“Working homicide messes with your head”

Χρειάστηκε να περάσουν κάμποσα χρόνια μέχρι να θολώσει το τοπίο. Αρχικά τα πράγματα ήταν ξεκάθαρα και μπορούσαμε άνετα να συνεννοηθούμε για το τι εννοούμε, όταν μιλάμε για noir. Από τη στιγμή όμως που εκτοξεύτηκε η δημοτικότητά του, βρέθηκαν ή και προέκυψαν διάφορες επιμέρους πτυχές της ευρύτερης αστυνομικής λογοτεχνίας, που διεκδίκησαν την ενσωμάτωσή τους σε αυτό, ρίχνοντας ομίχλη στον «ορισμό» του.

Και είναι κακό αυτό, θα μου πείτε; Προφανώς, όχι. Είναι απλά φυσικό επακόλουθο της δημιουργίας των χρήσιμων μεν για πρακτικούς λόγους, αλλά αναπόφευκτα συγκεχυμένων, ετικετών. Η θέση που θα πάρει κάποιος δε μπορεί παρά να είναι απόρροια της υποκειμενικότητάς του, η οποία εξορισμού δε μπορεί να κριθεί ως ορθή ή λανθασμένη αντικειμενικά.

Αν ανήκετε στους «καθαρούς» και γι’ αυτό πληγωμένους από την τροπή που έχουν πάρει τα πράγματα, σας προσφέρω μια ακόμα ευκαιρία εκτόνωσης. Μπορείτε να πετάτε τα βελάκια σας όχι μόνο στα καρφιτσωμένα πορτρέτα όσων θεωρείτε υπεύθυνων για την ασυνεννοησία αυτή, αλλά και στο κείμενο αυτό, διότι δηλώνω ελάχιστος περήφανος χορηγός - συντηρητής της συγκεκριμένης σύγχυσης. Όμως, για ευνόητους λόγους, μη βιαστείτε και προσπαθήσετε για bull’s-eye στοχεύοντας το κείμενο στην οθόνη σας. Η εκτυπωμένη version του θα συμβάλλει σίγουρα σε λιγότερη οργή και μεγαλύτερη απόλαυση!

Όντας, λοιπόν, συνταγμένος με τους «βρώμικους», άλλαξα αρκετές φορές γνώμη για το τι θα γράψω, απολαμβάνοντας όμως τη διαδικασία κάθε μιας επιλογής. Τελικά, πρυτάνευσε το παράλογο και αποφάσισα να αναφερθώ σε τρία αγαπημένα βιβλία της ευρύτερης αστυνομικής λογοτεχνίας (χα, χα, πώς την είπαμε; Noir;), που όμως δεν είναι τα κορυφαία μου. Είναι όμως εκείνα, που θα ήθελα να μη λείψουν στο περιθώριο ενός τέτοιου αφιερώματος. Κάτι ανάλογο που κάνουμε για τον προτεινόμενο δίσκο της χρονιάς, δηλαδή. Και το καλύτερο για το τέλος: επέλεξα να γράψω για βιβλία, των οποίων οι συγγραφείς μόνο ως noir δεν έχουν γίνει γνωστοί. Με τη στενή, φυσικά, έννοια. Την «καθαρή».

