Γυναίκα στην υπογραφή του κειμένου: Υπάρχω και όσο υπάρχεις ή όχι θα υπάρχω

Με αφορμή το αφιέρωμα στις μπλούζες συγκροτημάτων πιάσαμε την κουβέντα με τη Μαρία Φλέδου, συνεργάτιδα εδώ στο MiC, και φυσικά μπλέξαμε. Πόσες φορές δεν βολευτήκαμε με αντρικό XL μετακυλίοντας την ευθύνη στον ράφτη της γειτονιάς ή υποβιβάζοντας το μπλουζάκι σε ρόλο πυτζάμας; Been there, done that, κυριολεκτικά got the t-shirt, αλλά δεν είχα συνειδητοποιήσει και ότι μετά από τέσσερα κύματα φεμινισμού που ερίζουν για τον ορισμό της γυναικείας εμπειρίας εξακολουθούμε να μη μιλάμε γι’ αυτή. Ούτε οι γυναίκες μεταξύ μας (παρά τη βεβαιότητα των αντρών για το αντίθετο). Είπαμε να το κάνουμε λοιπόν. Τόσο lose - lose και αναγκαίο θέμα πού θα ξαναβρούμε άλλωστε. Γυναίκες που ακούμε μουσική, την αγαπάμε και ενίοτε γράφουμε γι’ αυτή.

Πριν περάσω στο προκείμενο αποφάσισα να εκτρέψω προσωρινά το θέμα, γιατί επιπλέον της προσωπικής εμπειρίας με ενδιαφέρει και η σύνδεσή της με τον τρόπο που οι γυναίκες κωδικοποιηθήκαμε εξαρχής με handicap ώστε να πρέπει συνεχώς να αποδεικνύουμε ότι είμαστε αρκετά καλές, αρκετά σοβαρές, αρκετά άξιες να ακούμε μουσική, ιδίως τα “σοβαρά” είδη. Θα φτάσω και σε αυτά. Για το εντελώς ισάξιες έχουμε δρόμο πάντως.  

Γιατί όμως δεν μιλάμε ούτε μεταξύ μας για τα δικά μας και γιατί είναι lose - lose θέμα;

...

(Έλεος ρε κορίτσια, τι μας νοιάζουν τώρα αυτά. Λύστε τα μεταξύ σας).

...

Γι’ αυτό. It’s a boys’ club.

Και δεν αναφέρομαι στο MiC, κάτι που θα ήταν άλλωστε οξύμωρο εδώ, αλλά στη δομική κοινωνική συνθήκη, της οποίας δεν εκφεύγει κανείς μας τελικά, ότι παρά το χοντρικό 1:1 αντρών - γυναικών, τα πεδία που παραδοσιακά συνδέθηκαν με την αντρική ταυτότητα όπως η σωματική δύναμη μεταφράστηκαν σε πανανθρώπινες αξίες που διδασκόμαστε στο σχολείο, ενώ γυναικεία θέματα όπως η περίοδος (ενοχλεί λίγο η λέξη ε;) με τα χίλια ζόρια διδάσκονται σήμερα στα κορίτσια και οι περισσότερες γυναίκες δεν έχουμε ιδέα τι μας περιμένει στην κλιμακτήριο. Ίσως δεν είναι αρκετά mainstream θέμα η υγεία του μισού πληθυσμού του πλανήτη, θα τα δούμε όταν έρθει η ώρα. Δεν είναι “γυναικεία υπερβολή” ότι η έννοια του ανδρισμού έχει αυθαίρετα ενσωματώσει υψηλές αξίες που δεν είναι αντρικό μονοπώλιο όπως η εντιμότητα, ενώ το γυναικείο παραπέμπει στο ελαφρύ ρεπερτόριο.

Αυτές οι έμφυλες διακρίσεις ευδοκίμησαν ιδιαιτέρως στη μουσική βιομηχανία με την επικύρωση της γνησιότητας του ροκ διαμέσου αρχετυπικών αντρικών ιδεωδών. Αυθεντικό ροκ είναι το σκληρό και επιθετικό. Οι γυναίκες ταυτοποιήθηκαν γρήγορα ως επιφανειακές, μη γνήσια επαναστατικές, άρα υποδεέστερες. Beach Boys εναντίον Beatles, Beatles εναντίον Rolling Stones, ιστορίες από άντρες για άντρες, με ορισμένες γυναίκες ως γαρνιτούρα από τα 1960s έως τα 1980s, ως άλλοθι ενσωμάτωσης στα 1990s και ως εμπορεύσιμη διαφορετικότητα στα 2000s, όπου οι γυναίκες αρχίζουν να γίνονται αποδεκτές ως κάτι περισσότερο από trend αλλά πάντα ελεγχόμενα μέσω των στερεοτύπων. Για να δούμε ουσιαστικές προσπάθειες ισότιμης ενσωμάτωσης αρκεί να γυρίσουμε ελάχιστα χρόνια πίσω, δυστυχώς.

