ΘεοδωΡάκος
Στους κύκλους που κινούμαι είναι αρκετά συχνό να λέγεται πως ο Μάνος Χατζιδάκις είναι πολύ σημαντικότερος συνθέτης από τον Μίκη Θεοδωράκη. Για πολλά χρόνια πίστευα κι εγώ κάτι τέτοιο, όμως συνειδητοποίησα κάποια στιγμή ότι με όρους πολιτικής επιρροής της τέχνης, ο Θεοδωράκης έχει φτιάξει ένα αμάλγαμα που κανένας άλλος έλληνας συνθέτης δεν έχει καν πλησιάσει. Όπως και ο Ελύτης στο χώρο της ποίησης, ο Θεοδωράκης δημιούργησε ένα ανεκδιήγητο και βαθειά επιδραστικό μείγμα επικολυρικού μοντερνισμού και εθνοπατριωτικού συναισθήματος [αν δεν ταίριαζαν, δε θα συμπεθέριαζαν άλλωστε]. Απ’ αυτή την άποψη θεωρώ τον Θεοδωράκη σαφώς έναν από τους αρχιτέκτονες του φαντασιακού της σύγχρονης Ελλάδας. Για να μην παρεξηγηθώ, δεν υπονοώ πως αυτό το φαντασιακό είναι κάτι λιγότερο από ανυπόφορο, παρ’ όλ’ αυτά είναι σημαντικό σε ένα καθαρά εργαλειακό και φορμαλιστικό επίπεδο να δούμε πως η τέχνη του Θεοδωράκη κατάφερε να φτιάξει μια παράδοση, ένα ελληνικό λόγιο φολκ εκεί που δεν υπήρχε ακριβώς κάτι.
Και ενώ ο Θεοδωράκης δούλευε με γενικά ‘διανοουμενίστικα’ [high brow] εργαλεία και φόρμες [περισσότερο π.χ. απ’ τον Χατζιδάκι ο οποίος ήταν πρωτίστως δημιουργός τραγουδιών], το βασικό μουσικό όπλο του είναι οι συναισθηματικά χειριστικές [έως και βίαιες] μελωδίες του. Όντας ξεκάθαρα βαγκνερικός συνθέτης, ο Θεοδωράκης δεν φοβήθηκε να αναμετρηθεί με την επική ορχήστρα, αλλά και να γράψει φοβερά catchy μελωδίες, απ’ αυτές που αν τις ακούσεις μια φορά το πρωί δεν φεύγουν παρά μόνο στον ύπνο. Ο συνδυασμός της ορχήστρας και των μελωδιών αυτών, δημιούργησε ένα νέο φολκ, κάτι σαν τους νέους κομμουνιστικούς ύμνους της χώρας για την αναπτέρωση του ηθικού. Έτσι ο Θεοδωράκης [όπως και ο Ελύτης] δημιουργεί ή οφείλει να δημιουργεί αμφιθυμία σε κάθε υποκείμενο τραυματισμένο από την υπόγεια ελληνικότητα και όπως η κατευναστική αλλά και εκβιαστική αγάπη της μητέρας, τα συναισθήματα που προκαλεί ο Θεοδωράκης είναι χωρίς κουβέντα ιδιαίτερα έντονα, ακόμα και αν - ή ίσως ακόμα περισσότερο αν - σου προκαλεί ναυτία η πολιτική του ατζέντα.
Στον ΘεοδωΡάκο δοκίμασα να δω ακριβώς αυτή την διάσταση της δυνατής και “σίγουρης για τον εαυτό της” μελωδίας του Θεοδωράκη απογυμνωμένης από το επικό της ορχήστρας, αλλά πλαισιωμένης κατά κάποιον τρόπο με ένα άλλο επικό: αυτό του 8bit των arcade games των 80s. Στα arcade games οι δυνατότητες για ενορχήστρωση ήταν ιδιαίτερα περιορισμένες, οπότε οι μουσικές έπρεπε να είναι άμεσες, επικοινωνιακές, απλές, κάτι σαν απλοί φουτουριστικοί θρησκευτικοί ύμνοι. Δεν είναι τυχαίο που μια από τις πιο iconic μουσικές παιχνιδιού της εποχής ήταν εκείνη του Tetris, μια μελωδία βασισμένη σε ρώσικο φολκ τραγούδι. Η ζωή στην Ελλάδα των mid/late-80s/early-90s, όπως την έζησα εγώ, είχε ακριβώς αυτή την περίεργη σχέση με το μελλοντολογικό και το παραδοσιακό, όπως το τραγούδι του Tetris: 2 steps forward-3 steps back. Μια μέρα συγκεκριμένα, πρέπει να ήταν 1988, ήμουν στη χορωδία του σχολείου και τραγουδούσαμε Θεοδωράκη, λογικά 17Ν θα ήταν, και το ίδιο απόγευμα παίζαμε Bubble Bobble μανιωδώς. Στον ύπνο μου τη νύχτα είδα περίεργα όνειρα τα οποία ξέχασα με τα χρόνια, αλλά σα να θυμάμαι τις φούσκες του Bubble να έχουν αίματα. Φούσκες αλήθειας και μυθολογίες ζόμπι. Σ’ εκείνη τη συγκεκριμένη μέρα και νύχτα αναφέρεται ο ΘεοδωΡάκος.
