And the rest is voice...

Και την πρώτη δεν την θυμάμαι κιόλας. Αν και την γνωρίζω καλά... Δεν ξέρω καν αν ήταν "καλή", όταν την πρωτάκουσα σίγουρα θα ακουγόταν θολή, υπόκωφη, ήταν και αυτό το αμνιακό υγρό στα αυτιά που λειτουργούσε σαν φυσικό εφέ παραμόρφωσης. Ήταν όμως καθησυχαστική για τις άναρθρες κραυγές μου, τον πόνο του οξυγόνου.

Μεγαλώνοντας όλοι ξεφεύγουμε (ή θα θέλαμε να ξεφύγουμε) από το γνωστό ψυχολογικό σύνδρομο ...Κυριαζή (ήτοι "μου θυμίζεις τη μάνα μου, γι' αυτό σ' αγαπάω"), αποκτάμε δικά μας βιώματα, διαμορφώνουμε κάτι που το λέμε αισθητικό κριτήριο, το οποίο μπορεί να επηρεάζεται από χίλιες δυο ποικίλες πηγές και ερεθίσματα, είναι σχεδόν απόλυτα ανορθολογικό, ανεξέλεγκτο, χαοτικό, σχεδόν αταβιστικό, εν τούτοις όλα αυτά δεν μας αρέσουνε εμάς των ανθρώπων (για να μην πω μας φοβίζουμε), και προσπαθούμε διαρκώς να ανακαλύψουμε ορθολογιστικά μοτίβα και να βάλουμε μια τάξη στην εντροπία. Την οποία βαφτίζουμε "αντικειμενικότητα".

Όλα αυτά ισχύουν ασφαλώς και προφανώς και για την αισθητική πρόσληψη και της μουσικής επίσης, των τεχνών όλων γενικότερα, στην προκειμένη περίπτωση όμως τα πράγματα είναι πιο δύσκολα, γιατί όσο κι αν μια φωνή "καλλιεργείται", εκπαιδεύεται, ακόμη κι αντιγράφεται (αν σε λένε Μητσικώστα ή ...Αλέξη), δεν παύει να αποτελεί ένα φυσικό προίκισμα, ένα προνόμιο από τον θεό ή μια κάποια άλλη κοσμική τυχαιότητα (ίσως να αποτελεί και το πλέον αρχέγονο μουσικό όργανο, "Voice is the original instrument" που έλεγε και η Joan La Barbara). Το οποίο επίσης κρίνεται πάντα ανάλογα με την εποχή, τον χρόνο, τον τόπο, το πολιτισμικό και κοινωνικό συγκείμενο. Αλλιώς ήταν μια καλή φωνή για τους αρχαίους μας προγόνους όταν κάθονταν δίπλα στη φωτιά με το σκοτάδι να τους περικυκλώνει και αλλιώς είναι για έναν σύγχρονο θαμώνα της Σκάλας του Μιλάνου (ή του Γκαγκάριν ή του Μεγάρου ή της "Λάσπης" στο 165ο χιλιόμετρο της Εθνικής).

Κατά συνέπεια, προσωπικά δεν ξέρω πως είναι μια "καλή" φωνή (σίγουρα όχι η δική μου, υποτίθεται ότι σε κανέναν μας δεν αρέσει η φωνή του, αν και σήμερα, στην εποχή του ξέσαλου ναρκισσισμού μοιάζει να τα έχουμε ξεπεράσει κάτι τέτοια). Και όμως, μέσα σε όλο αυτό το πλαίσιο, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, κάποιες φωνές μπορεί να μας αγγίζουν και κάποιες, κάποιες μπορεί να γίνουν ακόμη και ενοχλητικές, άλλες να μας αφήσουν ...άφωνο μπορεί ακόμη και να τις ερωτευτούμε. Μπορείς άραγε να ερωτευτείς μια φωνή; Γίνεται... Ήταν και μια εποχή, εκεί λίγο μετά την ...εξαφάνιση των δεινόσαυρων που δεν υπήρχε ιντερνέτ, φωτογραφίες των τραγουδιστών δεν έβρισκες εύκολα πέραν των μεγάλων ονομάτων, και θυμάμαι πόσο είχαμε εφηβικά μαγευτεί από την φωνή της Maggie Reilly ("To France", "Moonlight Shadow" και τα λοιπά), ο ορμονικός κατακλυσμός της νιότης έπλαθε ιδανικές εικόνες και καλπάζουσες φαντασιώσεις, οι οποίες με εξίσου εφηβικό τρόπο καταρρίφθηκαν όταν αντικρίσαμε την εικόνα (αργότερα το ίδιο πάθαμε όταν πρωτοείδαμε την Lisa Gerrard, αλλά είχαμε προσγειωθεί πλέον). Πρώιμα θύματα της ακατανίκητης δύναμης της εικόνας; Και σήμερα που η εικόνα είναι πανταχού παρούσα και τα πάντα πληρούσα, τι γίνεται; Και από φωνή...; (την γνωρίζετε σίγουρα την λαϊκή ρήση).

