Σάββας Κατιρτζίδης - Αργυρώ Κουρλίτη

Οι δημιουργοί του Poor Kinema και της "Κίτρινης Πόλης" που προβάλλεται στο 53ο ΦΚΘ, μίλησαν στη Μαριάννα Βασιλείου

"Η επιλογή του τρόπου του θανάτου μας είναι το μόνο που μας κάνει να καθορίζουμε πλήρως τον εαυτό μας"

Αργυρώ - ΣάββαςΟ Σάββας Κατιρτζίδης είναι σκηνοθέτης και η Αργυρώ Κουρλίτη ασχολείται με το θέατρο, το χορό και τον κινηματογράφο. Μαζί δημιούργησαν το Poor Kinema, το οποίο, μετά από δυο ταινίες μικρού μήκους ("Superiorit?" και "Κλέφτρα") παρουσιάζει στο 53ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, την "Κίτρινη Πόλη".

Η ταινία τους περιγράφεται ως εξής:
"Μέσα στην "Κίτρινη Πόλη" σε ένα από τα λίγα σπίτια που έχουν ακόμη τα βράδια, όταν δεν ακούγονται πυροβολισμοί, το φως αναμμένο κατοικούν κάποιοι "αλήτες, άστεγοι". Πέντε ανόμοιοι άνθρωποι, κάτω από τον ίδιο νόμο, αλλά για διαφορετικό λόγο ο καθένας. Δύο γυναίκες και τρεις άνδρες σε κατ' οίκον περιορισμό.
Έλεγχος, ψυχολογική βία, σεξουαλική καταπίεση, παράνοια. Όλα αυτά μέσα σ' ένα παλιό αρχοντικό με φανερή τη φθορά, που τώρα πια λόγω της συνθήκης παίζει το ρόλο της φυλακής αλλά και της κρυψώνας για τους πέντε ήρωες.
Δημιουργούν ένα δικό τους σύμπαν και αποφασίζουν να στήσουν ένα παιχνίδι παίρνοντας πολιτική θέση απέναντι στο κράτος και τη διαταγή. Κανόνας του παιχνιδιού είναι η προσωπική κατάθεση ενός φανταστικού-ονειρικού θανάτου του καθενός.
-ούτως ή άλλως είτε με τον έναν τρόπο,
είτε με τον άλλον, θα μας φάνε-
Και το παιχνίδι αρχίζει."....

Μιλήστε μας για το Poor Kinema. Τι είναι και τι σας ώθησε στη δημιουργία του;

Σάββας: Εγώ και η Αργυρώ είμαστε ουσιαστικά ο πυρήνας του Poor Kinema. Θα έλεγα ότι πρόκειται για την ανάγκη δυο ανθρώπων να βγάζουν τις ανησυχίες τους μέσα από το σινεμά. Η συνάντηση και η γνωριμία μας ήταν κομβική-απλά, αντί να το κάνουμε ως "Σάββας και Αργυρώ", το κάνουμε ως Poor Kinema. Ευελπιστούμε σιγά σιγά να συνεργαζόμαστε και να φέρνουμε και άλλους ανθρώπους μέσα σε αυτό το μόρφωμα-και πάνω από όλα, να επικοινωνήσουμε με ανθρώπους που έχουν τα ίδια χνώτα με εμάς.

Αργυρώ: Μπορέσαμε και είδαμε ο ένας στον άλλο αυτό που και οι δυο θέλαμε να κάνουμε σε σχέση με το σινεμά και σπρώξαμε πάρα πολύ ο ένας τον άλλο προς αυτή την κατεύθυνση. Οδηγηθήκαμε έτσι το 2010 στην πρώτη μας ταινία (το "Superiorit?", το οποίο συμμετείχε στο 33o Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας, όπου και απέσπασε δυο βραβεία, καθώς και στο Φεστιβάλ Ανεξαρτήτων Δημιουργών Θεσσαλονίκης) και το 2012 στη δεύτερη ταινία μας, την "Κλέφτρα", σε σκηνοθεσία δική μου (η οποία συμμετείχε στο φετινό Φεστιβάλ Δράμας). Θελήσαμε λοιπόν να κάνουμε μια ταινία μεγάλου μήκους-και αυτή ήταν η "Κίτρινη Πόλη". Επρόκειτο για μια ιδέα του Σάββα-το σενάριο το γράψαμε μαζί και τρέξαμε πάρα πολύ για τη δημιουργία της, γιατί όλα έγιναν χωρίς χρήματα. Ας πω απλά ότι ήταν η σωστή συνάντηση τη σωστή στιγμή, έτσι ώστε να εκφράσουμε αυτό που αφορά γενικότερα και τους δυο μας μέσα από το σινεμά. Ήταν κάτι που κι εγώ ήθελα πολύ να κάνω ως ηθοποιός, καθώς και ο Σάββας ως δημιουργός. Μέσα από τη σχέση αυτή που είναι πολύ δυνατή, συνεχίζουμε και το κάνουμε-και αυτό είναι πάρα πολύ όμορφο.

