Συνέντευξη με την ομάδα της "Εμπόλεμης Ζώνης" του Σωτήρη Δανέζη

Είναι μία απ' τις λίγες εκπομπές της ιδιωτικής τηλεόρασης που ξεχωρίζει (ευτυχώς, υπάρχουν και τέτοιες). Με τον "Κόκκινο Κόσμο" σε πρώτη προβολή στο φεστιβάλ ντοκιμαντέρ, είχαμε μια καλή ευκαιρία για λίγη συζήτηση. Του Κώστα Καρδερίνη

Το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης φιλοξενεί ταινίες τεκμηρίωσης απ' όλον τον κόσμο [φέτος και από την Ασία], οι περισσότερες εκ των οποίων είτε είναι τηλεοπτικές παραγωγές, είτε προορίζονται κυρίως για τα τηλεοπτικά κανάλια ανά την υφήλιο. Θεωρείται το τρίτο σε σπουδαιότητα σε ευρωπαϊκό επίπεδο και πέρσι θριάμβευσε και σε εμπορικό επίπεδο, αφού το 20% των ταινιών του βίντεο μάρκετ προωθήθηκαν στη διεθνή αγορά. Η πρόσφατη επιτυχία του "Εξάντα" στο Μπιαρίτζ έβαλε και το ελληνικό ντοκιμαντέρ στον παγκόσμιο χάρτη. Θελήσαμε λοιπόν, να δώσουμε βήμα σε μια αξιόλογη σειρά της ιδιωτικής τηλεόρασης, την "Εμπόλεμη Ζώνη" του Σωτήρη Δανέζη. Οι απορίες μας απαντήθηκαν από κοινού από την ομάδα παραγωγής της.


ΔανέζηςMiC: "Είναι η πρώτη φορά που μια παραγωγή της ιδιωτικής τηλεόρασης εντάσσεται στο επίσημο πρόγραμμα της πιο σημαντικής εκδήλωσης για ταινίες τεκμηρίωσης στη χώρα μας" [από το δελτίο τύπου]. Το λέτε σα να πέρασε μια καμήλα μες απ' το μάτι μιας βελόνας. Έχετε παράπονα από το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ προηγουμένων ετών; Πιστεύετε πως η ιδιωτική τηλεόραση δεν επενδύει όσο θα έπρεπε σε τέτοιου είδους σοβαρές προσπάθειες;
- Είναι τιμή μας που το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης μας επέλεξε μέσα από ένα μεγάλο αριθμό υποψηφιοτήτων και μας ενέταξε στο Επίσημο Πρόγραμμά του. Είναι κάτι που δε συμβαίνει συχνά με παραγωγές που φτιάχνονται για την τηλεόραση και παρουσιάζονται σε αυτήν. Η ομάδα της "Εμπόλεμης Ζώνης" εργάζεται σκληρά για την αρτιότητα και την ποιότητα των ντοκιμαντέρ που παρουσιάζονται στο MEGA και έτσι, η ένταξή τους στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, του σημαντικότερου σχετικού θεσμού στη χώρα, μας δίνει ιδιαίτερη χαρά.

MiC: Έχετε ποτέ φιλοξενηθεί ή προσκληθεί σε κάποιο ανάλογο φεστιβάλ του εξωτερικού; Πιστεύετε πως η δουλειά σας μπορεί να σταθεί και έξω; Τι σκοπεύετε ή κάνετε επ' αυτού;
- Συζητάμε ήδη με Φεστιβάλ του εξωτερικού. Προς το παρόν δεν είμαστε σε θέση να σας πούμε περισσότερα.

MiC: Η διάρκεια των ντοκιμαντέρ δεν αναφέρεται πουθενά στο φυλλάδιο ή στο δελτίο τύπου. Είναι διαπραγματεύσιμη; Υπάρχουν διάφορες εκδοχές ανάλογα με τη ζήτηση; Είναι διαφορετική [και πόσο] στο Φεστιβάλ από την τηλεοπτική εκδοχή;
- Όπως αναφέρει και το πρόγραμμα του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, το ντοκιμαντέρ "Οι σκλάβοι των Διαμαντιών" διαρκεί 61 λεπτά και ο "Κόκκινος Κόσμος", σε πρώτη προβολή στο Φεστιβάλ, διαρκεί 72 λεπτά.

