Take3: Πέντε αυτοσχέδια ερωτήματα, βραδιά πρώτη (Zethson, Villavecchia, Trilla, Κοκκινάρης)

Με αφορμή την επερχόμενη πανηγυρική διεξαγωγή του Take3, της 3ης έκδοσης του διημέρου αυτοσχεδιασμού, που οργανώνει η Defkaz και ο Ιάννης Κουφαελάς στην Μικρή Σκηνή [Πα 25 & Σά 26 Σεπτέμβρη 2026], σκέφτηκα να απευθύνω πέντε [όχι και τόσο εύκολα] ερωτήματα στους οκτώ συμμετέχοντες μουσικούς. Παραθέτω τις απαντήσεις των τεσσάρων μουσικών της πρώτης βραδιάς. Απαντούν, κατά σειράν εμφανίσεως στην αφίσα, οι Alex Zethson [πιάνο], Liba Villavecchia [σαξόφωνα], Vasco Trilla [κρουστά] και Γιώργος Κοκκινάρης [κοντραμπάσο].

MiC: Υπάρχει προετοιμασία πριν τον αυτοσχεδιασμό; Τι σας προθερμαίνει; Τι αλλάζει όταν συνύπαρχετε με άλλους στη σκηνή;

Zethson: Φυσικά, έχουν προηγηθεί ώρες, μέρες, βδομάδες, χρόνια πιανιστικής άσκησης και καλλιτεχνικών διεργασιών μέσα από διάφορους δρόμους. Όμως, πριν από κάθε ζωντανό αυτοσχεδιασμό προσπαθώ να αδειάσω το μυαλό μου όσο περισσότερο γίνεται. Δεν με βοηθάει το πολύωρο παίξιμο πριν τη συναυλία. Ως τεχνική επιδιώκω ακριβώς το ανάποδο: μου αρέσει να απεκδύομαι εαυτόν όταν αυτοσχεδιάζω, μου αρέσει να ενσωματώνω στον αυτοσχεδιασμό μου τη διαρκή σχέση μου με το πιάνο και την αέναη εξέλιξή μου μέσω αυτού. Προτιμώ την άμεση γνωριμία μου με το πιάνο εκείνης της βραδιάς και χρειάζομαι δέκα λεπτά για να νιώσω τον ήχο του, την αφή του, την αίσθησή του, τις αντιδράσεις του.

Η σιωπή με βοηθάει να συνδεθώ σωματικά και πνευματικά. Συνήθως, δεν έχω αίσθηση της προθέρμανσης (με την ευρεία έννοια) παρά μόνον όταν αρχίσω να παίζω.

Η συνεύρεση επί σκηνής δημιουργεί σχέσεις αλληλεπίδρασης με διαφορετικά όργανα και ήχους, με διαφορετικούς τρόπους σκέψης και σύνθεσης.

Villavecchia: Πιστεύω πραγματικά ότι η αυτοσχεδιαζόμενη μουσική είναι μια κατάσταση του νου. Μετά από πολλές ώρες και χρόνια μελέτης, μέσα από την ανάπτυξη της τεχνικής και του προσωπικού σου ήχου, βρίσκεσαι στη συναυλία, απέναντι στο κοινό. Εκείνη τη στιγμή, η μόνη δυνατή προετοιμασία θα πρέπει να είναι νοητική. Το τι σημαίνει αυτό έχει τόσες απαντήσεις όσοι είναι και οι διαφορετικοί αυτοσχεδιαστές. Είναι μια βαθιά προσωπική προετοιμασία. Στη δική μου περίπτωση σημαίνει απλώς συγκέντρωση και χαλάρωση. Να μη σκέφτεσαι. Να το αφήνεις να συμβεί.

Η μουσική και η σχέση με τον μουσικό που βρίσκεται στη σκηνή μαζί μου είναι αυτό που με «ζεσταίνει». Γι’ αυτό και η μουσική, τις περισσότερες φορές, εξελίσσεται όσο προχωρά η συναυλία.