Τι είναι λοιπόν αυτό που θέλετε να κάνετε στο σινεμά;

Κίτρινη πόληΑργυρώ: Να μπορούμε να εκφράζουμε τις ανησυχίες μας και όλα τα ερεθίσματα που παίρνουμε από τον κόσμο γύρω μας ή από άλλες ταινίες που βλέπουμε. Να δημιουργούμε το δικό μας σύμπαν μέσα από τις δικές μας ταινίες. Δεν είναι κάτι πολύ συγκεκριμένο αυτό που θέλω να κάνω και δεν μπορώ να το προσδιορίσω επακριβώς-αυτό το λένε οι ταινίες που κάνουμε και το σινεμά μας το ίδιο.

Σάββας: Δεν μπορώ να το εκφράσω επακριβώς, αλλά είναι κάτι που νιώθω ότι υπάρχει και στις τρεις ταινίες που έχουμε δημιουργήσει. Το λέω η "κάμερα-κλειδαρότρυπα", χωρίς να διεκδικώ την πατρότητα του όρου. Αυτό μπορώ να το περιγράψω ως εξής: σε μια ιστορία, η κάμερα ξεκινά να γράφει στις 10 π.μ. της Δευτέρας και σταματά στις 11 μ.μ. την Κυριακή. Δεν ξέρουμε τι έγινε στις 10 παρά 10 και δεν θα μάθουμε τι θα γίνει στις 11 και 15. δ 10 π, και βγαίνει Κ 11 μμ. Η κάμερα απλά καταγράφει πληροφορίες, ο θεατής τις απορροφά, βγάζει συμπεράσματα και δημιουργεί τα δικά του ερωτήματα. Εξ ου και το αποστασιοποιημένο παίξιμο των ηθοποιών.

Αργυρώ: Το σενάριο γράφεται με τέτοιο τρόπο που αφήνει το θεατή να γράψει τη δική του ιστορία, να δώσει το δικό του τέλος ή να απαντήσει με το δικό του τρόπο. Αφήνονται εσκεμμένα πολλά ανοιχτά και κενά σημεία στις ταινίες μας. Δεν είναι όμως έλλειψη. Το κάνουμε επίτηδες, γιατί μας αρέσει και γιατί μάς βάζει κι εμάς τους ίδιους σε μία τέτοια διαδικασία κάθε φορά που μοιραζόμαστε τη δουλειά μας με τον κόσμο.

Πώς χρησιμοποιείτε τις επιρροές σας στις ταινίες σας;

Σάββας: Έτσι όπως είναι η κινηματογράφηση των ταινιών μας, δίνεται η δυνατότητα στον εκάστοτε θεατή να βγάλει στις εικόνες τις δικές του αναφορές και προσλαμβανουσες. Αυτό είναι και το ωραίο: ο καθένας να βγάζει από μία σκηνή κάτι διαφορετικό και τα δικά του συμπεράσματα.

Αργυρώ: Μπορεί να είναι σαφείς οι αναφορές, αλλά δεν είναι εσκεμμένες. Πιο πολύ έχουν να κάνουν με το σινεμά που βλέπουμε, αλλά και με τον τρόπο που σκεφτόμαστε και αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.

Πόσο έχει βοηθήσει το Ίντερνετ στη δουλειά σας;

Αργυρώ: Το χρησιμοποιούμε και για ενημέρωση και για προώθηση. Αν και στο παρόν στάδιο υπάρχουν και άλλοι τρόποι για να προωθήσουμε την τελευταία μας δουλειά.

Σάββας: Αν και πλέον ο υπολογιστής έχει γίνει δεύτερο σώμα και το Ίντερνετ αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μας, είμαι πιο ρετρό τύπος. Θα μου άρεσε πολύ να ήμασταν σε άλλες εποχές, όπου η προώθηση θα γινόταν στο χαρτί και οι προβολές στο πανί.

Θεωρείτε ότι το ποιόν και η προσωπικότητα του καλλιτέχνη μπορεί να αποκοπεί από το έργο του καθεαυτό;

Σάββας ΚατιρτζίδηςΣάββας: Θα πω πολύ απλά, όπως το έχει πει ο Γιάννης Αγγελάκας: "Όταν θα πεθάνει ο Διονύσης Σαββόπουλος, θα μείνουν οι δίσκοι του Σαββόπουλου κι εμείς θα έχουμε να κάνουμε με τους δίσκους του Σαββόπουλου". Κατ΄εμέ δεν έχει να κάνει η καλλιτεχνική δημιουργία με το ποιόν και την προσωπικότητα του δημιουργού.

