Η ευζωία της κασέτας: απ’ την “C-86” στο bandcamp…

The Cassette UndergroundΤριάντα χρόνια πριν, η New Musical Express κυκλοφορούσε, κι απέστελνε με το αθάνατης λογικής mail order των παλιών καιρών, την περίφημη κασέτα-συλλογή της “C-86”. Η οποία έμελλε έκτοτε να αποκτήσει το δικό της λήμμα στο μουσικό λεξικό αλλά και κάμποσες προεκτάσεις αστικοποιημένου συμβολισμού. Εξάλλου, δεν υπήρξαν μέχρι σήμερα πολλά παραδείγματα, και σίγουρα κανένα ανάλογο, που μια τέτοια έκδοση να κατέστη η βασική αναφορά για τον ήχο μιας συγκεκριμένης γενιάς γκρουπ παγκοσμίως. Αν δεν την ξέρεις, πρέπει να είσαι πολύ πανκ!

Στη δεκαετία του ’80 ειδικά, η διείσδυση της κασέτας στη νεολαία ήταν πολύ γρήγορη. Τα σπίτια επένδυσαν στο κασετόφωνο. Μπήκε σε όλα τα αυτοκίνητα. Το walkman απέκτησε την χροιά του ιδανικού gadget της εποχής που πήγαινε παντού. Η ευελιξία της στην καταγραφή μουσικής, κι επομένως στην εμπορία κι ανταλλαγή αυτής, ήταν το μεγάλο της προσόν, άσχετα αν σε κάποια στιγμή η ανταλλαγή κασετών χέρι με χέρι κατόρθωσε να υπερκεράσει την εμπορία, ωθώντας τις δισκογραφικές εταιρείες στην αναποτελεσματική καμπάνια “home taping is killing music” ενάντια στην πειρατεία.

Dead Kennedys In God We Trust IncΚι επειδή ήταν ολοφάνερες οι ανισότητες στους τελικούς στόχους μεταξύ αυτών που την εμπνεύστηκαν κι όσων κλήθηκαν να συμμορφωθούν, οι πρώτοι εισέπραξαν αδρά την παρωδία. Μάλιστα οι Dead Kennedys σε μια έκδοση σε κασέτα του “In God We Trust, Inc.” άφησαν εσκεμμένα κενή τη δεύτερη πλευρά τυπώνοντας εκεί το μήνυμα “Home taping is killing record industry profits! We left this side blank so you can help”. Και κάπως έτσι, λοιπόν, βρέθηκαν τα αναγκαία στοιχεία που ήρθαν να καλύψουν με ιδιαίτερο τρόπο το πνεύμα της αυτοδιαχείρισης και τις ανησυχίες του D.I.Y., το οποίο και συνέπεσε σχεδόν χρονικά με την εν λόγω αντιεντροπική πρακτική.

Ωστόσο ήδη είχε δημιουργηθεί μια underground κουλτούρα αναφορικά με το μέσο της κασέτας που είχε ακριβώς την απαιτούμενη δυναμική για να μετατραπεί σε λαϊκή. Μερικές πτυχές της δε προσπάθησε να καταγράψει αρκετά αργότερα ο Steve Jones στο σχετικό κείμενό του με τίτλο “The Cassette Underground”. Σήμερα δεν μας λέει και πάρα πολλά είναι η αλήθεια, μα έτσι κι αλλιώς πρώτα απ’ όλα το εξετάζουμε πια ως εγχείρημα που κάποτε απλώς υποδήλωσε σημεία του θέματος και τίποτα παραπάνω.

Αδιέξοδο, Γενιά του Χάους splitΕκείνη την περίοδο οι καταστάσεις στην Ελλάδα ήταν διαφορετικές και μακριά απ’ το τωρινό τους (της) χάλι. Το πανκ είχε βρει την κρίσιμη ανταπόκριση έναρξης, καταρχήν ως υποκουλτούρα αντίβαρο στη μαζική, κι η ανάλογη μουσική δημιουργία παρέδιδε τις δουλειές συγκροτημάτων σαν της Γενιάς Του Χάους, των Αδιέξοδο κ.ά. σε κασέτες δικής τους παραγωγής. Τακτική που ακολούθησαν κι οι Νικόλας Άσιμος και Μουσικές Ταξιαρχίες υπό την σκέπη της όποιας τους αντισυμβατικότητας. Δυστυχώς ή ευτυχώς στα της μουσικής δεν ισχύει το εφικτό σε άλλα πεδία (πολιτικά, οικονομικά κ.λπ.) να παραβιάζεται η ορθή σειρά των πραγμάτων, δηλαδή δεν θα μπορούσαν ποτέ να έχουν εφευρεθεί τα mp3 νωρίτερα του κλασικού δίσκου βινιλίου. Οπότε η πρόσφατη κοπή σε LP π.χ. των κασετών των Αντί… ήταν εμμέσως κι η εκπλήρωση ονείρων που είχαν για κάποιο καιρό αναβληθεί. (Αστερίσκος: Πόσο το παρόν μπορεί να εξισωθεί με το παρελθόν χωρίς απώλειες όμως;)

Αναπόσπαστο κομμάτι των όσων αναφέρθηκαν παραπάνω ήταν και τα fanzines που υιοθέτησαν για προφανείς λόγους την κασέτα ως συνοδεία στα τεύχη τους. Να ξεκινήσουμε με το Rollin’ Under; Δεν νομίζω να βρίσκεται καταλληλότερο σημείο, όντως. Στο περί πολλού μπαούλο με την κληρονομιά των eighties, εντούτοις, προσμετράμε τις δύο των Lost Bodies του ’88, τις κυκλοφορίες της Βάρκας, αυτήν των Alive She Died κι ανάμεσα σε πλήθος άλλων το πανέμορφο, πιανιστικό άλμπουμ (δίχως συνέχεια) της The She Frogs στο μεταίχμιο της δεκαετίας. Αλλά ποια κασέτα άραγε μπόρεσε να αναμετρηθεί σε ανάστημα τότε με την διπλή The Cure - “Concert and Curiosity”;