Ήταν 2017 όταν έστειλα email σε αγγλόφωνο blog που ακόμα διαβάζω για τη στριμωγμένη σε ανασκόπηση φράση “για τις γυναίκες ήταν καλή η χρονιά”. Ποιες γυναίκες; Άλλο μία στοχευμένη θετική διάκριση, πχ (ακολουθεί note to self για να δεσμευτώ να γράψω το θέμα - γέφυρα που έχω σκεφτεί) γυναίκες στο epic metal, ή ακόμα και το - συζητήσιμα αμφιλεγόμενο καθώς ίσως εδώ το φύλο να μην παρεμβαίνει στη δημιουργία - γυναίκες παραγωγοί και άλλο να καλύπτεις σε μία παράγραφο την απόσταση ανάμεσα στην Bérangère Maximin και τη Lana Del Rey, παγιώνοντας τελικά τη θέση των γυναικών ως κάτι έξτρα στη συνείδηση των αναγνωστών. Δεν ξέρω αν ήταν σύμπτωση, πάντως από την επόμενη ανασκόπηση έκοψαν την χωριστή ξεπέτα σε γυναίκες γενικώς και αορίστως.

Γεγονός είναι ότι δεν είμαστε στο 2017 του “για τις γυναίκες ήταν καλή η χρονιά”, ούτε στο 2000 που με ρώτησαν “πώς και ακούς Death In Vegas, είναι αντρικά πράγματα αυτά” (ευτυχώς να λέμε που δεν με πέτυχαν στη φάση Accept). Ούτε φυσικά στα 1990s που με δέος διάβαζα ανταπόκριση της Λένας Σαϊτάνη στο Ποπ + Ροκ από το Reading. Η Μαρία Ευθυμιάτου από την άλλη με το που πήρε μεταγραφή στο Metal Hammer έφαγε hate, αλλά και ο θεός να ήσουν τότε, δεν περνούσες αβρόχοις ποσί τη θέση ότι ο Dio και οι Slayer ήταν πεθαμένοι. Εν αντιθέσει προς το θάψιμο του μεγαλειώδους “The Holy Bible” από το Ποπ + Ροκ που κανείς δεν θυμάται γιατί πόσοι στην Ελλάδα ενδιαφέρονται για τους Manic Street Preachers εδώ που τα λέμε. Παρεμπιπτόντως, θεωρίες για αγρίους και αντρικά και γυναικεία μουσικά είδη μου “αναλύθηκαν” και πρόσφατα (και μάλιστα με χοντρές ανακρίβειες σε επίπεδο αδρομερούς ταξινόμησης) αλλά habemus πρόοδο. Εντυπωσιάζει ωστόσο η προσαρμοστικότητα του ανδροκρατικού συστήματος να κηρύττει γρήγορα το τέλος των ανισοτήτων μόλις οι γυναίκες αξιώσουν λίγο χώρο και έτσι να απορροφά τους κραδασμούς.

Χαρακτηριστική π.χ. ήταν η απόκρουση του πολιτικότατου riot grrrl με την επιτυχία των Spice Girls. Βρίσκω βέβαια απλοϊκά τα περί ήττας του φεμινισμού που υιοθετεί και το νεοεκδοθέν εγκωμιαζόμενο “Girl On Girl: How Pop Culture Turned A Generation Of Women Against Themselves” της Sophie Gilbert, ένα τόσο κακό πουριτανιστικό βιβλίο που τα εμπαθή εναντίον των πέντε Βρετανίδων είναι το καλύτερο σημείο του μαζί με τον τίτλο τον οποίο η Gilbert ξέχασε γράφοντας. Οι Spice Girls ναι μεν εξέτρεψαν την ατζέντα σε μία λάιτ μορφή ενδυνάμωσης αλλά πέρασαν στο mainstream θετικά μηνύματα για τη γυναικεία ταυτότητα και ενότητα σε μια εποχή που ο κινηματικός λόγος του underground τρόμαζε την Courtney Love και τα pick-me girls ορκιζόντουσαν στους άντρες ότι δεν ήταν σαν τις άλλες (τις “τσούλες” φεμινίστριες δηλαδή). Υπό έτερο πρίσμα πάντως, το σύνθημα “girl power” αποριζοσπαστικοποιήθηκε και οι κραδασμοί απορροφήθηκαν. Τα γράφω για να θυμηθούμε την εποχή, γιατί και τότε ακούγαμε ότι ο φεμινισμός ήταν αχρείαστος πια. Τελικά ήταν τόσο αχρείαστος που το μουσικό - φεμινιστικό εκδοτικό γεγονός του 2025 είναι ένα παραλήρημα μιας βραβευμένης δημοσιογράφου εναντίον πέντε κοριτσιών. Που μίλησαν για sisterhood. “Girl on girl” σε εφαρμογή, ένα epic fail τηλεφώνημα.