Η αλληλεπίδραση με τους άλλους μουσικούς δίνει πολύ διαφορετική ένταση στη μουσική. Σε μια σόλο εμφάνιση δεν υπάρχει αλληλεπίδραση. Η φόρμα γίνεται πολύ πιο σημαντική και όλα βρίσκονται υπό τον έλεγχο του μουσικού. Όταν συνυπάρχουν περισσότεροι μουσικοί, η φόρμα αναπτύσσεται οργανικά και με μεγαλύτερη ένταση.

Trilla: Όχι ακριβώς κάποια συγκεκριμένη προετοιμασία. Μου αρέσει όμως να αφιερώνω λίγο χρόνο, κατά τη διάρκεια του σάουντσεκ και της προετοιμασίας του χώρου, ώστε να μπω στη σωστή διάθεση και να αντιληφθώ τον χώρο και τα χαρακτηριστικά του.

Όλα αλλάζουν [στη συνύπαρξη]. Πρέπει να είσαι έτοιμος για το απρόβλεπτο και για τις ιδέες των άλλων μουσικών. Και αυτό είναι που μου αρέσει περισσότερο, για παράδειγμα, στις πρώτες συναντήσεις. Έχεις το δικό σου υλικό και τις δικές σου ιδέες, οι οποίες έτσι κι αλλιώς θα αναδιαμορφωθούν με κάποιον τρόπο από τους άλλους μουσικούς. Είναι, θα έλεγα, μια πολύ εμπλουτιστική διαδικασία.

Κοκκινάρης: Προετοιμασία συγκεκριμένα για κάθε λάιβ δεν υπάρχει. Οι μουσικοί που αυτοσχεδιάζουν δεν σταματούν καμία ημέρα να “προετοιμάζονται” για τις εμφανίσεις αυτοσχεδιασμού. Συνεχώς, είτε πάνω στο όργανο, είτε διαβάζοντας, είτε μελετώντας παραδόσεις και μουσικές άλλων πολιτισμών, είτε ακούγοντας δίσκους, είτε ζωγραφίζοντας κ.ο.κ. προσπαθούν να διαμορφώσουν έναν κόσμο, του οποίου μία χρονική πτυχή θα εκδηλωθεί τη συγκεκριμένη βραδιά. Ο αυτοσχεδιασμός απαιτεί πέρα από την τεχνική κατάρτιση, ψυχολογική ετοιμότητα και καλλιεργημένη ενσυναίσθηση, με σκοπό να φτιάξει πιο ειλικρινές περιβάλλον ηχητικό για το συγκεκριμένο κοινό, τις συγκεκριμένες χωροχρονικές συνθήκες.

Προσωπικά προθέρμανση θεωρώ να ζωγραφίζω πριν εμφανιστώ, να διαβάσω ένα ποίημα, να κάνω μία αγκαλιά φίλες, φίλους, φίλα που έρχονται να με δουν, να γνωρίσω τις νέες, νέα, νέους συναδέλφισσες που μοιραζόμαστε τη σκηνή, να πάω μία βόλτα στη γειτονιά γύρω από τον συναυλιακό χώρο.

Η συνύπαρξη είτε με το κοινό είτε με τις/τα/τους μουσικούς απελευθερώνει κάθε οντότητα. Η επαφή και η τοποθέτηση σωμάτων στον ίδιο χώρο ενώνει τις σκέψεις ενώ οι μικροκινήσεις ή και ο χορός κοινού και ερμηνευτριών προσφέρει τους καλύτερους όρους να χαλαρώσω και να αδειάσω το κεφάλι από τυχόν σκέψεις. Στην σκηνή ξεκουράζομαι, χαλαρώνω και νιώθω ότι έχει νόημα απόλυτο η ζωή μου.

MiC: Κάνετε σκέψεις την ώρα που αυτοσχεδιάζετε; Τι σκέφτεστε;

Zethson: Κάθε σκέψη μπορεί να επισκιάσει τις κινήσεις των άλλων μουσικών. Προτιμώ να είμαι μέσα στον ήχο και να αφουγκράζομαι την ανάφλεξη και τις εκρήξεις. Φυσικά, υπάρχουν στιγμές που παίρνω κρίσιμες αποφάσεις: για παράδειγμα, στα σόλο ποια είναι η κατάλληλη στιγμή για μια σταδιακή μετάβαση, στα ανσάμπλ πότε και πώς συνεισφέρω σε όσα μουσικά συμβαίνουν.

