44ο Skopje Jazz Festival: μια εισαγωγή
Και πώς λέμε "and all that jazz" εδώ στα Βαλκάνια; Μας το εξηγεί ο Κώστας Καρδερίνης
Είναι άκρως εντυπωσιακό ένα βαλκανικό φεστιβάλ τζαζ και αυτοσχεδιαζόμενης μουσικής που κρατάει από το 1982. Επί 44 συναπτά έτη το Διεθνές Φεστιβάλ Τζαζ των Σκοπίων έχει φιλοξενήσει και φιλοξενεί σπουδαία ονόματα της παγκόσμιας σκηνής από όλον σχεδόν τον κόσμο κι έχει καταγράψει και καταγράφει μοναδικές στιγμές οπτικοακουστικής απόλαυσης. Στο μέσον της διαδρομής του γέννησε ένα δεύτερο φεστιβάλ [OFFest] το οποίο μετράει 24 χρόνια τώρα, παρουσιάζοντας έθνικ, φολκ και μουσικές του κόσμου δίχως να κλείνει τις πόρτες σε πιο πειραματικά σχήματα. Το τρίτο κλαδί του SJF είναι μια δισκογραφική εταιρία [SJF Records] με 52 κυκλοφορίες στο ενεργητικό της.
Η τρέχουσα διοργάνωση του 44ου Skopje Jazz Festival πραγματοποιείται το 4ήμερο 16-19 Οκτώβρη 2025 και περιλαμβάνει για μια ακόμη φορά διάσημες και ενδιαφέρουσες μετακλήσεις καθώς και δυο ντοκιμαντέρ.
Ως προπομπός, στις 15 Οκτώβρη στο MKC Kino Frosina και ώρα 8μμ, προβάλλεται το ολόφρεσκο We Want The Funk! [2025 ΗΠ, 80λ] του καταξιωμένου, πολυβραβευμένου και πολύ ψαγμένου αφροαμερικανού Stanley Nelson και της παραγωγού του, Nicole London. Παρελαύνουν μέσα του οι πατέρες και οι μητέρες του φανκ και του αφροφουτουρισμού [James Brown, Parliament Funkadelic του George Clinton, Patti LaBelle και τα κορίτσια της, Fela Kuti και οι Afrobeat του, Sly & the Family Stone, Talking Heads κ.ά.] και ακούμε/βλέπουμε από πρώτο χέρι πώς φυτεύτηκε ο σπόρος για την άνθιση του hip-hop αλλά και πώς αναπτύχθηκε παράλληλα το κίνημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ο αιματηρός αγώνας κατά των ανισοτήτων και των φυλετικών διακρίσεων.
Βασικός χώρος διεξαγωγής του φεστιβάλ είναι η έδρα της εθνικής όπερας της χώρας [National Opera and Ballet]. Οι μουσικές εργασίες του 44ου SJF ξεκινούν την Πέμπτη 16 Οκτώβρη [8μμ] με το Andrzej Jagodziński Trio [πιάνο, κοντραμπάσο, τύμπανα] που γεφυρώνει και παντρεύει υπέροχα την κλασική μουσική με την τζαζ. Ο διεθνούς φήμης πολωνός πιανίστας Andrzej Jagodziński έχει συμπράξει με τα μεγαλύτερα ονόματα της χώρας του [Zbigniew Namysłowski, Janusz Muniak, Tomasz Szukalski, Jan Ptaszyn Wróblewski, Jarosław "Jarek" Śmietana] ενώ οι τζαζ δουλειές του με έρεισμα κλασικό τον έχουν ταξιδέψει ως την Ιαπωνία. Το τρίο διαδέχεται [10 μ.μ.] η National Jazz Orchestra, μπρας μπαντ υπό την διεύθυνση του μαέστρου και ενορχηστρωτή Sigi Feigl, με καλεσμένο σολίστα τον κοσταρικανής καταγωγής τρομπονίστα Luis Bonilla.