Σήμερα έχουμε το “μας έχει φάει η πολιτική ορθότητα” (βλ. πού οι ωραίες εποχές που δεν είχαν ξυπνήσει ακόμα οι από κάτω και προσβάλλαμε όποιον γουστάραμε χωρίς συνέπειες) και το all time classic “είστε υπερβολικές” (βλ. τα θεμιτά παράπονά σας δεν μας αφορούν). Έπρεπε να φτάσουμε στην αναθεώρηση του 2020 για να δούμε καμιά γυναίκα σε αξιοπρεπή θέση στους 500 GOAT δίσκους του Rolling Stone και αμέσως άρχισαν οι γκρίνιες για άδικες αναβαθμίσεις. Να συμφωνήσουμε ότι είναι προβληματική η εκτόξευση της Lauryn Hill από τον πάτο της λίστας στο #10 καθώς ως μαύρη ράπερ γυναίκα σκοράρει τριπλά στην ενσωμάτωση. Να συμφωνήσουμε όμως και ότι κάπου έπρεπε να εκτοξευτεί αφού κατάφερε να διαπεράσει το μπετοναρισμένο white male rock τριάντα χρόνια πριν. Ωστόσο, παρότι για το νο #10 είχαμε ακαριαία παράπονα, για το νο #πάτος δεν είχαμε δει τόσα χρόνια κάποια διαμαρτυρία από τους “αντικειμενικούς” ακάματους πολέμιους της “πολιτικής ορθότητας”. Δεν ξέρω κι εγώ πού ισορροπεί το πράγμα, πάντως με a priori απόρριψη κάθε κοινωνικής αλλαγής που μας ξεμαθαίνει τα μεροληπτικά που ξέραμε δεν ισορροπεί πουθενά. Οι δε παραπάνω παρατηρήσεις είναι φιλτραρισμένες από την προσωπική σκοπιά μου, ως λευκής cis straight γυναίκας. Ένα μη λευκό, ή queer άτομο θα έχει εντοπίσει πολλά περισσότερα ασφαλώς. Όσο ανεβαίνουμε στην πυραμίδα της αποδοχής και της ορατότητας τόσο μειώνεται η επίγνωση των αδικιών, με κορωνίδα το ανδρικό προνόμιο να φαίνονται περίπου όλα τέλεια, τουλάχιστον στους μη ευαισθητοποιημένους.

Καθώς η “απαξία” / “απαξίωση” υπονοεί και κάποιο συναίσθημα, αρνητικό φυσικά, το αποτέλεσμα της έμφυλης προκατάληψης για τις γυναίκες που ακούμε μουσική αποδίδεται καλύτερα στα αγγλικά: “discreditation”. Δεν υπάρχει φθόνος ούτε είναι προσωπικό το θέμα. Ως γυναίκες είμαστε καταρχήν ύποπτες για έλλειμα αξιοπιστίας. Οι ορίτζιναλ μουσικόφιλοι είναι άντρες. Εμείς πρέπει να αποδεικνύουμε ότι το πονάμε το άθλημα, ότι δεν κοροϊδεύουμε. Το ζητάει επίμονα το βασανισμένο είδος αντρών που επιζητούν praise μέσω συνεχούς επίδειξης μουσικών γνώσεων και δεν τους ξεγελάει κανείς χθεσινός ότι ξέρει από ροκ (πώς λέμε ξέρει από ψάρια).