Η φαινομενική επικράτηση του ψηφιακού δίσκου που ακολούθησε μετέβαλλε για ακόμη μια φορά τα δεδομένα με τον ίδιο, γνωστό σκοπό φυσικά, τη διασφάλιση του κέρδους της μουσικής βιομηχανίας και την ανακατανομή των μεριδίων εντός της. Η κασέτα αν κι ήταν επί της ουσίας πιο ριζοσπαστική ως φορμάτ, ήταν ταυτόχρονα και πιο ασθενής, με την έννοια της ευπάθειας, λόγω της χαμηλής ποιότητας ηχογράφησης, του απομαγνητισμού και της σχεδόν σειριακής, μπρος-πίσω, ανεύρεσης των περιεχομένων τραγουδιών.

Concert And Curiosity: The Cure Live And Cure Anomalies 1977-1984Έφτασε μια χρονική στιγμή όπου η κυκλοφορία νέων κασετών περιορίστηκε σε μεγάλο βαθμό ώστε η κασέτα θύμιζε είδος που οδηγείται προς τα τεχνολογικά μουσεία. Ωστόσο ακόμη και στην αναδουλειά βρίσκονταν οι εξαιρέσεις που περίμεναν να ανακαλύψουν τα ανά τον κόσμο τούτο μουσικά τζάνκι σαν κι εμάς: Στον κατάλογο της πάλαι ποτέ Creation, στις ιδιόχειρα υπογεγραμμένες κασέτες της Jarboe, στις εκδόσεις λάιβ υλικού των His Name Is Alive μέσω της Time Stereo, στα καλοκρυμμένα φετίχ του “Somewhere, There Were Fairy-Tales” της Rada και του “Drowning Dreams” των The Shroud κι ασφαλώς στις καταθέσεις ψυχής του ακούραστου εγχώριου φανζινάτου που μέτρησαν εννιά κασέτες συλλογές για το Overdub του Χρήστου Καρρά (μεταξύ ’95 και ’00), έξι για το 1000+1 TiLt του Ιάσωνα Παπαδημητρίου (μεταξύ ’94 και ’99) και κάμποσες άλλες από τα Gew-Gaw, The World Of Suzie Wong, Little Charmer, Τερηδόνα, Κονσερβοκούτι, Semedic κ.ά. Εδώ χρειάζεται κάπου να γίνει και μία ξεχωριστή αναφορά στην CAPP, μα και στις έξι συλλογές με ελληνικά γκρουπ του Ράδιο Ουτοπία στις οποίες αποτυπώθηκε αρκούντως εμφατικά μια αισθητική πλήρους κύκλου με αρχή και τέλος. Επίσης, στο μοναδικό άλμπουμ “Maniacs Use The Earth” των Mute που βγήκε μαζί με τεύχος του Guillotine, καθώς και στα «Ημερολόγια Ανταρκτικής» του Κώστα Σταμάτη που βγήκαν μόνα τους απ’ τον ίδιον.

Cassette Store DayΑπό την έλευσή της κιόλας, η τρέχουσα δεκαετία φύσηξε έναν αέρα αναζωπύρωσης του ενδιαφέροντος των μουσικόφιλων για οτιδήποτε έτεινε να εξαφανιστεί κατά την χλιδή και την καλοπέραση των rave nineties. Η ίδια γενιά που προ εικοαετίας αποφάσιζε αλλιώς, αλλάζει γνώμη και κατά ένα μέρος συντάσσεται με τη νεότερή της, συνειδητοποιώντας ταυτόχρονα πως στη μουσική η τελειότητα είναι μια φανταστική επίκληση. Από το περιοδικό Velvet στους A Victim Of Society κι από εταιρείες όπως η Record Label Record Label στα καθ’ ημάς στις αντίστοιχες Already Dead Tapes, Crash Symbols, Astro:Dynamics, Dream Catalogue κ.ά του εξωτερικού, έγινε πλέον ξεκάθαρο πως το στασίδι της ROIR ξεσκονίστηκε και στις μέρες μας εκτίθεται καλογυαλισμένο στις αμέτρητες σελίδες του ιντερνετικού bandcamp, του παγκόσμιου, μουσικού σουπερμάρκετ δηλαδή. Μέσου του τελευταίου, το σκοτεινό κόσμημα του “Chrysalis” της Sophia Loizou έγινε sold out. Το ’13 ξεκίνησε κι η ετήσια cassette store day ως ο αρμόζων εορταστικός θεσμός.

Συνοψίζουμε. …Μπα, αφήστε. Τα άρθρα σε φανζίν ανέκαθεν δεν υποδείκνυαν το συμπέρασμα με στάμπιλο σαν σε φροντιστήριο φιλολογίας. Και προτιμούμε να μην την πειράξουμε αυτήν την αγαπημένη μας ισορροπία.

Καλό bandcamping... Στην πιο μουγκή παραδοχή του νεοφετιχισμού μας…

[το άρθρο γράφτηκε και δημοσιεύτηκε με διαφορετική σελιδοποίηση στο μουσικό (κι όχι μόνο…) έντυπο «Εντροπία», τεύχος #6, Μάιος 2016, που τυπώθηκε και διανεμήθηκε στο Athens Zinefest 2016, σε κοινωνικούς χώρους και χέρι με χέρι από τους δημιουργούς του]

[για λόγους που δεν χρήζουν εξήγησης, τα μπολντ είναι αποκλειστικό προσόν του παρόντος]