Stephen King & Peter Straub - The Black House

Το “The Bleak House” σε (πολύ πιο) terror. Καλά, όχι ακριβώς… Θα μπορούσε να λεγόταν κι αυτό έτσι, αλλά πρόλαβε τον τίτλο ο Charles Dickens καμιά εκατόν πενηνταριά χρόνια νωρίτερα. Κακοποιημένα πτώματα παιδιών (ας μην πω άλλα επ’ αυτού) φέρνουν στο παρόν τον τρόπο δράσης ενός serial killer από το παρελθόν. Copycat; Δε νομίζω να περιμένει κανείς τόσο απλά πράγματα από το Βασιλιά. Φοβεροί χαρακτήρες, απόλυτα πειστικοί, τόσο που λες πως μπορείς να τους αγγίξεις. Προσοχή, όμως: κάτω τα χέρια από την Rebecca Vilas! Αν, μάλιστα, δεν είχε εμπλακεί ο Straub, το αποτέλεσμα θα ήταν ακόμα πιο εντυπωσιακό. Κι αν βιαστήκατε να αναρωτηθείτε «πώς γνωρίζεις τι ακριβώς έχει γραφτεί από τον Straub;», η απάντησή μου είναι ένα απλό χαμόγελο. Το μαγικά ανεπιτήδευτο ύφος του King όχι μόνο δε μπορείς να το αντιγράψεις, αλλά ούτε καν να το μιμηθείς με (στοιχειώδη) πειστικότητα. Κι αν απορήσετε «γιατί τότε δεν το έγραφε μόνος του;», η πιο εύγλωττη απάντηση θα ήταν ίσως εκείνη της γοργόνας του φανταστικού: «η μεταλλαγμένη οπτική του Richard Bachman ακόμα ζούσε και βασίλευε». Γιατί, όμως, εγώ δεν πείθομαι;

Είναι γνωστή, και ομολογημένη κατ’ επανάληψη από τον ίδιο, η αγάπη του King για τις ιστορίες της Βίβλου, τις οποίες όχι μόνο αφηγούνταν αυτούσιες στα παιδιά του αντί για παραμύθια, αλλά και χρησιμοποίησε στοιχεία τους ως άξονες πολλών ιστοριών του. Ένας από αυτούς παραδοσιακά σχετίζεται με τα προφίλ των ηρώων του, που μόνο συνηθισμένους δε λες. Αντί, λοιπόν, ο κόσμος ή κάποιες δύσκολες καταστάσεις να σώζονται από υπέρ-ήρωες, στα βιβλία του King οι πρωταγωνιστές που επωμίζονται αυτό το βάρος ανήκουν στα «μωρά, τα ασθενή και τα εξασθενημένα του κόσμου που εξελέξατο ο Θεός, ίνα καταισχύνη τα ισχυρά». Δε μπορείς να μας κρυφτείς, Stephen. Όχι ότι θα το επιθυμούσες, δηλαδή. Γι’ αυτό έχεις κατά καιρούς για ήρωες νοητικά υστερημένους, κοινωνικά απροσάρμοστους, παιδιά ή ακόμα και τυφλούς, όπως στην προκειμένη περίπτωση τον άνθρωπο με τα χίλια πρόσωπα Henry Leyden, που έχει με το μέρος του τον χαρισματικό πρώην αστυνομικό Jack Sawyer. Ναι, ναι, τον γνωστό και μη εξαιρετέο από «Το Φυλαχτό», που μπορεί και «πηδά» σε άλλους κόσμους.

Jean-Christophe Grangé - Les Rivières Pourpres

«Είμαστε οι άρχοντες, είμαστε οι σκλάβοι. Είμαστε παντού, δεν είμαστε πουθενά. Είμαστε οι Χωρομέτρες. Εξουσιάζουμε τα Πορφυρά Ποτάμια». 

Έχετε δει την ταινία; Μη μου πείτε, μη μου πείτε. Πού να διαβάστε και το βιβλίο. Ναι, είναι ακόμα καλύτερο. Γίνεται! Και έχει κάποιες διαφορές, που η spoiler λογοκρισία με εμποδίζει να αναφέρω. Τρομερά τοπία στις Γαλλικές Άλπεις, επιβλητικό ακαδημαϊκό περιβάλλον, αταίριαστοι αστυνομικοί χαρακτήρες που υποχρεούνται να συνεργαστούν (τί πρωτότυπο, ε; πάλι καλά που δεν έχουμε αμφισβητούμενη αρμοδιότητα του FBI ), μυστηριώδεις υπεραθλητές, μυστικά κρυμμένα σε παγετώνες, αλλά και τελετουργικά εκτελεσμένες δολοφονίες με πτώματα που προσπαθούν να σου πουν κάτι.