Ακριβώς όπως το φοβόμουν βέβαια, κάπου εδώ μπαίνοντας στην προσωπική σφαίρα παρεμβαίνει αυτολογοκριτικά η ενοχική μου φύση, γιατί δεν μπορώ να σκεφτώ κανένα άντρα που να θεωρώ φίλο ή να εκτιμώ που να δικαιώνει τα παραπάνω. Μήπως είμαι άδικη; Υπερβολική; Να αρχίσω να σβήνω; Το θέμα είναι τόσο lose - lose που θα το σαμποτάρουμε μόνες μας όπως πάμε. “Συγγνώμη αγόρια, μια κουβέντα είπαμε. Πάμε Ομόνοια με κασκόλ “ισότητα” να το γιορτάσουμε”. Ωστόσο, ούτε ζούμε ούτε θέλουμε να ζούμε σε έναν περίκλειστο κύκλο φίλων. Και να θέλαμε δηλαδή δεν γίνεται, γιατί τίποτα δεν ανακόπτει την παρόρμηση του τυχαίου εξυπνάκια να μοιραστεί αυτοπροαίρετα την υποτίμησή του μαζί μας. Χωρίς να μας γνωρίζει φυσικά.

Αφού λοιπόν εξομολογηθώ ότι δεν αντέχω τις μουσικές συζητήσεις του τύπου πάρε κόσμε / γιουσουρούμ, αν ο μη γένοιτο εγκλωβιστείς σε τέτοια, είσαι γυναίκα και κάνεις το λάθος να αναφέρεις κανέναν μουσικό εκτός playlist kiss fm, κινδυνεύεις να ακούσεις από άνθρωπο που δεν σε έχει ξαναδεί στη ζωή του τα εξής, ακριβώς με τη σειρά που τα γράφω:

“Όπα;” (Γυναίκα δεν είσαι; Για μέχρι Taylor Swift σε είχα).

“Με εντυπωσιάζεις”. (Είμαι άντρας και στις γυναίκες μοιράζω εγκρίσεις ή απορρίψεις).

“Μπράβο σου που ακούς τέτοια”. (Αυτά κανονικά είναι για εμάς τους άντρες που έχουμε τους κατάλληλους εγκεφάλους να τα επεξεργαστούμε).

“Βέβαια αυτοί είναι καλλιτέχνες που θέλει να αφιερώσεις μια ζωή για να τους καταλάβεις”. (Έλα πες μας ρε κορίτσι μου από ποιο γκόμενο τον έμαθες τον Hammill να τελειώνουμε. Γιατί τον ανέφερες άλλωστε, για φιγούρα).  

Είναι εντυπωσιακό το πόσοι άντρες θεωρούν πως η σχέση των γυναικών με τη μουσική περνάει μέσα από αυτούς. Τα παραπάνω μου έχουν συμβεί πολλές φορές. Αλλάζουν λίγο οι φράσεις, αλλά η κλιμάκωση από το ελεγχόμενα θιγμένο “όπα” μέχρι την αγανάκτηση που τους μαγάρισες το avantgarde είναι κανόνας.

Καταρχάς, ποτέ δεν κατάλαβα την πτώση του βαθμού φιλομουσίας αν μας μαθαίνουν μουσική οι γκόμενοι. Τουναντίον, όσο μεγαλώνω το βρίσκω πολύ όμορφο και περιττό να πω εξαιρετικά βολικό. Μεταξύ μας, νιώθω και λίγο αδικημένη, ότι μου έχει συμβεί μεν αλλά όχι όσο θα ήθελα.

Κατά δεύτερον, τα “εγώ αφιέρωσα μία ζωή στη μουσική εσύ όχι” είναι πέραν κάθε ορίου φαιδρότητας. Παρότι εμένα με συμφέρουν. Υπάρχει ακόμα νομίζω η μαγνητοταινία όπου πέντε χρονών ηχογραφήθηκα να εξηγώ βήμα βήμα πώς βάζουμε έναν δίσκο στο πικάπ με το “φωνάζουμε έναν μεγάλο” να παρεμβάλλεται αρκετά συχνά δυστυχώς, γιατί δεν γινόταν να καταστραφούν βελόνες και βινύλια επειδή ο πατέρας μου ήθελε να κάνει τα παιδιά του βινυλιόπληκτα σαν αυτόν. Κάτι κατάφερε πάντως. Όταν από τα νήπια ακούς Sarah Vaughan, Σαββόπουλο, Beatles κλπ στο σπίτι ή θα τα αγαπήσεις ή θα τα μισήσεις αυτά τα πράγματα. Από το δημοτικό θυμάμαι να αγοράζω και να ακούω δίσκους γιατί αυτό έμαθα ως κανονικότητα.

