Είναι λοιπόν νεκρή η Θεσσαλονίκη;

Ένα ερώτημα το οποίο τίθεται επιτακτικά με διάφορους τρόπους και από διάφορα χείλη. Και δεν έχει καμία σχέση με... κορονογιούς. Του Κώστα Καρδερίνη

Πριν από 20 μέρες ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων έκανε μια πολύ βαρυσήμαντη ανακοίνωση σε συνέχεια όλων των επίμονων προσπαθειών να διασωθεί αυτούσιο το πρώιμο βυζαντινό σταυροδρόμι της Βενιζέλου. Το σταυροδρόμι αυτό βρίσκεται ακριβώς στο ίδιο σημείο, έξι μόνο μέτρα κάτω από το σημερινό και μόνον αν μείνει στη θέση του θα μπορεί να ονομαστεί μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της Ουνέσκο.

 

Η ανακοίνωση λέει:

«Οι ανασκαφές για την κατασκευή του μετρό της Θεσσαλονίκης έφεραν στο φως αναρίθμητες αρχαιότητες από την ιστορία της πόλης.

Η ανασκαφή στον Σταθμό Βενιζέλου αποκάλυψε την καρδιά της Θεσσαλονίκης των πρώιμων βυζαντινών χρόνων, όταν η πόλη ήταν σπαρμένη με θαυμάσια δημόσια και ιδιωτικά κτήρια, μεγάλες πλακόστρωτες λεωφόρους, μνημειώδεις στοές και σταυροδρόμια.

Στον Σταθμό Βενιζέλου εντοπίστηκε σε εξαιρετική κατάσταση το κεντρικότερο σημείο της πόλης, ένα σταυροδρόμι με τετράπυλο, από το οποίο διέρχονταν για αιώνες οι κάτοικοι της πόλης και οι ταξιδιώτες. Ο decumanus maximus ή Λεωφόρος/Μέση Οδός των βυζαντινών, του 4ου ως 9ου αι. μ.Χ., βρίσκεται 6 μ. κάτω από τη σημερινή οδό Εγνατία και στον ίδιο άξονα με αυτήν. Παρά την απόσταση τόσων αιώνων, τα κατάλοιπα της πόλης σε αυτό το σημείο αναδύθηκαν σε άριστη διατήρηση. Η κύρια φθορά τους εντοπίζεται στις καμπύλες των λίθων που είναι στρωμένοι οι δρόμοι, στις ανεπαίσθητες κοιλότητες που δημιούργησαν τα πατήματα εκατομμυρίων ψυχών.

Το Βυζαντινό Σταυροδρόμι στον Σταθμό Βενιζέλου οφείλει να διασωθεί ως έχει, να μελετηθεί και να ενταχθεί στο υφιστάμενο δίκτυο των κηρυγμένων βυζαντινών μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς (UNESCO) της πόλης. Το αναπάντεχο εύρημα του κέντρου της μακεδονικής μητρόπολης του Βυζαντίου πρέπει να αποδοθεί στους διερχόμενους κατοίκους και ταξιδιώτες ως επισκέψιμος αρχαιολογικός χώρος, που θα βρίσκεται κάτω από τον σύγχρονο δρόμο και πάνω από την υπόγεια διέλευση του μετρό.

Η διάσωση των πολύτιμων αρχαιολογικών επιχώσεων πάνω στις οποίες πατάει για αιώνες εξασφαλίζεται μόνον με την διατήρηση του Σταυροδρομίου κατά χώραν και την επιλογή της κατασκευής του Σταθμού χωρίς την μετακίνηση των βυζαντινών αρχαιοτήτων. Αντιθέτως, η σχεδιαζόμενη διάλυση των ευρημάτων σε μεγάλα κομμάτια θα γίνει υποχρεωτικά με την κονιορτοποίηση μεγάλων ζωνών μεταξύ των τμημάτων και με την εκρίζωσή τους από τα κατακόρυφα στοιχεία της θεμελίωσής τους. Κατόπιν, η σχεδιαζόμενη ανάταξη των κομματιών - σαν παζλ - πάνω από τον σταθμό, θα γίνει με την τεχνητή συμπλήρωση των χαμένων ενώσεων με μιμήσεις αρχαίων υλικών, απλωμένων πάνω σε πλάκα τσιμέντου αντί για το αρχαίο υπέδαφος. Έτσι, η καρδιά της πόλης θα επιστρέψει σαν μόσχευμα σε ξένο σώμα.

Οι εργασίες κατασκευής του Σταθμού Βενιζέλου με διατήρηση των αρχαιοτήτων στη θέση τους έχουν ξεκινήσει από το 2017. Ένα χρόνο πριν, χωρίς καμία επαρκή αιτιολόγηση, η Αττικό Μετρό και η ηγεσία του ΥΠΠΟΑ σταμάτησαν τις εργασίες αυτές και ξαναγύρισαν στην καταστροφική επιλογή της απόσπασης των αρχαιοτήτων. Ένα χρόνο μετά, η επιλογή τους έχει ως συνέπεια όχι μόνο τον κίνδυνο για τις αρχαιότητες αλλά και την καθυστέρηση του συνόλου του τεχνικού έργου!

ΑΠΑΙΤΟΥΜΕ οι αρχαιότητες του Σταθμού Βενιζέλου να μείνουν στη θέση τους.

ΑΠΑΙΤΟΥΜΕ να ξαναρχίσουν οι εργασίες κατασκευής του Σταθμού Βενιζέλου με την τεχνική λύση της κατά χώραν διατήρησης των αρχαιοτήτων.

ΑΠΑΙΤΟΥΜΕ να παραδοθούν άμεσα οι υπόλοιποι σταθμοί του μετρό στους πολίτες της Θεσσαλονίκης».

Στις 3 Νοεμβρίου, ενώ αναμενόταν η τελική απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για το μέλλον του σταυροδρομίου αυτού, ανεξάρτητοι και ανήσυχοι καλλιτέχνες / δημιουργοί της Θεσσαλονίκης ένωσαν τις φωνές τους και κραύγασαν για το μέλλον αυτής της πόλης που αποφεύγει να σκύψει με σεβασμό στο παρελθόν της. Θωμάς Κοροβίνης, Αργύρης Μπακιρτζής, Κώστας Βόμβολος, Stringless, Δημήτρης Ζερβουδάκης και Γιάννης Αγγελάκας διάβασαν αποσπάσματα από τον Περικλέους πιτάφιο του Θουκυδίδη και τους π τν ποταμν Βαβυλνος του Γεώργιου Βαφόπουλου.

Θα μείνει ακίνητη και ακλόνητη αυτή η αρχαία διασταύρωση πολιτισμών, που αλλοεθνείς μελετητές ονόμασαν «βυζαντινή Πομπηία»; Θα αντιδράσουν μαζικά οι πολίτες της Θεσσαλονίκης ή θα περιμένουν καρτερικά, ακίνητοι και απαθείς, έναν νέο επιτάφιο θρήνο;

Κίνηση ευαισθητοποιημένων Πολιτών

Είναι λοιπόν νεκρή η αυτή η [μητρό]πολη;

Η Θέμις Μπαζάκα και ο Ιωάννης Καμινιάτης

Η Τάνια Τσανακλίδου και ο Χριστιανόπουλος

Ο Γιώργος Ζωίδης: Χαμένοι στην μετάβαση

Η Μελίνα Παϊσίδου και ο Χρήστος Ζαφείρης