Για χρόνια σοβούσε (και) στα μέρη μας μια σχεδόν ανοιχτή κόντρα μεταξύ δημιουργών, συνθετών και τραγουδιστών. Υπήρξε εποχή που οι συνθέτες, ειδικά οι ονομαστοί, είχαν το απόλυτο πάνω χέρι, ήταν εκείνοι που επέλεγαν με κανονικές ακροάσεις τον τραγουδιστή ο οποίος θα μετέφερε το έργο τους στον λαό, η φωνή ήταν απλά ένα όργανο, σαν το μπάσο και το φαγκότο, ο μεσάζων ανάμεσα στον δημιουργικό εγκέφαλο και τα αυτιά του δέκτη. Και φυσικά στους δίσκους το όνομα του συνθέτη ήταν εκείνο που έμπαινε με τα μεγάλα γράμματα. Με τα χρόνια όμως, και με την εισβολή και εδώ των καινών δαιμονίων της ποπ κουλτούρας το φύλλο άρχισε να γυρίζει, οι τραγουδιστές ήταν πλέον αυτοί που άρχισαν να τραβούν πάνω τους τα φώτα της δημοσιότητας και να παίρνουν και όλο το χαρτί (γιατί πέρα από το εγωιστικό γόητρο, ο καβγάς ήταν πάντοτε για το πάπλωμα - υπάρχουν ιστορίες που αφηγούνται το πως διάσημοι "παιδιά του λαού" τραγουδιστές, εκμεταλλευόμενοι την δύναμη της απήχησης τους, εκβίαζαν να μπαίνουν ως συν-δημιουργοί στα τραγούδια που ερμήνευαν). Σε σημείο που πολλοί μιλούσαν για την "δικτατορία" και το "καλάμι" του τραγουδιστή, καθ' υπερβολή, εν μέρει δικαίως αλλά κατά βάση αδίκως. Γιατί εν τέλει ο τραγουδιστής είναι εκείνος που εκτίθεται περισσότερο (και στην αποθέωση και στην χλεύη), είναι εκείνος που μπορεί να συνεγείρει ταυτίσεις (όλοι τραγουδάνε, έστω στο μπάνιο τους, πολύ λιγότεροι παίζουν κάποιο όργανο) και είναι εκείνος που αναλαμβάνει το βάρος της επικοινωνίας, των στίχων, των συναισθημάτων. Ναι, είναι (και) το μέσο για το μήνυμα, αλλά υπό συνθήκες, μεταφυσικά και υπερβατικά, μπορεί να γίνει και το ίδιο το μήνυμα (δεν μπορώ εδώ να μην σκεφτώ περιπτώσεις όπως του Στέλιου ή του Ian).

Βέβαια όποιος πατήσει (αν έχει) το on στην τηλεόραση, μπορεί να επιστρέψει στις αιτιάσεις περί "δικτατορίας" μπροστά στην πλημμυρίδα των κάθε είδους (α)τάλεντ σόου (για να μην τα ρίχνουμε πάντως όλα στην "κακή" εποχή μας, ανάλογα "reality" και διαγωνισμοί αφθονούσαν και τα παλιά τα καλά τα χρόνια, να θυμίσω ενδεικτικά τις διοργανώσεις "Νέα Ταλέντα" του διαβόητου και αμφιλεγόμενου κονφερασιέ Γιώργου Οκονομίδη;). Παραμερίζοντας πάντως το φτηνό, το αντιαισθητικό ενίοτε και πρόστυχο των παραγωγών αυτών, έχει ένα ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε, ότι ακόμη και όταν διεκδικούν μια "ακαδημαϊκή" επίφαση με διάφορους "ειδικούς" συμβουλάτορες, αυτή μοιάζει να υπηρετεί ένα "κοσκίνισμα" στη βάση μιας αισθητικής xerox ομοιομορφίας της comme il faut καλής φωνής καλουπωμένης σε μια δήθεν τεχνική αρτιότητα. Να το πω αλλιώς; Ένας Tom Waits ή ένας Bob Dylan, κλασικά αντι-παραδείγματα φωνητικής καλλιέπειας, με αυτούς τους όρους δεν θα είχαν στον ήλιο μοίρα...