Δεν μου πέρασε όμως ποτέ από το μυαλό ότι έπαιρνα πόντους γνησιότητας ή παλαιότητας σε σχέση με άλλους, πράγματα που πέρα από γελοία ανακλούν και αφόρητα συντηρητικές αντιλήψεις περί δήθεν προδιαγεγραμμένης πρόσβασης και κατανόησης της τέχνης με βάση την οικογενειακή υποδομή, ή το τι άκουγε κανείς έφηβος, ή στα 20 του, ή όποτε βολεύει τον κάθε edgelord της συμφοράς να θέσει ως ορόσημο για να φανεί ότι την έχει μεγαλύτερη. Τη μουσικοφιλία. Το μόνο εξασφαλισμένα προδιαγεγραμμένο είναι ότι οι παρατεταμένοι εγκλωβισμοί στην καθυστερημένη πνευματικά εφηβεία απομακρύνουν από την ουσία. Είναι βέβαια γνωστή η παρεξήγηση ότι η εγκυκλοπαιδική γνώση δήθεν συνιστά και φιλομουσία, αλλά δεν παύει να είναι παρεξήγηση, γιατί η φιλομουσία προϋποθέτει και ανοιχτό μυαλό. Κοινώς, όση τζαζ και να “γνωρίζει” κανείς, αν αναλώνεται σε ρηχές δυαδικές προσεγγίσεις περί γνήσιων και μη ακροατών, δεν έχει καταλάβει τίποτα. Ειδικά για τη τζαζ όπου η λαϊκότητα είναι οντολογική.

Με έχουν λοιπόν πληροφορήσει ότι παντελώς άγνωστοί μου διαδικτυακοί καφενειακοί ανθυποστάρλετ, θιασώτες των παραπάνω πνιγηρών ιδεοληψιών και φυσικά μετρ του σεξισμού γιατί αυτά πάνε συχνά αλαμπρατσέτα, σχολίαζαν μεταξύ τους ότι “κοροϊδεύω” και το παίζω “ψαγμένη” (και πάλι μαζί μας το δημοφιλές κάνει πως ξέρει από ψάρια) και μάλιστα επ’ αφορμής ενός από τα πρώτα μου κείμενα στο MiC, χωρίς δηλαδή να είναι δυνατόν να με γνωρίζουν ούτε μέσω κάποιων γραπτών. Το γυναικείο όνομά μου στην υπογραφή του κειμένου ήταν αρκετό. Από πού κι ως πού μιλάω εγώ για τους Last Exit; “Κατίνες” θα τους χαρακτηρίζαμε, πέρα από σεξιστές, και θα παρατηρούσαμε ότι και αυτός ο όρος ενσωματώνει έμφυλη προκατάληψη, σίγουρα όχι εναντίον τους.  

Άλλος έχει ευυπόληπτο δισκάδικο στο καράκεντρο της Αθήνας και παρότι στην επαναλαμβανόμενη, βλέπε ενοχλητική, ερώτησή του “μπορώ να βοηθήσω” με περισσή υπομονή του απαντούσα ότι ήθελα να ψάξω μόνη μου (λες και τι άλλο κάνουμε στα δισκάδικα), επέμενε και μου μιλούσε συνεχώς, πάνω από το κεφάλι μου, με κατάληξη τραγέλαφο, καθώς δεν μπόρεσε να αντιληφθεί το λάθος του ούτε όταν του το εξήγησα με λέξεις, παρά ισχυριζόταν ότι εμείς οι γυναίκες χρειαζόμαστε έναν άντρα να μας καθοδηγεί στις αγορές μας. Ακόμα χειρότερα, ενδιαμέσως άκουγα και τα γνωστά ψουψουψου περί της παρουσίας μου από παρακείμενο πηγαδάκι αντρών, μία συνθήκη παλιότερα απαραίτητη στα ας πούμε εναλλακτικά δισκάδικα που συχνά έκανε δύσβατη τη μακρά πορεία προς το ταμείο: “Μαλακία δίσκο παίρνεις”. “Πολύ καλό, μπράβο, αλλά δεν έχει το χιτάκι που παίζει ο 88μισό. Είσαι σίγουρη πως το θέλεις;”. Αν, λέμε τώρα, διαβάζει ο θαμώνας του Noise, ας ξέρει πάντως ότι εγώ το “Endtroducing” το πήρα παρά το (απάλευτο) “Organ Donor”. Καμιά φορά περιοριζόντουσαν σε σχόλια μεταξύ τους, φυσικά χωρίς μέριμνα να μην τα ακούω, ή σε απλά βλέμματα του τύπου “τι δουλειά έχει αυτή εδώ;”. Όμως δεν βρισκόμουν με χρονοπαγίδα στο 1997 αλλά στο 2024 παρακαλώ. Σημειώνω επίσης το αδιανόητο να προέρχεται η σεξιστική συμπεριφορά από τον ίδιο τον δισκοπώλη, κάτι που προσωπικά ουδέποτε μου είχε ξανασυμβεί.

