Ritual De Lo Habitual
Αν ξεκινήσω λέγοντας πως όλοι μας έχουμε μια θρησκευτική καταβολή από τα γεννοφάσκια μας, δε νομίζω πως θα εντυπωσιάσω κανέναν. Στην ίδια μοίρα βρίσκονται κι οι μουσικοί όλου του κόσμου που πατάνε στα πρώτα τους και στα ύστερα βήματα σε ακούσματα που είχαν/-με όλοι πριν κάνουμε τα δικά μας πραγματικά πρώτα βήματα. Μα κολυμπήθρα είναι αυτή, διάβασμα / τάξιμο σε ναό ή ευλογία από το ραβίνο - παπά - ιμάμη - γκουρού - αρχιερέα - μάγο - σαμάνο - λάμα - μανδαρίνο - μοναχό ή ότι άλλο προτιμάτε.
Από τον Roy Budd και τον δικό του Buddism μέχρι τον θρησκοληπτικό εμετό των Dead Kennedys υπάρχει μια καλούτσικη απόσταση. Ποσώ δε μάλλον από τη Λιτανεία των Αγίων του Dr. John μέχρι το Τραγούδι της Βροχής των Yanomami και το πρελούδιο για το Απομεσήμερο ενός Φαύνου του Claude Debussy. Η Χιλιετηρίς Ιεράς Μονής Ξενοφώντος Αγίου Όρους 998-1998 καθεύδει εμπρός στην αντίχριστη δήλωση του Anarchy in the UK ή τις βορβορώδεις επικλήσεις των Grorgoroth και των ομοίων τους.
Βέβαια, όσο κι αν είναι ανεξάντλητη η έρευνα για τις επιρροές των θρησκειών στη μουσική όλων των εποχών, εμείς έχουμε κι ένα deadline να σεβαστούμε.
01. Σπονδή - Άβατον [Κόσμον, 2001, E-Terra]
Καλό είναι να ξεκινάς απ' το σπίτι σου. Οι περισσότεροι από σας θα ξέρετε αυτόν το δίσκο από τη συνεργασία των Άβατον με τη Natacha Atlas και τον παραδοσιακό βιολιστή Γιώργο Μαγκλάρα στη σύνθεση "Γερανός", όπου συναντιούνται μυστικισμός, εξωτισμός, λαγγεμένη ανατολή, έθνικ και φολκλορική μουσική. Εγώ θα σας γυρίσω ένα κομμάτι πίσω, στον εκστατικό, αυστηρό, υποβλητικό και γεμάτο ιερό δέος μινιμαλισμό και την τελετουργική ατμόσφαιρα των Ελευσινίων Μυστηρίων. Ακατάληπτες επικλήσεις υπό τη συνοδεία φλάουτου, νταουλιού και γκονγκ μας μεταφέρουν με τρόπο γήινο και συνάμα υπερβατικό στο κλίμα μιας απαγορευμένης και μάλλον χθόνιας λατρείας, προκαλώντας ρίγη και αθέλητα σκιρτήματα.
02. Whirling Dervish - Omar Faruk Tekbilek [whirling, 1994, celestial harmonies]
Ο Omar είναι μάστορας στο νέι ζουρνά, τη νταρμπούκα και το μπεντίρ, αλλά και τους μπαγλαμάδες και του τζουράδες άμα λάχει. Θα θυμάστε πιθανόν την καθοριστική του συμβολή στο Middle Passage του Ginger "Cream" Baker. Στον Περιστρεφόμενο Δερβίση έχει για παρέα το ούτι του Ara Dinkjian, το κανονάκι του Hassan Isikkut και τα κρουστά του Arto Tuncboyaciyan. Ένας σπειροειδής αργόσυρτος ρυθμός, κάτι ανάμεσα σε διαλογισμό, προσευχή και αστρική προβολή, που εξελίσσεται σε γοργόσυρτη από-θέωση. Ένα Υπερμάχω που ανεβοκατεβαίνει σε καρσιλαμά στις παρυφές του ελεγείου και της ψυχεδέλιας και όπου η εγγύς ανατολή συναντιέται με τη βυζαντινή μουσική και το Γιάννη Μαρκόπουλο. Μπιραλάχ.