MiC: Τα credits του τέλους δε συμπίπτουν απόλυτα με αυτά του δελτίου τύπου. Ίσως να μην τα πρόσεξα εγώ καλά. Μήπως θα μπορούσατε να μου διευκρινίσετε τι είναι έρευνα και τι δημοσιογραφική παραγωγή-έρευνα;
- Η διαδικασία της δημιουργίας ενός ντοκιμαντέρ είναι μία απαιτητική και χρονοβόρα διαδικασία. Ξεκινάει από την έρευνα του θέματος. Μέσα από αυτή τη διαδικασία διακρίνουμε τα σημεία όπου χρειάζεται να σταθούμε, τις δυσκολίες του θέματος, τα πρόσωπα, τους πρωταγωνιστές δηλαδή της ιστορίας που θέλουμε να συναντήσουμε, ενώ με το ρεπορτάζ και την εις βάθους μελέτη καταφέρνουμε να αποκαλύψουμε συχνά άγνωστες πτυχές του θέματος. Στη συνέχεια προχωρούμε στην "παραγωγή", δηλαδή το στήσιμο της αποστολής για την άρτια κάλυψη του θέματος. Σκεφτείτε ότι σε μία ξένη χώρα ή σε μία εμπόλεμη ζώνη χρειάζεται πολύ προσεχτική οργάνωση και έχει κανείς να αντιμετωπίσει πολύ λεπτά θέματα. Έτσι, η ομάδα της "Εμπόλεμης Ζώνης" μοιράζεται την έρευνα και την παραγωγή για να λειτουργεί πιο αποτελεσματικά.


ΔιαμάντιαMiC: Έχετε προστασία στρατιωτική ή άλλη όταν κάνετε γυρίσματα ή έρευνα; Νοιώθετε εκτεθειμένοι;
- Η προστασία ενός δημοσιογράφου που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή δεν είναι ποτέ εγγυημένη και δεν μπορεί κανείς να μη νιώθει εκτεθειμένος όταν βρίσκεται εν μέσω πολέμου. Στο Αφγανιστάν, όπου είχαμε ενσωματωθεί σε μία διμοιρία του αμερικανικού στρατού, πέσαμε πάνω σε ενέδρα των Ταλιμπάν. Τότε βρισκόμασταν σε άμεσο κίνδυνο, καθώς σε ανάλογες περιπτώσεις έχουν χάσει τη ζωή τους πολλοί άνθρωποι. Εκείνη τη στιγμή όμως, δε μπορείς να συνειδητοποιήσεις τον κίνδυνο. Η εμπειρία από εμπόλεμες ζώνες είναι κάτι ακόμη που σε βοηθάει να λειτουργήσεις σωστά.

MiC: Παρατηρώ ότι σας ενδιαφέρει η γνωστοποίηση μιας θλιβερής περιόδου της τρέχουσας ιστορίας ή πραγματικότητας. Έχετε διάθεση για παρέμβαση ή δεν υπάρχει περιθώριο για οποιαδήποτε ανθρωπιστική δράση; Εννοώ προσωπική δράση κι όχι την ευαισθητοποίηση του κοινού αισθήματος.
- Αυτό που θέλουμε είναι να ρίξουμε φως στα μεγάλα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας που περνάνε πολύ συχνά στα ψιλά γράμματα. Πιστεύουμε ότι υπάρχει ένας κόσμος πέρα από τον κόσμο μας, που οφείλει να γίνει γνωστός και είμαστε ευτυχείς να δουλεύουμε γι' αυτό.

MiC: "Κόκκινος Κόσμος"/ "Οι Σκλάβοι των Διαμαντιών". Κοκκινόχωμα και νερό. Λαογραφικά στοιχεία. Ανθρωποφαγία-καρδιοφαγία. RUF-FNI. Παρά την απόσταση ενός χρόνου μεταξύ των δύο ντοκιμαντέρ, υπάρχουν πολλά κοινά σημεία και μοιάζει να επαναλαμβάνεται πάνω-κάτω το ίδιο σενάριο. Λόγω γειτονίας; Λόγω δυτικής εκμετάλλευσης του τρίτου κόσμου; Συναντάτε κι αλλού ίδια "συμπτώματα" ή τις ίδιες "συμπτώσεις";
- Η Ιστορία της Αφρικής, όπου γυρίστηκαν και τα δύο αυτά ντοκιμαντέρ, είναι γεμάτη με ανάλογες ιστορίες εκμετάλλευσης. Τα προβλήματα στη χώρα ξεκινούν μάλλον από την περίοδο της αποικιοκρατίας. Όταν οι χώρες αυτές απέκτησαν την ανεξαρτησία τους, οι ντόπιοι βρέθηκαν σχεδόν ανέτοιμοι να διαχειριστούν και να κυβερνήσουν τα κράτη που δημιουργήθηκαν. Οι περιπτώσεις πραξικοπημάτων μοιάζει πλέον με "συνήθεια" για κάποιες χώρες, ενώ η διαφθορά βασιλεύει σε πολλές από τις διοικήσεις των αφρικανικών χωρών. Η παράνομη και ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση του τεράστιου ορυκτού πλούτου της Αφρικής είναι απότοκο και όλων αυτών. Μετά από 4 χρόνια έρευνας στην "Εμπόλεμη Ζώνη", είναι πολύ δύσκολο ακόμη και για μας να δώσουμε απαντήσεις στα ερωτήματα και να κατανοήσουμε απολύτως τη ρίζα των προβλημάτων της μαύρης Ηπείρου. Γι' αυτό και προσπαθούμε πάντα να είμαστε αμερόληπτοι.