Άλλος φέτος σε λαϊβάδικο μου ανακοίνωσε απροκάλυπτα υποτιμητικά το... πόρισμά του ότι για να πηγαίνω σε συναυλίες “λογικά γράφω παντού”. Ορθά βρίσκονται και οι τρεις λέξεις εντός εισαγωγικών. Όμοια με τον δισκοπώλη που δεν του πέρασε από το μυαλό μήπως πήγα στο δισκάδικο για το δισκάδικο, δεν σκέφτηκε μήπως πάω στις συναυλίες για τις συναυλίες. Σύμφωνα με τη γνωστή τετράγωνη σεξιστική λογική, που συχνά μας ταξιδεύει σε μέρη μαγικά και ανύπαρκτα, τυχόν ενασχόλησή μου με τη μουσική δεν θα μπορούσε να έχει εμένα στο επίκεντρο και περνάμε κατευθείαν σε ευφάνταστα σενάρια που με θέλουν μαϊντανό των copy / paste reviews για κάθε πιθανό και απίθανο σάιτ. Το ότι τέτοια κείμενα με το όνομά μου επάνω δεν υπάρχουν είναι μία λεπτομέρεια. Για να προλάβω πιθανές αντιδράσεις εκ μέρους του ανδρικού προνομίου (που συχνά έχει την πολυτέλεια να μην καταγράφει καν τέτοιου τύπου συμπεριφορές) ότι υπερβάλλω, ας σκεφτούμε πρώτα μήπως είναι λίγο προβληματικό το να προσέρχονται τυχαίοι άντρες σε μία άγνωστή τους γυναίκα με την όποια υποτίμηση για εκείνη απλά επειδή υπάρχει στο χώρο. Ως αναμενόταν, όταν ήρθε η ώρα να μιλήσω κι εγώ, προκέκυψε ότι “παρεξήγησα” και εννοούσε ότι “τον έχω εντυπωσιάσει”, άγνωστο από τι βέβαια όπως φάνηκε. Πάω στοίχημα ότι η Μαρία και η Μαριάννα θα τους “έχουν εντυπωσιάσει” εξίσου. Έχουμε πήξει στα μπράβο. 

Από την άλλη, όντως τα πράγματα ήταν χειρότερα 20 χρόνια πριν στο Islington Academy, όπου μετά το σετ των Dogs μου προτάθηκε να πάω backstage και μετά σε πάρτυ με το συγκρότημα. Τίποτα μεμπτό έως εδώ προφανώς, αλλά ο τύπος δεν φαινόταν ενθουσιασμένος με την άρνησή μου, επέμενε σε σημείο που άρχισα να αγχώνομαι και λίγο πριν αποδράσω μου πέταξε ένα “come on, you haven’t really come here for the show, have you?”. Συμπερασματικά, κάτι ήξερε ο Γιάννης, δεν τρως καλά σε αυτά τα μέρη. Και οι Raveonettes αμέσως μετά καλοί ήταν λάιβ αλλά μέχρι εκεί.  

Επιστρέφοντας στο παρόν, φυσικά δεν λείπουν και οι ακραία θλιβερές περιπτώσεις, όπως ένας που μου είπε ότι η σχέση μου με το metal οφείλεται στο ότι δεν έχει βρεθεί ακόμα ένας άντρας να με ικανοποιήσει. Mic drop. Ή ένας άλλος που αγανάκτησε ο άνθρωπος που τολμώ να μην ακούω μόνο ένα είδος μουσικής και μου εξέφρασε την ανησυχία του (στα αγγλικά - μπορεί να είχε πιει) ότι έχω “identity issues” και “who is that girl and what will the fans say?” (όσο το σκέφτομαι, για να έχει ανακαλύψει φανς σίγουρα θα είχε πιει). Ή ακόμα ένας άλλος που σε συζήτηση μου είπε ότι έμφυλες προκαταλήψεις δεν υπήρξαν ποτέ στη μουσική, απλά οι γυναίκες “δεν τολμούσαν” να βγουν μπροστά και οι λίγες που τόλμησαν και ήταν καλές “αμείφθηκαν”. Όταν τον ρώτησα γιατί κατά τη γνώμη του δεν τολμούσαν και από ποιον αμείφθηκαν αναφέροντας και επώνυμες μαρτυρίες γυναικών για υποτιμητικές συμπεριφορές από παραγωγούς, ηχολήπτες κλπ στα 80s, οι οποίες όπως διαβάζουμε εξακολουθούν και σήμερα, μου απάντησε “σε λίγο θα μας πεις ότι ξέρεις το ροκ καλύτερα από μας”. Αναπόδραστο το κάνει ότι ξέρει από ψάρια, άλλωστε 2-3 μοτίβα παίζουν στον σεξισμό. Είναι πολύ απλό φαινόμενο.