03. Water Girl - Zakir Hussain [Making Music, 1987, ECM]
Ο Ζακίρ Χουσεϊν και οι φίλοι του έγιναν πιο διάσημοι μετά τη συμμετοχή τους στην έναρξη των ολυμπιακών της Ατλάντα και στο "Μικρό Βούδα" του Bernardo Bertolucci. Από τον πρώτο του δίσκο, ο οποίος υπήρξε "από τα πλέον εμπνευσμένα και επιδραστικά άλμπουμ επί του συγκερασμού ανατολής και δύσης, που ηχογραφήθηκαν ποτέ", διάλεξα το τρίτο κομμάτι γιατί μου θυμίζει έναν μικρό βουδιστικό περίπατο. Εκεί όπου ο μεγάλος δάσκαλος στέκεται και αφουγκράζεται το νερό και παρατηρεί ένα μικρό θηλυκό ξωτικό με τα παιχνιδίσματα και ανάλαφρα πλατσουρίσματά του. Τα απίθανα κρουστά του Ζακίρ σιγοντάρει το φλάουτο του Hariprasad Chaurasia, το ρευστό πνευστό του Jan Garbarek και ίσως στο βάθος των Rainbow Studios να περιφέρεται η ακουστική κιθάρα του John "Mahavishnu" McLaughlin.
04. 1-2 Beaucoup - Trilok Gurtu [The Glimpse, 1997, CMP]
Κοσμογυρισμένος ινδός κι αυτός, που έχει συγκροτηστεί με την παγκόσμια αφρόκρεμα [Don Cherry, L. Shankar / Garbarek / Hussain, McLaughlin Mahavishnu, Zawinul / Metheny και αφρικανές βοκαλίστριες], και στον οποίο αναφέρονται με ευλάβεια και σεβασμό οι Tavlin Singh και Asian Dub Foundation. Στο ιδεώδες κομμάτι που σας διάλεξα, μαζεύονται όλες οι ήπειροι. Πόσο ινδικό και πόσο αφρικανικό ταυτόχρονα αλλά κι άλλο τόσο τζαζ και δη βαλκανική μα και μπίποπ. Το παιχνίδι με τις αναπνοές μας μυεί στην πανάρχαια σοφία της πανανθρώπινης μουσικής και της μη βίας. Εκτελεσμένο σαν καπρίτσιο από μια εξίσου πανηπειρωτική μπάντα [Geetha Bennet - φωνές, Nando Carneiro & Jaya Deva - κιθάρες, Andy Emler - πλήκτρα, Paolo Fresu - πνευστά, Lars Danielson - μπάσο] και με την έσχατη καλλιτεχνική πινελιά του καβαλίστα Teodosii Spassov.
05. The Jezebel Spirit - Brian Eno & David Byrne [My Life in the Bush of Ghosts, 1981, E.G]
Τώρα εσείς θα περιμένατε να διαλέξω το άνωθεν εντολή κομίζον Regiment. Πριτς. Πηδάμε την κεφαλή δύο κλικ παρακάτω και πέφτουμε επάνω στον πνεύμα μιας έκφυλης γυνής. Ένα καγχαστικό γέλιο μας βάζει σε σκέψεις. Ένας εξορκισμός λαμβάνει χώρα εδώ κάτω από ένα διαρκώς επαναλαμβανόμενο μπητ. Οι τρίχες του δέρματος τσιτώνονται μαζί του. Ο ρυθμός σμιλεύεται σιγά-σιγά, το ambient οπισθοχωρεί από το funk. Δαιμονισμένα κρουστά, ηλεκτρονικά και μη, άλλα "ανήκουστα" κι άλλα αρχετυπικά. Δείγματα ήχων παρεμβάλλονται στη μίξη. Η προέλευσή τους ακαθόριστη. Τα φαντάσματα αποσύρονται στο θάμνο τους. Φαίνεται πως η βίαια έξοδος του σατανά από το σώμα ήταν πετυχημένη, γιατί ακολουθεί μια πολύ πεινασμένη σύνθεση. Κι όσοι δεν το νοιώσανε, τους πληροφορώ πως πρόκειται για μια συνταρακτική ακολουθία από δυο υπερσύγχρονους αρχιτέκτονες, ένα έργο συμπαγές, μια σύλληψη με κεφάλαια και διαδοχή πράξεων, που καταλήγει στο όρος των βελονών. Που χάνεται κάπου στα βάθη της Περσίας ή της Αραβίας ή της Σαχάρας. Η Αμερική ας περιμένει εις τον αιώνα τον άπαντα.