Αργυρώ: Εγώ πάλι πιστεύω ότι, αν δεχτώ ότι υπάρχει ο "φυσιολογικός" άνθρωπος, χρειάζεται μία δόση τρέλας, που θα σε κάνει να ξεφύγεις από το ρεαλιστικό και να φτάσεις σε κάτι έντονο που θα κινήσει το ενδιαφέρον του άλλου. Με τίποτα δε συμφωνώ με τη βία και την κακοποίηση, αλλά, αν ένα δημιούργημα μού πει κάτι, θα μου το πει το ίδιο και όχι ο άνθρωπος που το δημιούργησε, ο οποίος υπό άλλες συνθήκες μπορεί και να μην το είχε δημιουργήσει ποτέ. Άλλωστε ένα καλλιτεχνικό δημιούργημα από ένα σημείο και μετά ξεφεύγει από το δημιουργό του και έχει τη δική του αυθύπαρκτη ζωή.

Ας επικεντρωθούμε στην "Κίτρινη πόλη". Πώς δημιουργήθηκε η ιδέα και το σενάριο της ταινίας;

Σάββας: Την ιδέα την έγραψα το 2001 και την άφησα στην άκρη. Όταν όμως μαζί με την Αργυρώ κάναμε το "Superiorite" και μας άρεσε η εμπειρία., θελήσαμε να δουλέψουμε αυτή την ιδέα, η οποία προφανώς και μου είχε μείνει για να ασχοληθώ μαζί της και να θέλω να το κάνω αυτό δέκα χρόνια μετά. Το αρχικό κείμενο δεν το βρήκα ποτέ. Ή μάλλον ξέρω που είναι, απλά δεν το επεδίωξα να το βρω,. Χρησιμοποίησα μόνο την ιδέα ως αρχικό μπούσουλα του σεναρίου και στην πορεία το στήσαμε οι δυο μας.

Τα θέματά της όμως-η καταστολή, ο φασισμός, η βία-δεν είναι πολύ επίκαιρα τον τελευταίο καιρό;

Σάββας: Δεν είναι κάτι στη φιλοσοφία μας να κάνουμε κάτι που συμβαίνει τώρα και που το βιώνουμε-εγώ προσωπικά το αποκλείω εντελώς. Από πάντα συνέβαινε η καταστολή, ο έλεγχος, η καταπίεση και η βία-και ίσως σε μεγαλύτερα επίπεδα μάλιστα. Μόνο που δεν συνέβαινε σε εμάς, αλλά σε άλλους. Απλά τότε ήταν μεγαλύτερη η κάλυψη. Τώρα όλα πολύ ρευστά και έχουν πέσει οι μάσκες.

Μήπως όμως οι ήρωες-και κατ' επέκταση, οι άνθρωποι σήμερα- επιδιώκουν τη καταστολή;

Αργυρώ: Δεν ξέρω αν οι ήρωες επιθυμούν την καταπίεση, αλλά ίσως το να πάρεις θέση ενάντια σε κάτι σε οδηγεί προς εκείνη την κατεύθυνση. Δεν είναι το ότι επέλεξαν να κλειστούν σε ένα σπίτι. Επέλεξαν να μην είναι έξω με κάποιους άλλους. Δεν είναι θέμα επιλογής το να είσαι μέσα-επιλογή είναι η θέση που παίρνεις ως προς αυτό. Έχει να κάνει με κάτι που λέει συχνά ο Σάββας: ενίοτε επιδιώκεις τον εγκλεισμό με το να ζεις μέσα στο άγχος, κλεισμένος στο σπίτι με τη τηλεόραση και με τον υπολογιστή. Δεν ξέρω αν αυτό είναι συνειδητό ή αν σου το μαθαίνουν/επιβάλλουν. Βολεύεσαι και δεν αντιδράς. Αν έχεις στο σπίτι όλες τις ανέσεις, για ποιο λόγο να βγεις στο δρόμο;

Σάββας: Ίσως αυτό να είναι το μόνο σημείο της ταινίας που θα μπορούσε κανείς να πει ότι γράφηκε το 2001 και φαίνεται το 2012, καθώς έχει να κάνει με τη σύγχρονη πραγματικότητα. Μήπως όμως αυτό δεν είναι δική μας επιθυμία, αλλά μας το έχουν επιβάλει για να μας χειραγωγήσουν καλύτερα; Όλα συνδέονται σαν κομμάτια ενός μεγαλύτερου παζλ.