Η απλή και άμεση τριτοπρόσωπη γραφή εξυπηρετεί απόλυτα την πρόθεση του συγγραφέα, που δεν είναι άλλη από την ατμοσφαιρική αφήγηση μυστικιστικών καταστάσεων με σκοτεινό τρόπο. Οι ρυθμοί είναι καταιγιστικοί και οι ανατροπές διαδοχικές. Όταν δύο φαινομενικά διαφορετικές αστυνομικές υποθέσεις ενώνονται, αρχίζει να ξετυλίγεται ένα κουβάρι που καταλήγει στη σκοτεινότερη πλευρά της ανθρώπινης ψυχής.

Truman Capote - In Cold Blood

Αν και καταρχάς δεν το λες με τίποτα κλασικό δείγμα noir (define noir, να τελειώνουμε…), αλλά κυρίως non-fiction και ειδικότερα true crime, δε μπορείς να μην παραδεχτείς πως τελικά καταλήγει να είναι noir, χάρη στην εξαιρετική αφήγηση και τη γραφή του. Εντάξει, φυσικά και το περιεχόμενό του. Για να γίνει αυτό το βιβλίο ξεχωριστό, πόσο μάλλον για να θεωρηθεί noir, δε θα έφτανε με τίποτα να μιλήσει κάποιος με λεπτομέρειες για τις δολοφονίες τεσσάρων μελών της οικογένειας Herbert Clutter που πυροβολήθηκαν στο κεφάλι (και όχι μόνο) το 1959 στη μικρή αγροτική κοινότητα του Holcomb στο Kansas.

Το ρόλο του αστυνομικού εδώ έχει ο διεξοδικότατος ερευνητής Capote, ο οποίος είχε παθιαστεί τόσο με την «πλοκή», ώστε να αφιερώσει έξι χρόνια συγγραφής, βάζοντας στόχο το βραβείο Pulitzer που δεν ήρθε ποτέ. Αντί γι’ αυτό, όμως, τιμήθηκε με το βραβείο Edgar Award για το Best Fact Crime book. Ξεκίνησε να το γράφει με την πολύτιμη συνδρομή της παιδικής του φίλης Harper Lee, που είχε κερδίσει Pulitzer με το θρυλικό “To Kill a Mockingbird”. Οι δυο τους πήραν συνεντεύξεις από τους τελικά καταδικασθέντες Richard Hickock και Perry Smith, αλλά και πολύ κόσμο, ενώ κράτησαν σημειώσεις χιλιάδων σελίδων. Στο υλικό αυτό στηρίχτηκε η ιστορία του “In Cold Blood”, την οποία ο Capote διάνθισε παραλλάσσοντας ελαφρά τα αναμφισβήτητα γεγονότα και προσθέτοντας άλλα φανταστικά, ούτως ώστε να εξυπηρετείται η πλοκή του. Και δεν ήταν αυτοί οι μόνοι λόγοι που κατακρίθηκε από μερικούς κριτικούς, αλλά κυρίως η ευαισθησία που απέδωσε στο πρόσωπο του Smith.

Τεχνικά το βιβλίο είναι άψογο και συναρπαστικό με διαρκείς εναλλασσόμενες αναφορές στις ζωές των θυμάτων, των δραστών και λοιπών μελών της κοινότητας. Η πολύ ζωντανή τριτοπρόσωπη αφήγηση, υιοθετήθηκε για να τηρηθεί ουδετερότητα, η οποία υπηρετείται επίσης με την εξιστόρηση των στοιχείων τόσο της αθωότητας, όσο και της ενοχής. Κι αν ήδη έχετε αμυδρές υπόνοιες για κάτι, σπεύδω να ομολογήσω τη δική μου «ενοχή», λέγοντας αφενός ότι για μένα το σημαντικότερο γεύμα της ημέρας δεν είναι το πρωινό και αφετέρου ότι η μόνη Holly Golightly που μου αρέσει είναι αυτή των Thee Headcoats.