Μου έχουν συμβεί εξωφρενικά πράγματα, όπως το να αντιμετωπίζω μόνη μου χυδαίο, όχι casual, σεξιστή που μου επιτέθηκε μπροστά σε άλλους, οι οποίοι με εγκάλεσαν κι από πάνω που δεν δέχτηκα τον σεξισμό, διότι “όλοι τον ξέρουμε μωρέ αλλά έχει μουσικές γνώσεις”. Μεταξύ αυτών και μία γυναίκα. Αυτό ήταν το χειρότερο όλων. Καλό το “όλες και όλοι” στα μαχητικά ποστ στο facebook και η υιοθέτηση των θηλυκών γλωσσικών τύπων, αλλά υπάρχει πρόβλημα όταν με την πρώτη ευκαιρία σπεύδει κανείς να συνδράμει το έργο ενός τελειωμένου σεξιστή.

Εντός των εναλλακτικών κύκλων θα περίμενε κανείς μεγαλύτερη ευαισθησία, αλλά αμφιβάλλω αν υπάρχουν γυναίκες που δεν έχουν υποστεί τα ανάλογα. Εκτός μουσικής η κατάσταση είναι άλλη πίστα, εντελώς αποκαρδιωτική, καθώς μιλάμε κατευθείαν για μορφές σεξουαλικής παρενόχλησης, μη λεκτικής μάλιστα. Παρότι διαθέτω εύρος προσωπικών ιστοριών, επέλεξα να επικεντρωθώ σε περιστατικά καθημερινού, casual – αν και καθόλου υποδόριου – σεξισμού, τα οποία επιπλέον είναι όλα πρόσφατα και στα οποία η σεξιστική συμπεριφορά προέρχεται από άντρες που έχουν επαγγελματική σχέση με τη μουσική και χαίρουν και εκτίμησης. Ορισμένοι και ευρύτερα με τον χώρο των γραμμάτων και τεχνών. Μπορώ να συνεχίσω με ιστορίες χειρότερες ή παλιότερες (ή και τα δύο) και γενικά μπορώ να περιγράψω ένα σωρό περιστατικά όπου εγώ ή άλλες γυναίκες που ακούμε και γράφουμε για μουσική έχουμε δεχτεί σεξιστική επίθεση κάποιου τύπου. Όμως θεωρώ σημαντικότερες τις πρόσφατες “λάιτ” ιστορίες, γιατί αυτές είναι που δείχνουν ότι ο σεξισμός είναι κάτι κοινό, σύνηθες και καλά κρατεί και σήμερα. Μη μείνουμε με την παρηγορητική πλάνη ότι μιλάμε για παθογένειες του παρελθόντος που έχουν πια εκριζωθεί πλην μεμονωμένων συμπεριφορών από ανυπόληπτους και άσχετους με το χώρο. 

Εννοείται ότι όσο ενδότερα σε ανδροκρατούμενες μουσικές περιοχές και όσο ευρύτερα τα ακούσματα μίας γυναίκας τόσο συχνότερος και πιο ρητός ο σεξισμός που δέχεται. Το gatekeeping στη τζαζ περιττεύει νομίζω να σχολιαστεί, στο δε μέταλ μόλις πριν λίγα χρόνια ξεμπερδέψαμε με το Hottest Chicks in Hard Rock tour του Revolver. Ναι, αυτό εννοούν. Πρέπει να είσαι όμορφη για να μπεις στο line up. Όσο για την ευρύτητα των ακουσμάτων, όλοι λένε ότι αποδέχονται τις μουσικόφιλες γυναίκες ως ισότιμες, όμως δεν είναι όλοι ειλικρινείς, γιατί η αποδοχή τους έχει ως προϋπόθεση την επιβεβαίωση στερεοτυπικών συμπεριφορών, άρα δεν είναι αποδοχή. Οι μουσικόφιλες γυναίκες πρέπει να ακούνε συγκεκριμένα είδη και μόνο κατ’ αποκλειστικότητα. Διαφορετικά “κοροϊδεύουν” ή έχουν κρίση ταυτότητας. Δηλαδή μπορείς επιτέλους σήμερα να είσαι η στερεοτυπική πάνκισσα, ή μεταλλού, ή αυτή που ακούει indie rock / shoegaze, ή techno. Μέχρι εκεί όμως. Σημαντικό το διαζευκτικό “ή”. Και τζαζ επιτρέπεται, αλλά καλύτερα αφού πιάσεις τα 60.