Κίτρινη πόλη2Οι ρόλοι του θύτη και του θύματος είναι πολύ ρευστοί στην ταινία. Πιστεύετε ότι οι έννοιες του θύματος και του θύτη έχουν μεγάλη απόσταση μεταξύ τους;

Σάββας: Εδώ μπαίνει το ανθρώπινο στοιχείο. Η κρατική καταστολή και ο παγκόσμιος φασισμός είναι το πρώτο επίπεδο. Οι ήρωες μπαίνουν σε ένα παιχνίδι και αυτό τους προσφέρει το δεύτερο.. το τρίτο... το νιοστό επίπεδο. Εμένα με ενδιαφέρει το πώς μπορεί το ανθρώπινο στοιχείο να αντιδράσει μέσα από την καταστολή, τη βία και τον έλεγχο. Το θύμα κάλλιστα μπορεί να γίνει θύτης αν του δοθεί η ευκαιρία και αυτό με τη σειρά του μπορεί να οδηγήσει σε πολύ μεγάλη κλιμάκωση.

Η ταινία ξεκινά και τελειώνει με όμορφες, ονειρικές εικόνες φύσης, ενώ οι σκηνές μέσα στο σπίτι είναι κλινικές και αποστειρωμένες. Γιατί αυτή η επιλογή;

Αργυρώ: Η ιστορία έχει να κάνει με τον εγκλεισμό και την καταστολή μέσα στο σπίτι όπου διαδραματίζεται-εξ ου η έντονη αλλαγή από το έξω στο μέσα. Ξεκινά έξω, ονειρικά και όμορφα, και αμέσως μετά κινείται εσωτερικά, στο σκοτάδι και την καταπίεση.

Πώς προέκυψε το εύρημα της επιλογής του τρόπου θανάτου; Εσείς πώς θέλετε να πεθανετε;

Αργυρώ: Λόγω της συνθήκης και της κρατικής διαταγής, οι ήρωες ξέρουν ότι αργά ή γρήγορα, με τον έναν τρόπο ή με τον άλλο θα έρθει το τέλος για αυτούς. Μπαίνουν λοιπόν στη διαδικασία να επιλέξουν το θάνατό τους, ίσως για να δώσουν το τέλος που θα τους άρεσε. Για εμένα, είναι το μόνο που μας κάνει να καθορίζουμε πλήρως τον εαυτό μας. Αν και προσωπικά, προτιμώ να σκέφτομαι το πώς θέλω να ζήσω και όχι το πώς θέλω να πεθάνω. Αυτό μάς δίνει την ώθηση να αγωνιζόμαστε για τα πράγματα που επιθυμούμε-ακόμα και αν αυτά είναι ουτοπικά.

Σάββας: Νομίζω ότι η επιλογή αυτή είναι η απόλυτη ελευθερία.

Ο χορός, ένα δυνατό στοιχείο της ταινίας, είναι για εσάς ελευθερία ή επανάσταση;

Αργυρώ: Για μένα είναι σίγουρα ελευθερία και επειδή τα τελευταία 2 χρόνια δεν ασχολούμαι με αυτόν τόσο όσο παλιά, νιώθω αρκετά καταπιεσμένη ως προς αυτό το κομμάτι. Όσο για το αν είναι επανάσταση... το είπε η Πίνα Μπαους: "Χορέψτε γιατί χανόμαστε"!

Στην ταινία αναγιγνώσκονται ορισμένα ποιήματα. Ποια είναι αυτά; Γράψατε εσείς κάποια ποιήματα για την ταινία;

Σάββας: Ακούγεται Μαγιακόφσκι ("Ο Άνθρωπος" και το "Σύγνεφο με παντελόνια") και κάτι που έχω γράψει και εγώ ο ίδιος.

Αργυρώ: Είχα γράψει στο παρελθόν σε ανύποπτο χρόνο κάποιες σκέψεις και ποιήματα-και έδεσαν με την ταινία, γι' αυτό και τα χρησιμοποιήσαμε.

Τι αναμένετε από την προβολή της ταινίας στο Φεστιβάλ;

Σάββας: Δεδομένου ότι είναι μία ταινία η οποία έγινε χωρίς καμιά υποστήριξη, παρά μόνο με την προσωπική μας δουλειά και αγάπη, το γεγονός ότι έγινε δεκτή στο Φεστιβάλ είναι ένα μεγάλο βήμα. Από εκεί και πέρα, σαφώς και θέλουμε να αρέσει στο κοινό-και το ιδανικό θα ήταν να βρει και διανομή.

(Η "Κίτρινη Πόλη" θα προβληθεί στα πλαίσια του 53ου Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης το Σάββατο 3 Νοεμβρίου στις 22.00 και την Τετάρτη 7 Νοεμβρίου στις 15.00. Και οι δυο προβολές θα γίνουν στην αίθουσα Τόνια Μαρκετάκη).