Ήδη με την αναφορά και μόνο των ονομάτων αυτών μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε ότι μπορεί την Ιστορία να την γράψουν και οι "κακές" ακόμη και οι άτεχνες φωνές. Κι ας μην πιάνουν πολλές οκτάβες (ο Freddie Mercury που η φωνή ότι έπιανε ουκ ολίγες, είχε πει κάποτε ότι αισθανόταν σαν μια μουσική πόρνη). Κι ας φαλτσάρουν που και που ή πολύ (για βάλτε να ακούσετε πρώιμο Μητροπάνο). Κι ας είναι βραχνιασμένες, ιδιόμορφες, κακότροπες. Ας παραθέσω εδώ προς επίρρωση αυτών κι ένα απόσπασμα από βιβλίο του Διονύση Χαριτόπουλου, όχι ότι πιο αγαπημένο μου σε συγγραφέα κυκλοφορεί εκεί έξω, αλλά το "Εκ Πειραιώς" είναι ένα πολύτιμο ντοκουμέντο: "Στο σινάφι του κανείς δεν το περίμενε από τον Γρηγόρη, μπορεί να γρατζούναγε το μπουζουκάκι, να είχε γράψει κάτι τραγουδάκια αλλά για τραγουδιστή δεν τον έκοβαν, η φωνή του ξένιζε, δεν ανήκε πουθενά, δεν είχε ξανακουστεί κάτι παρόμοιο, γι' αυτό του κόλλαγαν, "άστο δεν κάνεις", πολλοί χόλιασαν και πολλές κακίες εκστομίστηκαν, ο Καζαντζίδης τον χλεύαζε "μανάβη", ο Χατζιδάκις με την παρέα το γέλαγαν όταν τον άκουσαν στον Επιτάφιο (...) ήταν πολύ λαϊκός για τα γούστα τους, πολύ λούμπεν για κάποιους γραμματιζούμενους που τα ξέρουν όλα. Α ρε Γρηγόρη δεν σε ήθελε κανείς. Ας είναι καλά ο Μίκης, ο μόνος που σε πίστεψε και σε δώρισε σ' εμάς..." Καταλαβαίνουμε όλοι νομίζω σε ποιον Γρηγόρη αναφέρεται...

Και κάπου σε μια τέτοια βάση θα θέσω και το δικό μου αισθητικό κριτήριο, για να βγει και το αφιέρωμα αυτό, "αγαπημένες -και μη- φωνές". Η τελειότητα είναι αξιοθαύμαστη αλλά δεν με συγκινεί (ειδικά αν είναι απλά προϊόν αυτού του αναθεματισμένου του Autotune, που έχει εξαλείψει κάθε πιθανότητα ενός happy accident). Είμαι περισσότερο με τους Κακοφωνίξ του κόσμου τούτου. Κι ας καταλήγουν στο τέλος δεμένοι την ώρα του τσιμπουσιού...

Να ξεκινήσω όμως εκμεταλλευόμενος την πάσα αυτή, ανάποδα, με τις φωνές που "μου την σπάνε" που θα έλεγε και ο Γκρινιάρης το στρουμφάκι. Σκέφτομαι βέβαια ότι σε κάθε επιλογή τέτοια (αλλά και στις θετικές ακόμη) δεν είναι εύκολος ο διαχωρισμός από μια άποψη για την γενικότερη στάση του μουσικού. Έτσι αυθόρμητα π.χ. θα ανέφερα τον Νταλάρα Νταλάρα Νταλάρα (3 εκατομμύρια κύριε Πανούση!), αλλά μετά θυμάμαι ότι στα τραγούδια του Κουγιουμτζή υπήρξε εξαιρετικός. Νομίζω επίσης πως όταν αντιπαθώ π.χ. την φωνή του Robert Plant, περισσότερο φέρνω στον νου μου τους δεκάδες (για να μην πω εκατοντάδες) μάτσο-ροκ (με προφορά "ρακ") μιμητές του. Φταίει; Φταίει και δεν φταίει. Όπως δεν φταίει και η Bjork που μετά από αυτή άρχισαν όλες οι "wannabes" να νιαουρίζουν και να βγάζουν κραυγούλες. Στην συμπαθή Ισλανδέζα όμως πράγματι δεν αντέχω το πόσο ερωτευμένη είναι με την φωνή της, πως καταλήγει να ακκίζεται αυτάρεσκα και να πνίγει τελικά τις μουσικές της μέσα σε μια ακατάσχετη λογοδιάρροια. Να τις μιλούσε κανείς και για την αξία της σιωπής μερικές φορές;