Villavecchia: Για μένα, μία από τις βασικές πτυχές του ελεύθερου αυτοσχεδιασμού είναι η απουσία εσωτερικού διαλόγου. Η σκέψη πρέπει να είναι όσο το δυνατόν λιγότερη. Προτιμώ να αφήνω τη μουσική να συμβεί, παρά να την εξαναγκάζω να συμβεί.

Trilla: Ακούω απλώς όλους τους μουσικούς και προσπαθώ να προσθέτω ή να αφαιρώ ιδέες, ώστε η μουσική συνομιλία να παραμένει ενδιαφέρουσα. Είναι ένας συνδυασμός διαίσθησης και πολύ γρήγορης σκέψης· ουσιαστικά αντιδρώ σε αυτό που κάνουν οι άλλοι και παίρνω πολύ γρήγορες αποφάσεις. Προσπαθώ να κρατώ το μυαλό μου άδειο και έτοιμο για ό,τι πρόκειται να συμβεί.

Κοκκινάρης: Ακούω απλώς. Προσπαθώ να ακούω όσο το δυνατόν περισσότερες δονήσεις και να αισθάνομαι με το σώμα μου δονήσεις που υπάρχουν ή που φαντασιώνομαι. Σκέφτομαι τα πόδια μου και κάποιες φορές τις μυρωδιές που με περιτριγυρίζουν. Νιώθω πώς ακουμπάω το όργανο, με ποιον τρόπο κινούμαι και τι έχω ανάγκη να ακούω και να αγγίζω εκείνη τη στιγμή.

MiC: Βασίζεστε σε οπτικά μοτίβα ή δουλεύει μόνον το αυτί;

Zethson: Μερικές φορές προσλαμβάνω εικόνες ενώ παίζω, αλλά όχι πάντα. Κάποτε αισθάνομαι μια οπτική επένδυση [αντίστοιχη της μουσικής επένδυσης] να τρέχει εντός μου, να κατακλύζει το μυαλό μου σε πραγματικό χρόνο: γραμμές, τελείες, σπίθες, χρώματα, υφές, αχανείς χώροι.

Villavecchia: Μπορείς να χρησιμοποιήσεις κάθε είδους τεχνική για να καθοδηγήσεις τον αυτοσχεδιασμό σου και τα οπτικά μοτίβα μπορούν να είναι μία από αυτές. Όλα αυτά τα χρόνια έχω πειραματιστεί με διαφορετικές τεχνικές για να χτίσω τη μουσική μου και τα οπτικά τοπία είναι σίγουρα πολύ διασκεδαστικά. Αυτή την περίοδο, όμως, με ενδιαφέρει περισσότερο να αναπτύξω αποκλειστικά το ακουστικό μέρος του αυτοσχεδιασμού.

Trilla: Όταν παίζω ζωντανά, θα έλεγα ότι λειτουργώ αποκλειστικά μέσω της ακρόασης. Αν παίζω σόλο, τότε μερικές φορές μπορώ να σκέφτομαι περισσότερο οπτικά, θα έλεγα κινηματογραφικά. Μου αρέσει να παίζω με τη διάταση του χρόνου με διαφορετικούς τρόπους. Μία από τις μεγαλύτερες επιρροές μου σε αυτό είναι, μάλιστα, ο Έλληνας σκηνοθέτης Θόδωρος Αγγελόπουλος.

Κοκκινάρης: Δεν μπορώ να διαχωρίζω αυτί και μάτι. Το σώμα και ο εγκέφαλος σαν ένας ενιαίος φορέας πληροφορίας υπάρχει οπότε κάθε οντότητα οφείλει τη στιγμή της τέλεσης να έχει ενσυναίσθηση της ύπαρξης αυτών καθώς και των μικρών ή μεγάλων μεταβολών που επιδέχονται λόγω της μουσικής.