Δεν θα συναντήσει ποτέ κανείς σε ένα ντοκιμαντέρ της "Εμπόλεμης Ζώνης" στερεότυπα όπως ότι "οι Δυτικοί είναι πάντα κακοί" ή το αντίθετο. Προσπαθούμε να διατηρούμε μία απόσταση και μία μετριοπάθεια, αντιμετωπίζοντας τα γεγονότα. Μόνο έτσι πιστεύουμε ότι μπορούμε να τα διηγηθούμε με το σωστό τρόπο μέσα από τα ντοκιμαντέρ μας.


Σωτήρης ΔανέζηςMiC: Παιδιά του πολέμου που κάνουν ανείπωτα πράγματα. Παιδιά που υποβάλλονται σε, και υπόκεινται, φριχτά πράγματα. Κλονισμένη αθωότητα. Υπάρχει ελπίδα ή διέξοδος; Υπάρχει βελτίωση ή χειροτέρευση; Υπάρχει συνείδηση;
- Ένα από τα πιο εκπληκτικά πράγματα που διαπιστώνει κανείς "καλύπτοντας" τέτοια θέματα και συναντώντας ανθρώπους που βιώνουν πραγματικά τη "δυστυχία", είναι οι διαστάσεις που μπορεί να πάρει η ανθρώπινη υπόσταση και τα όρια της ανθρώπινης δύναμης. Τα παιδιά του Κόκκινου Κόσμου, για παράδειγμα, μας έδωσαν μαθήματα ζωής.

MiC: Οι ενήλικες ή τα παιδιά που συμμετέχουν πληρώνονται; Δέχονται ή λαμβάνουν κάποιο είδος μισθού ή αποζημίωσης; Για τι ποσά μιλάμε; Τυγχάνουν κάποιας προστασίας από τη δημοσιότητα και τις πιθανές κακές συνέπειές της; Είναι ενήμεροι για τους κινδύνους της δουλειάς και της έκθεσης στο φακό; Προβληματίζεστε συχνά επ' αυτού;
- Σεβόμαστε απαρέγκλιτα την επιθυμία κάποιου να μην εμφανιστεί στο φακό. Σε πολύ λίγες περιπτώσεις οι συνεντευξιαζόμενοι ζητούν χρήματα, αλλά αυτό αφορά κυρίως επιστήμονες ή πολιτικούς αναλυτές. Στη συντριπτική πλειοψηφία των συνεντεύξεων το έχουμε αποφύγει.

MiC: Ποια είναι τα μελλοντικά σχέδια της "Εμπόλεμης Ζώνης"; Πού προγραμματίζετε να πάτε ακόμη;
- Η αλλαγή του κλίματος και το φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι ένα από τα θέματα που μας ενδιαφέρει να παρουσιάσουμε στο μέλλον, εστιάζοντας στους λαούς που υποφέρουν περισσότερο από τις αλλαγές που συντελούνται στη φύση.

MiC: Αν υπάρξει -υποθετικά- κάποια μέρα [λέμε αν] που δεν θα βρίσκετε πια θέματα, γιατί θα έχουν σταματήσει οι εμφύλιοι και οι συρράξεις, τι άλλο θα θέλατε να κάνετε;
- Δεν θα κάναμε καλά τη δουλειά μας αν αντιμετωπίζαμε τις "ανοιχτές πληγές" του πλανήτη σαν υποψήφιους στόχους δημοσιογραφικής ανάλωσης. Δυστυχώς, στον πλανήτη οι συρράξεις και οι εμφύλιοι είναι ένα επαναλαμβανόμενο φαινόμενο. Έτσι, εμείς νιώθουμε ότι οφείλουμε να συνεχίσουμε να κάνουμε καλά αυτή τη δουλειά.

MiC: Σας ευχαριστώ πολύ για το χρόνο σας.
- Ευχαριστούμε. Η ομάδα της Εμπόλεμης Ζώνης.