06. Kosher Kabana / The Shepherd's Dream - Klezperanto! [Klezperanto re-grooves klezmer, 2000, HNH / Naxos]
Οι Klezperanto -όνομα και πράμα- πρεσβεύουν ότι το εβραϊκό klezmer είναι μια διεθνής μουσική γλώσσα και δείχνουν πρόθυμοι να την ανανεώσουν και να τη διαδώσουν ακόμη περισσότερο, παίζοντάς την κυριολεκτικά στα δάκτυλα. Ο ανύποπτος ακροατής, βάζοντας το σιντί να παίξει, ανοίγει άθελά του ένα μικρό πανδώρειο κουτάκι. Από μέσα του ξεχύνονται η Μεσόγειος και όλα τα πελάγη απ' όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης. Σμυρναίικα, zydeco, funk, Νέα Ορλεάνη, rockabilly, cumbia, σάμπα, το βαλκάνιο brush, surf, Τάταροι, Αθίγγανοι, ska, latin, jazz, Χάρις Αλεξίου - όλα ανακατώνονται αριστοτεχνικά και δίνουν μια μαρμίτα γεμάτη μαγικό ζωμό. Εγώ διάλεξα το "απολωλός πρόβατο" και το παραβολικό όνειρο του απαρηγόρητου καλού ποιμένα, διασκευασμένο από την όπερα "The Lost Sheep" των Perlmutter & Wohl. Έ ρε γλέντια. Χαρές και πανηγύρια.
07. Zhalba Za Lazar / Lament for St. Lazarus - Le Mystere des Voix Bulgares [Ritual, 1994, Nonesuch]
Οι Μυστηριακές Φωνές της Βουλγαρίας είναι μια γυναικεία χορωδία υπό την αιγίδα της κρατικής τηλεόρασης της χώρας, με έδρα τη Σόφια. Τα φωνητικά της κατορθώματα έχουν απλωθεί σε πολλούς διαφορετικούς χώρους πέραν της παράδοσης: τζαζ, έντεχνη, έθνικ, σεφαραδίτικα, ακόμη και στα πειραγμένα μπιτ της ηλεκτρονικής με το πασίγνωστο θρακιώτικο Pritouritze Planinata. Ο ως άνω δίσκος με τον τελετουργικό του τίτλο, περιέχει πολυφωνικά άσματα του γλεντιού, του γάμου, της χαράς, των Χριστουγέννων, της βάφτισης, αλλά και μοιρολόγια περί του θανάτου. Εδώ σας προτείνω τον Θρήνο που ακούγεται το Σάββατο του Λαζάρου. Φωνές αγγελικές ψάλλουν κατά κύματα το "δεύρο έξω" χωρίς άλλη συνοδεία, παρά μόνον με τη δύναμη της ψυχής. Όσοι πιστοί πειραχτήρηδες μπλιμπλικοπαρμένοι ρημιξάδες προσέλθετε.
08. Stand up Lazaras - Bruce Haack [Electric Lucifer Book 2, 2001, Normal]
Υπήρξε μια εποχή -προ Kraftwerk και Gary Numan- που οι συνθετητές ήταν χειροποίητοι [magic wand και dermatron]. Υπήρξε και μια εποχή που οι μεγάλες εταιρίες έπαιρναν ρίσκα χωρίς payola και airplays. Ήταν γύρω στα 1970 όταν η Columbia κυκλοφόρησε το βινύλιο του Μπρους με τον τολμηρό τίτλο The Electric Lucifer. Κι έναν ακόμη πιο προχωρημένο συνδυασμό τρέχοντος ροκ, ηλεκτρονικών ήχων και συχνοτήτων του μέλλοντος και έμμετρών φιλοσοφικών αναζητήσεων. Ο κόσμος μας βρίσκεται παγιδευμένος ανάμεσα στην κόλαση και τον παράδεισο. Κι όμως, ακόμη κι ο διάβολος μπορεί να συγχωρεθεί αν περισσέψει η αγάπη ανάμεσα μας.
Εννιά χρόνια μετά έρχεται ως φυσική κι ανέλπιστη συνέχεια ο 2ος τόμος επί του ηλεκτρακουστικού σατανά. Κανείς δεν θέλει να ξέρει γι' αυτόν τότε. Ο δημιουργός πεθαίνει στα 1988 κι ο δίσκος κυκλοφορεί μόλις το 2001!!! Ο βελζεβούλ, λέει, προσπαθεί να χαλάσει τον προορισμό του Χριστού να σώσει τον κόσμο, βάζοντάς τον σε πειρασμό. Του αποκαλύπτει με φωνή αλλόκοσμη ότι πρόκειται να πληγωθεί πλειστάκις, να προδοθεί πολλαπλώς κι εντέλει να σταυρωθεί. Ο διάβολος επίσης συνδιαλέγεται ρομποτικά με τον Λάζαρο μέσω vocoder, δίχως αυτό να καταντά θρησκόληπτο, όχι περσότερο απ' την Κόλαση του Δάντη φερειπείν, κι οπωσδήποτε πιο λαϊκό από την ποίηση του Μίλτωνα [που τόσο επηρέασε τον Nick Cave].