MiC: Το κοινό [ο ενθουσιασμός, οι αντιδράσεις, η ενέργειά του] επηρεάζει την κατεύθυνση του αυτοσχεδιασμού; Πως;

Zethson: Σίγουρα. Είναι πολύ δύσκολο να την προσδιορίσω με λόγια. Όμως, η ενέργεια της αίθουσας, τα σώματα, τα αυτιά, οι παρουσίες, οι πιθανοί ή απρόσμενοι [αντί]περισπασμοί, σίγουρα επηρεάζουν το βιωματικό παίξιμο. Περισσότερο από όλα ωστόσο, το νήμα του αυτοσχεδιασμού κατευθύνεται από τις μουσικές σκέψεις, τις ιδέες και τους ήχους αυτών.

Villavecchia: Το ερώτημα δεν είναι αν το κοινό επηρεάζει τον αυτοσχεδιασμό σου, αλλά με ποιον τρόπο τον επηρεάζει. Η παρουσία του κοινού είναι πάντα σημαντική και εμπλουτίζει τη μουσική. Όταν μελετάς και κάνεις πρόβες στο στούντιό σου, η μουσική αποτελείται από πολλές μικρές λεπτομέρειες που μπορούν να αναπτυχθούν και να αναδιαμορφωθούν. Αυτή η ποιότητα πρέπει να διατηρείται και κατά τη διάρκεια της συναυλίας, και το κοινό πρέπει να γίνει μέρος της δημιουργικής στιγμής. Πρέπει να γίνει ταυτόχρονα η ποίηση και ο ποιητής.

Συνήθως αντιλαμβάνομαι πότε το κοινό συμμετέχει πραγματικά στη μουσική. Δεν είναι κάτι που το αισθάνεσαι εξωτερικά, αλλά κάτι λεπτό και ενεργειακό. Σε αυτό εμπλέκεται επίσης ο χώρος όπου πραγματοποιείται η συναυλία, καθώς και το είδος της μουσικής έντασης που μπορεί να δεχτεί το κοινό.

Trilla: Πάντα επηρεάζει κάπως. Το να αισθάνεσαι την ενέργεια ή τη συγκέντρωση του κοινού σε βάζει σε μια διαφορετική κατάσταση, και φυσικά μπορεί να συμβεί και το αντίθετο. Είναι πάντα θέμα σύνδεσης. Νιώθω ότι όταν η ενέργεια του χώρου είναι πολύ συγκεντρωμένη και θετική, έχω περισσότερες πιθανότητες να κινηθώ σε άγνωστες περιοχές.

Κοκκινάρης: Πάντα βλέπω τα όντα που επισκέπτονται και με τιμούν να έρθουν να με ακούσουν. Παρατηρώ κινήσεις τους, εκφράσεις και προσπαθώ να συλλέξω πληροφορίες. Μαζί με τη δική μου ψυχική κατάσταση δημιουργώ μία πλατφόρμα πάνω στην οποία ξεκινώ τις πρώτες μουσικές ιδέες. Συνήθως αλλάζουν εντός δευτερολέπτων. Σε κάθε περίπτωση είναι όμως απαραίτητες για την εκκίνηση. Η “αρχή” βρίσκεται στη συνέχεια. Το χειροκρότημα, προτιμώ, να λείπει. Απολαμβάνω τη σιωπή πριν και μετά.

MiC: Ποια η πιο μαγική και ποια η πιο αμήχανη στιγμή, που ζήσατε αυτοσχεδιάζοντας;

Zethson: Η πρώτη εμβάθυνση στον αυτοσχεδιασμό ήταν στα 20κάτι μου μέσα από το κουαρτέτο Crime Scenes. Είχαμε βαθιά εμπιστοσύνη και εσωτερική σύνδεση, οι οποίες μας χάρισαν πολλές απίθανες στιγμές. Απίστευτη ήταν επίσης η συνέργειά μου την περασμένη άνοιξη με τους Andrew Cyrille και Johan Jutterström. Ο κος Cyrille μας δίδαξε πώς ο αυτοσχεδιασμός είναι αγάπη και νοιάξιμο.