Με την αναπόφευκτη επίγνωση ότι θα απουσιάζουν δεκάδες άλλες, ακολουθεί μια προσπάθεια αυθαίρετης και ελαφρώς (α)σόβαρης κατηγοριοποίησης κάποιων αγαπημένων φωνών:

1. "Η φωνή κάνει το ...είδος (;)
Πως να είναι άραγε μια "γνήσια" ροκ φωνή; Αυτή που ακολουθεί/μιμείται τις κορώνες του Plant και του Gillan; Μια έντεχνη γυναικεία φωνή οφείλει να τσιρίζει σαν την Αρβανιτάκη; Στο goth πρέπει να είναι μπάσα και μουντή σαν του Eldritch, στο neofolk να ακολουθεί το σκοτεινό ίχνος του Douglas; Ενώ μια ρεμπέτικη να είναι βραχνή και ταλαιπωρημένη σαν του Μάρκου; Όχι θα ήταν μια αυθόρμητη απάντηση, μεγάλη η κουβέντα, πάντως τα στερεότυπα γενικότερα έχουν πάντοτε μια πραγματική ιστορική βάση, εν προκειμένω στα πλαίσια της αμφιλεγόμενης έννοιας του "είδους" η οποία είναι έτσι κι αλλιώς εξ ορισμού περιοριστική και τυποποιητική. Ίσως γι' αυτό να μου αρέσουν οι φωνές που ξεφεύγουν από την νόρμα του εκάστοτε είδους. Πολλά τα παραδείγματα, αλλά ας μείνουμε σε λαϊκό χώρο και να αναφερθώ στην ιδιόμορφη, μια φορά αν την ακούσεις, δεν την ξεχνάς, φωνή του Δημήτρη Ευσταθίου. Και αδικημένη κατά έναν τρόπο, δεν του έλαχαν τα μεγάλα κομμάτια, ευτύχησε πάντως να του δώσει δύο αξέχαστα τραγούδια ο Μάνος Λοΐζος (και πάντα θυμάμαι τον τρόπο που χρωματίζει με συγκρατημένη δραματικότητα τον διάλογο "πως τα πας Αλέκο;; Άστα ρε Κοσμά" στο "Ένας πλάι στον άλλο").

2. "Παρακαλείται ο επιβάτης Ξαγάς Αντώνιος να προσέλθει άμεσα στην έξοδο αριθμός πέντε. Το αεροπλάνο είναι έτοιμο για αναχώρηση"
Παιδιόθεν, εξ απαλών ονύχων, με συγκινούσαν οι κάθε λογής σταθμοί, είτε μιλάμε για τα ταπεινά ΚΤΕΛ, είτε ακόμη πιο πολύ για αεροδρόμια και σιδηροδρομικούς σταθμούς. Όπου μέχρι και οι ανακοινώσεις των δρομολογίων στα μεγάφωνα είχαν και αυτές κάτι το μαγικό, έτσι που άνοιγαν την φαντασία στην ανοιχτωσιά του κόσμου. Οπότε δεν πρέπει να είναι πολύ τυχαίο ότι βρήκα από εξαιρετικά ενδιαφέροντα έως και ιδιαζόντων γοητευτικό τον δίσκο που είχαν βγάλει ο Anne-James Chaton με τον Andy Moor (ex των The Ex) όπου ο Chaton απαγγέλει με την υποβλητικά βαρύτονη φωνή του δρομολόγια και ώρες αναχωρήσεων τραίνων. Εν τούτοις οι φωνές των σταθμών είναι στην συντριπτική της πλειοψηφία γυναικείες, εξού και θα σταθώ στην αγαπητή γατούλα Miss Kittin, ειδικά στους δίσκους της με τον The Hacker, όπου τραγουδάει με χαρακτηριστική "αδιαφορία" και ψυχρότητα, με την αξιαγάπητη γαλλίζουσα αγγλική προφορά, στίχους όπως "Madonna is into the groove, in my cell-phone/ringing like a non-stop metronome. My psy told me to go to a spa,/but my jet is flying to Vienna, Austria" (στο "Stock Exchange"). Έχοντας δε αναφερθεί σε νόρμες και στερεότυπα, να σημειώσουμε ότι στην ηλεκτρονική μουσική είναι συνηθέστατη αυτή η αποστειρωμένη χρήση των φωνητικών, σε απόλυτη ίσως συνάρτηση με το αίσθημα αποξένωσης και κενού που θέλει πολλές φορές να μεταδώσει (από εγχώριο δείγμα θα ήθελα να μην ξεχάσω την φωνή της Κικής Κυρηττοπούλου σε κομμάτια σαν το "Poky Space" των Decades, ενός σχήματος που κάποια στιγμή, που θα πάει, θα την βρει την θέση που του πρέπει στο ελληνικό ηλεκτρονικό αφήγημα).

