The Smiths

Top 20

Τα αγαπημένα του Δημήτρη Κάζη απ'το 20 μέχρι το 1. Countdown to ecstasy το είπαν κάποιοι άλλοι.

The SmithsΟι Smiths ήτανε το πρώτο συγκρότημα που τάραξε τα νερά στην αγγλική κοινωνία (δηλαδή και έξω από τη μουσική) μετά τους Sex Pistols, οι οποίοι ήταν οι πρώτοι μετά τους Beatles και τους Stones, οι οποίοι ήταν οι πρώτοι γενικώς. Και επειδή ό,τι συμβαίνει σ’ εκείνη την κοινωνία μας αφορά και μας επηρεάζει (δεν ξέρω αν είναι κατάλοιπο του αυτοκρατορικού παρελθόντος ή ικανότητα των Αγγλοσαξόνων να κάνουν οτιδήποτε συμβαίνει στην κοινωνία τους να αφορά όλο τον κόσμο, όλοι υποστηρίζουν και μια αγγλική ομάδα) έκαναν αίσθηση και στο κομμάτι της ελληνικής νεολαίας (τι απαίσια λέξη...) που ήταν σε επαφή με ό,τι συνέβαινε στον κόσμο στα μέσα των '80s.

Το '84 ήμουν στο peak της εφηβείας, πύρκαυλος, είχα περάσει τις αναπόφευκτες παιδικές ασθένειες του κολλημένου με τη μουσική (metal, chart tops, ροκάς ή καρεκλάς κ.λπ.) και ήμουν έτοιμος να δω το φως. Και το είδα. Οι Smiths ήταν μια αποκάλυψη για ’μένα, σε πολλά επίπεδα.

Μουσικά ήταν ακριβώς αυτό που χρειαζόταν εκείνη τη στιγμή στη ζωή του ο περίεργος και λίγο έξω από το ρεύμα δεκαπεντάρης στην επαρχία, την παλαιολιθική επαρχία των ελληνικών '80s, προ internet και MTV, χωρίς ξένα περιοδικά και ραδιόφωνο της προκοπής (νά 'ναι καλά ο Μαλαθρώνας που μας άνοιξε τα μάτια): Καταληπτή αλλά και έξυπνη pop, με αναφορές στο ροκ που έτσι κι αλλιώς είχε γραφτεί στο DNA μου και δεν μπορώ να κάνω τίποτε γι’ αυτό, φρέσκος ήχος, καλόγουστη και πρωτότυπη. Και εναλλακτική, έστω και αν δεν χρησιμοποιούσαμε τότε τη λέξη (προτιμούσαμε το «ανεξάρτητη»).

The Smiths 2Στιχουργικά, όσο παράδοξο και να είναι, ήταν ακόμη περισσότερο βροχή στην έρημο. Παράδοξο, γιατί με το Morrissey είχαμε δέκα χρόνια διαφορά σε μια ηλικία που τα δέκα χρόνια είναι μια ζωή, αυτός ήταν άγγλος, από εντελώς διαφορετικό κοινωνικό υπόβαθρο και με εντελώς διαφορετικά βιώματα από ’μένα, και επιπλέον οι στίχοι του ήταν γεμάτοι αμφισεξουαλικά, ομοφυλοφιλικά και σεξοφοβικά υπονοούμενα, τη στιγμή που οι μόνες ώρες που δεν έτρεχα πίσω από τα κορίτσια ήταν εκείνες που τα σκεφτόμουν.