Οι αμήχανες στιγμές είναι εξίσου μέρος του αυτοσχεδιασμού. Οι εκπλήξεις και οι αμήχανοι ήχοι μπορούν να τροφοδοτήσουν με ενέργεια και να σηματοδοτήσουν νέες κατευθύνσεις. Μη παραγωγική αμηχανία βιώνω συνήθως σε μουσικά εκπαιδευτικά προγράμματα. Το περασμένο καλοκαίρι έκανα ντουέτο με την ποιήτρια Jenny Tunedal. Ήταν ένα λεπταίσθητο και ευαίσθητο ηχοτοπίο όπου η βάση του κήμπορντ με πρόδωσε... όμως όταν αυτοσχεδιάζεις μαθαίνεις να διαχειρίζεσαι τέτοιες καταστάσεις.

Villavecchia: Νομίζω ότι η πρώτη φορά που έπαιξα σαξόφωνο και κατάλαβα ότι αυτό ήταν που ήθελα να κάνω για το υπόλοιπο της ζωής μου ήταν μια μαγική στιγμή. Και ήταν πολύ δύσκολο για μένα να καταλάβω γιατί συνέβη αυτό. Όλη η υπόλοιπη ζωή μου υπήρξε μια μακρά διαδικασία προσπάθειας να διατηρήσω αυτή την οξυδέρκεια και την καλλιτεχνική καθαρότητα.

Οι πιο αμήχανες στιγμές της ζωής μου ήταν εκείνες οι λίγες φορές που, για διαφορετικούς και τυχαίους λόγους, δεν μπορούσα να παίξω μουσική.

Trilla: Οι πιο μαγικές στιγμές για μένα είναι εκείνες στις οποίες τελειώνεις τη συναυλία σε μια κατάσταση σχεδόν έκστασης, όπου κατά κάποιον τρόπο ο χρόνος έχει εξαφανιστεί. Αυτές είναι συνήθως οι καλύτερες συναυλίες για μένα.

Αν έπρεπε να αναφέρω μια συγκεκριμένη συναυλία, θα έλεγα ότι η συμμετοχή μου στο Oct Loft Festival, στο Shenzhen της Κίνας, πριν από δύο χρόνια, μαζί με τους John Edwards και Luis Vicente, έχει μια πολύ ξεχωριστή θέση στην καρδιά μου.

Οι πιο αμήχανες στιγμές είναι πάντα εκείνες στις οποίες αρχίζεις να υπεραναλύεις τα πράγματα την ώρα του αυτοσχεδιασμού. Για μένα, αυτό σημαίνει ότι η μουσική δεν λειτουργεί πραγματικά όπως θα έπρεπε.

Κοκκινάρης: Δεν μπορώ να σας απαντήσω. Δεν υπάρχει μνήμη μακριά στον αυτοσχεδιασμό. Όταν παίζουμε αποθηκεύουμε για λίγο το μουσικό αποτέλεσμα για τον λόγο ότι δεν χρησιμοποιούμε λέξεις και οποιαδήποτε σημειολογική έννοια για το τι συνέβη σε εκείνη ή την άλλη μουσική παράσταση. Συγκρατούμε τις προσωπικότητες και την αύρα των υπόλοιπων μουσικών, την ενέργεια του χώρου, του κόσμου. Αμηχανία ή ενθουσιασμός δεν υπάρχει λόγω του ότι προσωπικά δεν κρίνω ποτέ τι συμβαίνει ή συνέβη. Είμαι ένας παρατηρητής και ένας χορευτής που εκθέτω το σώμα μου μπροστά στον ανεξήγητο ρόλο της μουσικής. Δεν κρίνω με “ωραίο” ή “άσχημο”, “καλό” ή “κακό”. Συνειδητά κινούμαι και παράγω ηχητικές δονήσεις προσπαθώντας να συμβάλλω σε αυτό που συμβαίνει. Αισθάνομαι χωρίς να κρίνω τι συμβαίνει. Αφουγκράζομαι και δέχομαι τα πάντα. Τα συναισθήματα της μουσικής είναι τόσο βαθιά όσο και ανεξήγητα.

===========

Η βραδιά συνδέεται παράλληλα με την κυκλοφορία του νέου βινυλίου SERRAT της Defkaz Records, μιας ιδιαίτερης μουσικής συνάντησης ανάμεσα στον σαξοφωνίστα Liba Villavecchia και τον ντράμερ–περκασιονίστα Vasco Trilla.