3. Σπασμένα αγγλικά
Ναι, και η Marianne Faithful θα είχε την δική της θέση στο αφιέρωμα αυτό, με ένα οποιοδήποτε κομμάτι από π.χ. τον δίσκο "Broken English", όμως εδώ άλλη είναι η στόχευση. Ας το πω εξαρχής. Θεωρώ τις εύκολες και αβασάνιστες ειρωνείες που κατά καιρούς ακούγονται, αυτές του τύπου "άκου τι προφορά έχει το βλαχαδερό στα αγγλικά", δείγματα αποικιακής κατωτερότητας και αυτομαστιγώματος αλλά και απροκάλυπτης ταξικής υπεροψίας. Είτε αφορούν τον πρωθυπουργό μιας κάποιας χώρας (ας μην θίξομε ονόματα και οικογένειες) είτε τον τραγουδιστή ενός αγγλόφωνου ελληνικού σχήματος. Βέβαια σε αμφότερες τις περιπτώσεις δεν (πολυ)καταλαβαίνω την επιλογή της έκφρασης στην ξένη γλώσσα, αλλά αυτό είναι θέμα μεγάλο και για άλλο κείμενο. Πάντως ας σημειώσουμε ότι ακόμη και η "προφορά" αποτελεί ένα ιδιοσυστατικό χαρακτηριστικό, μια ιδιαιτερότητα η οποία μπορεί να έχει την δική της αισθητική αυταξία. Στην ελληνική σκηνή, ειδικά των ετών της δεκαετίας του '80 θα μπορούσα να αναζητήσω πλείστα παραδείγματα, θα επιλέξω όμως με συναισθηματική αφόρμηση την φωνή του πρόωρα χαμένου Κώστα Ποθουλάκη, ακούγοντας την άτεχνη, ακατέργαστη φωνή του σε παθιασμένες εκρήξεις σε κομμάτια όπως το "I wanna know" των Reporters σχεδόν ανατριχιάζω. Κάτι που συμβαίνει (για άλλους λόγους) όταν ακούω την επίσης πρόωρα αδικοχαμένη Δώρα Αντωνιάδου να κελαηδάει στο τέλος του "Ι'm having you now" των Psycho.

4. Όχι δε φταίει η μαμά μου, ούτε μια ορμονική διαταραχή
Όταν σε τρυφερή ηλικία είχα πρωτακούσει την χαρακτηριστική ανδρόγυνη φωνή του David Surkamp που με είχε εντυπωσιάσει σε κομμάτια όπως το "Late November" των Pavlov's Dog, θυμάμαι το είχα αναφέρει σε μεγαλύτερο μουσικόφιλο-ξερόλα (από το είδος που φύεται εν αφθονία στον χώρο) και με πληροφόρησε ότι ο τύπος αυτός αυτοκτόνησε μετά από ...αποτυχημένη επέμβαση αλλαγής φωνής. Ευτυχώς επρόκειτο για άρβυλο, ο David ζει και (σχεδόν) βασιλεύει ακόμη, όπως βασιλεύουν και τα φυλετικά στερεότυπα που μεταφέρονται φυσικά και στις φωνητικές χορδές. Και πολλοί ξιπάζονται όταν ακούγονται φωνές οι οποίες τα υπερβαίνουν... Ίσως σ' αυτή την κατηγορία το βραβείο να το έπαιρνε σπίτι του o/η/το Anohni (πρώην Antony των Κλάψονς-Johnsonς), αλλά εδώ συναγωνίζεται και ένας Klaus Nomi με εκείνη την συγκλονιστική του ερμηνεία στο "Cold song" του Henry Purcell, αλλά κι ένας Richenel, ένας Ολλανδός τραγουδιστής με μέτριο έως κακό ρεπερτόριο, που εν τούτοις ευτύχησε να πάρουν ο John Fryer και ο Ivo ένα τραγούδι του, το "L' esclave endormi", να το γεμίσουν με σιωπή και κενούς 4AD χώρους και να αφήσουν την φωνή να σηκώνει τρίχες ανεβοκατεβαίνοντας τις οκτάβες (να βάζαμε και τον Χρύσανθο στην κατηγορία αυτή, ή θα προσβληθεί καμιά μάτσο ποντιακή ανδροπρέπεια;).