Επέλεξα ένα πολύ χαρακτηριστικό δείγμα αμαρτωλής γραφής του βασιλιά της προ-techno ρομαντικής εποχής. Μοιάζει με μια σύγχρονη προφητεία ενός μεταμοντέρνου γκουρού που βρέθηκε παρασάγγες μακριά από την εποχή του, έστω κι αν φαινομενικά προλέγει το επισυμβάν. Σας γνωρίζω επίσης πως ο Χάακ προέβλεψε ότι μια μέρα η μουσική θα είναι προσβάσιμη και μοιραζόμενη από και προς τον καθένα μας. Γενηθήτω λοιπόν.
09. Berliner Messe - Theatre of Voices [Arvo Part - a Tribute, 2005, harmonia mundi]
Μια ακουστική πανδαισία, μια γιορτή των ακρο-ώτων και των ακροατών. Μια εκκλησιαστική υπέρβαση που ακούγεται θεϊκά απλή σαν σύλληψη και ταπεινά φιλόδοξη ως πύργος της βαβέλ που τελείωσε και τελειώθηκε εν πλήρη ηρεμία. Ολοκληρώθηκε το 1990 και αναθεωρήθηκε το 1997 για να λάβει πανηγυρική θέση στο παρόντα φόρο τιμής για τα εβδομηντάχρονα του μέγα μουσουργού. Κάποτε έρχεται το χρονοπλήρωμα να σκύψουμε σκεπτικά και σεβάσμια πάνω στο έργο αυτού του σύγχρονού μας κολοσσού. Άλλη μια πρόκληση για φιλόδοξους μείκτες και δειγματομείκτες.
10. Adhan & Allah-O-Akbar - Abdullah Ibrahim & Dollar Brand [Good News from Africa, 1973, Enja]
Δυο νοτιοαφρικανοί μουσικοί οδοιπόροι και προσκυνητές συναντιούνται μετά από μια δεκαετή πολυκύμαντη ζωή στην ξενιτιά. Ο πιανίστας είναι πια μουσουλμάνος και λέγεται Ιμπραήμ. Ο εκρηκτικός μπασίστας Johnny Dyani δείχνει να μερεύει στο ντελικάτο άγγιγμα του πρώτου. Μ' αυτόν τον δίσκο θέλουν καταρχήν να θυμηθούν από πού ήρθαν και κατόπιν να χαράξουν πορεία προς το μέλλον. Στο μέσο υπάρχει και μια προσευχή στον Αλλάχ. Ένα κομμάτι που στέκει ξεχωριστό και τολμά να μελοποιεί ανορθόδοξα την ησυχία με τη μοναδική διαίσθηση του Αμπντουλά, εκφράζοντας απόλυτα τον αγώνα του για αγάπη στην πατρίδα τους και τον κόσμο.
11. Dogmatofobia - Def con Dos [Dogmatofobia, 1999, DRO East west]
Παρόλο που το πιο διαβολικό κομμάτι του διπλού αυτού σιντί είναι το θρυλικό Accion Mutante, εγώ σας προτείνω το πρώτο και φερώνυμο άσμα που πάει πακέτο με το όνομα του γκρουπ. Πρώιμο ισπανικό χιπ-χοπ, αντιαλεργικό ραπ και προ-πανκ ροκ αυθάδικη μετα-γλώσσα. Αυτή η ήρεμη οργή και το χώσιμο με το υστεροπροφανές μουσικό υβρίδιο να τα σιγοντάρει, μου θυμίζουν μια αθώα εφηβική περίοδο που ξεπεράστηκε ανεπιστρεπτί. Η άρνηση της ενηλικίωσης με συνοδεύει ακόμη, έστω και αναμνηστικά. Η μη υπακοή μου στον αρχέγονο προορισμό του ανθρώπου και η μη συμμόρφωσή μου προς τον νόμο του αυξάνεσθε και πληθύνεσθε, αποτελούν το μόνιμο μη-πατερικό μου αμάρτημα. Άφες εμέ, ωιμέ. Οι κανίβαλοι που θα με φάνε μπορεί κάλλιστα να είναι τα παιδιά των άλλων μικροαστών [Τζιμάκος ούμπερ άλες].
