θα βρεις τον τρόπο να ζήσεις, με λίγα... με 800€. Πιστεύω, στο βαθμό που μπορούσα, δεν έκανα εκπτώσεις. Η ευτυχία που δίνει μία παράσταση, έστω για ένα λεπτό μέσα σε έξι μήνες, δεν αναπληρώνεται με τίποτα... με όσα εκατομμύρια... Ζούμε για αυτή την "καλοκαιρία" του Rilke που λέει ότι: "ο καλλιτέχνης ζει σε μία χειμερία νάρκη", δεν ξέρεις πότε θα 'ρθει αυτή η καλοκαιρία, δεν ξέρεις πότε θα έρθει αυτή η εσωτερική πλήρωση, αυτή η εσωτερική ευτυχία...

Το America Hurrah ανεβαίνει για δεύτερη χρονιά φέτος, θα παίζεται μέχρι 29 Ιανουαρίου. Το Μάιο ο Π. Μουστάκης θα ανεβάσει το "Βυσσινόκηπο" του Τσέχωφ. Του εύχομαι ολόψυχα η μοίρα του να "πραγματωθεί", "να μην ανταμώσει στην πορεία της παρά μόνο εκείνο που της ανήκει από πολύ καιρό τώρα...", όπως λέει κι ο Rilke "Στα γράμματα σ' ένα νέο ποιητή", γιατί του αξίζει!