5. Η Liz, η Lisa και οι άλλες
Σε ένας από τους διάσημους αφορισμούς του ο Βιτγκενστάιν είχε δηλώσει ότι «τα όρια της γλώσσας μου σημαίνουν τα όρια του κόσμου μου». Έλα όμως που όπου υπάρχουν όρια, αυτά είναι καταδικασμένα να σπάνε. Και η γλώσσα (ως σωματικό όργανο) συνεπικουρούμενη από τη φωνή μπορεί να τα διαβεί και να εισέλθει στην αχανή και σχεδόν τρομακτική επικράτεια του άρρητου, του απείρου, του άφατου, του ακατάληπτου. Και από τις πιο τολμηρές εξερευνήτριες του υπήρξαν αμφότερες οι ομόσταβλες στην 4AD Λίζες, ειδικά αυτή των Cocteau Twins (που κάνω την πρόβλεψη ότι θα πλειοψηφήσει ανάμεσά μας σε τούτο το αφιέρωμα).

6. We are the robots
Κάπου ανάμεσα στον δυστοπικό εφιάλτη και την ουτοπία, κινούνται οι μη-ανθρώπινες φωνές. Μη-ανθρώπινες; Μέχρι σήμερα εξωγήινοι δεν μας έχουν επισκεφτεί, ενώ τις μηχανές μας τις έχουμε βάλει να μιλάνε τα "ανθρώπινα", έστω και ..σπαστά, με τη βοήθεια μιας ηλεκτρονικής διάταξης ονόματι vocoder. Το οποίο είχε κατασκευαστεί ήδη από την δεκαετία του '30, όχι όμως για καλλιτεχνικούς σκοπούς, αλλά για τηλεπικοινωνιακή και στρατιωτική χρήση, οι μουσικοί το ανέλαβαν μεταπολεμικά, στην αρχή ήταν λίαν δύσχρηστο και ογκώδες και απαιτούσε γνώσεις και ευρεσιτεχνίες, σήμερα είναι πλέον τόσο διαδεδομένο που το ακούμε να χρησιμοποιείται και στον πιο (απο)πάτο του χιπ-χοπ σκυλάδικου. Στο ενδιάμεσο όμως είχαν προλάβει να το αποθεώσουν εκατοντάδες μουσικοί, μεταξύ πολλών αγαπημένων οι Kraftwerk στην πασίγνωστη μελλοντολογική ωδή τους, η Laurie Anderson σε εκείνη την ρομποτική ελεγεία στον Υπεράνθρωπο, ο Βέλγος Plastic Bertrand στον διαστημικό ρομαντισμό ενός "Tout petit la planète", και οι Boards of Canada στο "In a Beautiful Place Out in the Country", την πένθιμη φωνή ενός μοναχικού ρομπότ που έχει ξεμείνει κάπου στην εξοχή μετά την πυρηνική καταστροφή...