Τη δεύτερη νύχτα μας υποδέχεται [8 μ.μ.] ο κιθαρίστας-θρύλος Marc Ribot, του οποίου το βιογραφικό είναι τόσο πλούσιο, μουσικά πολυσχιδές και εκτεταμένο που αδυνατώ να το συντομεύσω [κοντά 600 κυκλοφορίες και 25 προσωπικά σχήματα]. Θα μας παρουσιάσει την νέα του δουλειά [αχνίζει ακόμη] που τιτλοφορείται Map Of A Blue City [New West Records 2025], στην οποία τον ακούμε να ντεμπουτάρει ως τραγουδιστής σε διάφορα συνθετικά στιλ.
Ακολουθεί [10μμ] άλλος θρύλος, εκ Σικάγου ορμώμενος, ο περκασιονίστας Kahil El’Zabar και η Ethnic Heritage Ensemble αυτού [τρομπέτα, βαρύτονο σαξόφωνο, τσέλο]. Αν και τον έχουμε χαρεί ήδη δυο φορές στην Θεσσαλονίκη είναι τόσο εκδηλωτικός και μυσταγωγικός που θα τον χαρούμε ξανά χωρίς καμιά δυσκολία.
Νύχτα τρίτη σαββατιάτικη [18 Νοέμβρη] και ανοίγει [8 μ.μ.] με το After the Wildfire Quartet. Το έργο After the Wildfire των Arve Henriksen [σύνθεση, τρομπέτα, φωνή] και Jan Bang [σύνθεση, ηλεκτρονικά και ηχοπειραματισμοί] ήταν παραγγελία του SJF και παρουσιάστηκε πρώτη φορά στη διοργάνωση του 2023 από τη Fames Institute Orchestra υπό τη διεύθυνση του Džijan Emin. Φέτος κυκλοφορεί ως έργο κουαρτέτου από την νορβηγική Punkt Editions και παρουσιάζεται ζωντανά, μια μέρα μετά την επίσημη κυκλοφορία του σε βινύλιο, αυτοπροσώπως από τους συνθέτες. Τους διαδέχονται οι Goran Kajfeš Tropiques, μετασχηματισμένοι σε εννεαμελή μπάντα, που αποδίδει τις υπνωτικές τζαζ συνθέσεις του τρομπετίστα Goran Kajfeš με τον ίδιο επικεφαλής. Παρουσιάζουν την τελευταία τους δουλειά, Tell Us [We Jazz Records 2024], καλώντας μας να διαλογιστούμε μέσα από τις κουλ μελωδίες της.
Η τελευταία μέρα ξεκινά [5 μ.μ.] στον κινηματογράφο MKC Kino Frosina με την προβολή του επίσης ολόφρεσκου Sun Ra: Do the Impossible [2025 ΗΠ, 84λ] της Christine Turner. Πρόκειται για βιογραφικό οδοιπορικό στη ζωή και το έργο του γιγάντιου αφρο-φουτουριστή με τις κοσμολογικές και τις διαστημικές αναζητήσεις [transmolecularization, space is the place]. Μακρόκοσμος, μικρόκοσμος, εξώκοσμος και υπέρκοσμος συγκεράζονται στις μουσικές και τις βιωματικές θεωρίες αυτού του παγκόσμιου κολοσσού που εξακολουθεί να μας επισκέπτεται δημιουργικά από τη χώρα των υπερβορείων μακάρων [1914-1993].
Κατόπιν μεταφερόμαστε στο κτίριο της εθνικής όπερας για το βραδινό πρόγραμμα που ξεκινά με το ντουέτο του 84χρονου χαλκέντερου τρομπετίστα Wadada Leo Smith και της πιανίστα Sylvie Courvoisier, οι οποίοι πρόσφατα κυκλοφόρησαν την πρώτη ντουέτο συνεργασία τους [Angel Falls] και πραγματοποιούν την τελευταία κοινή του περιοδεία. Το SJF θα κλείσει πανηγυρικά με το κουαρτέτο του τενόρο σαξοφωνίστα James Brandon Lewis. Ο JBL είναι αειπράγμων και πολυλειτουργικός μέσω διαφορετικών σχημάτων και οχημάτων [The Messthetics, Jesup Wagon Band, Red Lily Quintet] ενώ το James Brandon Lewis Quartet πρόσφατα κυκλοφόρησε την 5η δουλειά του [Abstraction is Deliverance, Intakt Records 2025] την οποία θα μας παρουσιάσει ζωντανή.