Τους Last Exit όμως που στο παλιότερο κείμενό μου εξόργισαν τα ιντερνετικά καφενεία - “κατίνες” δεν μπορείς να τους ακουμπάς γιατί όπως είπαμε, “αυτοί είναι καλλιτέχνες που θέλει να αφιερώσεις μια ζωή για να τους καταλάβεις”, δηλαδή σύνθετοι για γυναικείους εγκεφάλους. Όταν, δε, ακούς διαφορετικά, μη όμορα ρεύματα όπως εγώ, ο πέλεκυς του ανδρικού μένους θα πέσει βαρύς ότι έχεις “identity issues” και τι θα πουν οι φανς. Σε ανάλογη περίπτωση οι άντρες δεν έχουν “identity issues” βέβαια. Έχουν “ευρεία μουσική παιδεία” ξεκινώντας από τις ίδιες τις “κατίνες” του ίντερνετ που μεταβαίνουν από αναλύσεις για τον Debussy στην ακατέργαστη αλήθεια των Violent Femmes εν ριπή οφθαλμού. 

Από τη στιγμή που το μουσικό περιβάλλον παραμένει δομικά αρρενοκρατικό λοιπόν, το bias είναι αλληλοτροφοδοτούμενο και όχι μπογιά που θα ξεβάψει με τα χρόνια, άλλωστε μακροπρόθεσμα θα είμαστε όλοι νεκροί, το έβλεπε και ο Keynes. Δεν ξεμπερδεύουμε με τις προκαταλήψεις απλώς επειδή θα γαρνίρουμε με λίγες γυναίκες ακόμα. Ωστόσο και αυτό αναγκαίο είναι, γιατί χωρίς ορατότητα δεν αλλάζουν οι αντιλήψεις. Η DJ Haram, η Sandy Chamoun και η Night In Athens δεν κρίνονται ως “ωραίο φύλο” και τα σημερινά κορίτσια δεν έχουν μόνο τη Λένα Σαϊτάνη και τη Χίλντα Παπαδημητρίου, στις οποίες δεν φτάνουν τα ευχαριστώ, να διαβάζουν, άρα ίσως μια μέρα η γυναικεία οπτική στο songwriting, στον τρόπο γραφής κειμένων, στον τρόπο ανάγνωσης κλπ να πάψει να θεωρείται παρέκκλιση ή μία αδύναμη / συναισθηματική εκδοχή της αντρικής οπτικής. Ίσως γίνει δομικό στοιχείο μαζί με την αντρική οπτική, ως θα έπρεπε άλλωστε και θα συνέθετε ένα περιβάλλον πολύ πιο σύνθετο, ελεύθερο και ενδιαφέρον απ’ ό,τι επιτρέπει το παραμορφωτικό φίλτρο της έμφυλης προκατάληψης των τελευταίων 60 ετών. Μάλλον χρειαζόμουν άνω των 3000 λέξεων τελικά για να πω ότι αυτό που ζηλεύω περισσότερο στους άντρες που ακούνε μουσική είναι η αίσθηση κοινότητας.

Κλείνω με την εξής σκέψη. Γράφω στο MiC τα τελευταία οκτώ χρόνια. Δεν είναι πως το θεωρώ πολύ μεγάλο διάστημα αλλά παρατηρώ ότι με απασχολεί όλο και πιο ενσυνείδητα το να μην αυτολογοκρίνομαι ασυνείδητα. Έτσι κι αλλιώς θεωρώ ότι δεν το έχω κάνει μέχρι τώρα, αλλά σίγουρα δεν με απασχολούσε ενεργά εξ αρχής. Τελευταία έχω πιάσει τον εαυτό μου να εκνευρίζεται αν τυχόν σβήσω φράσεις ή λέξεις που υποδηλώνουν συναισθήματα και αμέσως τις επαναφέρω. Αν αυτό εκληφθεί ως συναισθηματισμός τόσο το καλύτερο αφού ήταν η πρόθεσή μου. Αν εκληφθεί ως αδυναμία και με χλευάσουν μου είναι αδιάφορο. Δεν είμαι εδώ για να γράφω σαν άντρας. Ελένη με λένε.