7. Κατηγορία Brel
Μία κατηγορία μόνος του... Και είμαι σε δίλημμα. Να επιλέξω το πιο γνωστό του κομμάτι, σε εκείνη την συγκλονιστική του λάιβ εκτέλεση από το Olympia, εκεί που το "Dans le port d' Amsterdam, η ελεγεία για τους ναυτικούς και τις πόρνες του λιμανιού, οδεύει προς την έξοδο με την φωνή του σαν να αρπάζει φωτιά, να φτάνει στα όρια της θραύσης και να καρφώνει τις λέξεις μία-μία χτυπώντας με πάθος κάθε "πι", port, putains, "et ils pissent comme je pleure" και το κοινό παρασυρμένο από την δίνη να ξεσπά; Ή μήπως να τρέξω τα χρόνια μπροστά, στον τελευταίο του δίσκο, εκεί που ξέρει ότι ο Χάρος του έχει στείλει το τηλεγράφημα "σας περιμένουμε προσεχώς στοπ", όπου η συναισθηματική κατάθεση είναι σχεδόν αβάσταχτη, στο λιτό ενορχηστρωτικό "Orly" μια γυναίκα αποχαιρετά τον αγαπημένο στο αεροδρόμιο μια Κυριακή, για τελευταία φορά, "et nom de Dieu c’est triste", εκεί που ρολάρει το ρρρρο στο "triste" σχεδόν την νιώθεις, μια άγρια, σχεδόν οργισμένη θλίψη μπροστά στο ανήμπορο στο αναπόφευκτο και το μάταιο...

8. Γαλλοπούλες (με δύο λάμδα!)
Μένουμε ...Γαλλία και αλλάζουμε φύλο. Ίσως να θυμάστε εκείνη την παλιά καταπληκτική κωμωδία "A fish called Wanda" και την επίδραση που είχαν τα ιταλικά στην εχμμ ερωτική διάθεση της Jamie Lee Curtis. Κάπως (περίπου δηλαδή) αντίστοιχα με συγκινούν τα γαλλικά. Σε κάθε "κόντεξτ", κιθαριστικό (η σπαρακτική Catherine Ribeiro στο "15 Aout 1970) ή ηλεκτρονικό (όλο το coldwave ή το γαλλικό κουπλέ στο "Fade to Grey" των Visage) ή τζαζ (τα μουρμουρητά της Brigitte Fontaine στο "Comme à la radio"). Και φυσικά όλη εκείνη τη συνομοταξία από μούσες και ...μουσίτσες των 60s, αυτές που τις βρίσκουμε συχνά σε συλλογές κάτω από τίτλους τύπου "Les femmes de Paris". Στέκομαι στην Marie Laforêt και στην ερωτική απελπισία ενός "Viens viens", έλα, έλα, γρήγορα, vite, vite mon amour όπως το φωνάζει με απεγνωσμένη επιτακτικότητα και η Flore Magnet στην διασκευή του "Αls wär's das letzte Μal" των DAF από τους Von Magnet).

9. Οι εξ ουρανού εκπορευόμενες
Είναι 1987, καλοκαίρι, ένας καύσωνας ακονίζει κάπου τις ακτίνες του, ο κόσμος τον αψηφά και στήνεται στις ουρές για εισιτήρια του Ευρωμπάσκετ, στο ραδιόφωνο παίζουν οι πρώτες εκπομπές της "ελεύθερης" ραδιοφωνίας, όμως εγώ ξαπλωμένος στο κρεβάτι του Λαϊκού Νοσοκομείου, περιμένοντας την επικείμενη επέμβαση, προτιμώ τις γραμμένες μου κασέτες, μία βασικά που είχα προλάβει να γράψω. Στο δίπλα κρεβάτι είναι ένας πολύ μεγαλύτερος άνθρωπος, "γέρος" θα φαινόταν σίγουρα σε έναν 14χρονο, τα βράδια αναστενάζει ελαφρά, "αδελφή, νιώθω τα πόδια μου να κρυώνουν", την ημέρα ησυχάζει, μια στιγμή που παίζει το "God only knows" των Beach Boys, στο σημείο που κορυφώνεται με τις φωνές να αλληλοδιαπλέκονται σε μια μαγική συγχορεία, γυρίζει και μου λέει "τι όμορφο". Το ξανακούω τώρα, βάζω να ακούσω και την acapella εκδοχή που είχε δημοσιοποιηθεί σε ένα box-set του "Pet Sounds", και νομίζω δεν έχω να προσθέσω τίποτε σε αυτό που είχε πει ο κυρ... Ο κυρ-...; Πέρασαν τα χρόνια και σβήστηκε από τη μνήμη το όνομά του...

10. Ένας φιλόσοφος μα τι φιλόσοφος!
Βάζω να ακούσω το "歩道橋" του Kazuki Tomokawa. Ενός τύπου που του έχουν δώσει το προσωνύμιο "screaming philosopher" και το καταλαβαίνεις γιατί, ειδικά όσο πλησιάζει το κομμάτι προς το τέλος, ο Kazuki γελάει, φωνάζει, ουρλιάζει, οι λέξεις βγαίνουν σαν να φτύνονται τραχιές, θεατρικές, συναισθηματικά φορτισμένες, με μια επιθετική εσωστρέφεια, μια εσωστρεφή βιαιότητα η οποία ξεσπά και αμέσως συμμαζεύεται, με αυτή την τραχύτητα που με γοήτευσε στα ιαπωνικά από τότε που τα πρωτάκουσα στο ...Σογκούν. Κι ας μην καταλαβαίνω λέξη, η φαντασία συμπληρώνει κατά βούληση τα κενά. Και δεν καμία σημασία που όταν το βάζω στο ...google translator να δω τι σημαίνει ο τίτλος "歩道橋" μου βγάζει ...πεζογέφυρα. Χαμένοι στην μετάφραση;

11. Ένας προφήτης μα τι προφήτης!
Αν θα πρόσθετα και το επίθετο "δυσοίωνος" ίσως να ήταν και πλεονασμός, κανείς προφήτης από την εποχή της Βίβλου και δώθε δεν υπήρξε ποτέ "ευοίωνος" νομίζω. Κι αν για βιβλικές ιστορίες θα διάλεγα (και ουχί μόνο λόγω εντοπιότητας) την λες και σκονισμένη από την σκόνη της ερήμου φωνή του Samy Birnbach των Minimal Compact, για μια ιστορία όπου ο διάβολος κυνηγάει ανελέητα μια νεαρή παρθένα η οποία για να γλυτώσει το ...πολυτιμότερο αγαθό της χρησιμοποιεί ένα σωρό κόλπα και μεταμορφώσεις, θέλουμε μια φωνή πιο μοχθηρή, παγανιστικά ξορκιστική αλλά και φοβιστική, η οποία να μπορεί να φτάσει και σε μια σχεδόν θρησκευτική παράκρουση. Σαν του David Tibet π.χ. (αναφορά φυσικά στο "Oh Coal Black Smith" ειδικά στην εκτέλεση που βρίσκουμε στο " Swastikas for Noddy" των Current 93).

και 11 άλλες ακόμη, θα μπορούσα να συνεχίσω για πολύ, εν τέλει:

1. Mike Pinder/The Moody Blues: Για εκείνο το "Melancholy Man")
2. Μαρίκα Νίνου: Φωνή λάγνα αλλά και κοφτερή σαν το σπαθί του καβαλάρη σε εκείνο το καταπληκτικό ...ottoman-xploitation τραγούδι του Τσιτσάνη
3. Anja Huwe/X-Mal Deutchland: H επέλαση των Βαλκυριών στο "Incubbus Succubus"
4. Katrin Achinger/Kastrierte Philosophen: Τι όνομα, Ευνουχισμένοι Φιλόσοφοι. Και τι φωνή (αγαπημένο το "Dragon flies (over Cyrenaika)"
5. Kate Bush: Το φάντασμα που μου γρατζουνάει το παράθυρο τις ανεμοδαρμένες νύχτες έχει την μορφή και την φωνή της
6. Steve Solamar/Spherical Objects: Η πιο άσχημη ωραία φωνή του new wave ("Α Final Part")
7. Karen Carpenter-Καίτη Χωματά: Όπως έγραφα και είδα τα ονόματα τους δίπλα δίπλα, σαν να ταιριάζουν πολύ, στην γλυκύτητα και σε μια μοίρα που δεν τους χαμογέλασε πολύ.
8. Anna von Hausswolff: Για την κραυγή στο "The Mysterious Vanishing of Electra", οπτική αναπαράσταση του διαβόητου πίνακα του Μουνχ (ή μήπως είναι η Pharmakon;)
9. Peter Heppner/Wolfsheim: Για εκείνο την συναισθηματική υπερχείλιση του "Kein zurück".
10. Curtis Mayfield: Γιατί δεν το αντέχω το falsetto, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων
11. Alison Shaw/Cranes: Όσοι τη λατρεύουν τόσοι και την μισούν

+ εκτός συναγωνισμού: Caninus: Μην μας που και ...σπισιστές. Έναν δίσκος με τίτλο εύγλωτο, "Now The Animals Have A Voice" και τραγουδιστές δύο ...πίτμπουλ. Γαβ Γαβ!