Τι ήταν λοιπόν αυτό που μου χτύπησε μια μυστική χορδή και με έκανε να ταυτιστώ μαζί του; Πιστεύω ότι ήταν η ειλικρίνεια και η γενναιότητα που χαρακτήριζε τη στάση του απέναντι στον εαυτό του πρώτα και στον υπόλοιπο κόσμο μετά. Το πόσο βαθιά και ανελέητα καταλάβαινε και εξέθετε το υποσυνείδητό του, κάνοντας όσο πιο χειροπιαστή την αόριστη έννοια «συνειδητοποίηση». Το ότι μιλούσε σκληρά, αλλά και ποιητικά ταυτόχρονα, για πράγματα που πονάνε και οι περισσότεροι είτε τα αποφεύγουν, είτε τα περνάνε ξώφαλτσα, είτε διαλέγουν να ασχοληθούν με φαινομενικά «σοβαρά» αλλά στην ουσία ανώδυνα θέματα. Το ότι είχε επίγνωση της διαφορετικότητας και της μοναξιάς του και το φώναξε ανυπόκριτα, για να κάνει τους ανθρώπους που για οποιοδήποτε λόγο είναι διαφορετικοί και μόνοι να αισθανθούν ότι η ιδιαιτερότητά τους δεν τους κάνει απόβλητους και freaks, αλλά ότι υπάρχουν πολλοί που, για διάφορους λόγους, είναι διαφορετικοί. Το ότι, τελικά, έγραφε καταπληκτικούς στίχους. Όλα αυτά βέβαια αφορούν τον καλλιτέχνη, γιατί ο άνθρωπος, όπως συμβαίνει συχνά, είναι μάλλον εκδικητικός και μοχθηρός. Ο δικαστής που δίκασε τις αγωγές των Joyce και Rourke το ’89, που ζητούσαν περισσότερα χρήματα από το 10% που τους έδιναν οι δύο M, τον περιέγραψε σαν «ύπουλο, σκαιό και αναξιόπιστο όταν απειλούνται τα συμφέροντά του». Για την ιστορία, ο Rourke συμβιβάστηκε με 83.000 λίρες, αλλά ο Joyce που τους πήγε στα δικαστήρια ως το τέρμα, κέρδισε ένα εκατομμύριο! Πώς να μην το ρίξει στην πρέζα μετά ο Andy...

The Smiths 3Τα είκοσι τραγούδια που ζητάει ο Μπάμπης είναι δύσκολος αριθμός. Μπορώ να βγάλω τα δέκα αγαπημένα μου εύκολα, αλλά για να βγάλω είκοσι πρέπει να αφήσω έξω πολλά που μου αρέσουν εξίσου με αυτά της δεύτερης δεκάδας. Όλο προκλήσεις είναι αυτό το mic...

20. I know it's over
Μετά τους Joy Division και τους Cure, κάποιος που ξέρει να ζωγραφίζει την απόγνωση χωρίς να γίνεται Ξανθόπουλος.

19. Shoplifters of the world unite
Mόνο για το στυλ και το ύφος του. Μια καλή ηχητική αντιγραφή του 'How Soon Is Now'.

18. Last night I dreamt that somebody loved me
To 'Strangeways' είναι ο θεμέλιος λίθος της brit pop, με την έννοια του ότι οι προηγούμενοι δίσκοι τους ήταν πολύ ιδιαίτεροι για να στηριχτεί κάποιος επάνω τους χωρίς να γίνει φτηνός αντιγραφέας. Το τραγούδι είναι μια extravaganza που πείθει, και μόνο για αυτό το οξύμωρο κερδίζει μια θέση στην εικοσάδα. Και φοβερή εισαγωγή...

17. Ι started something I couldn’t finish
O Μarr ροκάρει όπως ποτέ πριν, o Morrissey τραγουδάει το ίδιο, μόνο οι στίχοι είναι όπως τους ξέρουμε. Την αίσθηση του ανικανοποίητου τη νιώθεις στο στόμα.

16. I don't owe you anything
Δίδαγμα ζωής: Μην πας σ’ αυτούς, άστους να ’ρθουν σε ’σένα. Και υπέροχη κοφτή upstring από το Johnny!

15. Barbarism begins at home
Θυμάμαι ότι τότε που παραμιλούσαμε με το Marr, ο Παναγιωτόπουλος (γνωστός μεταλλοροκάς δημοσιογράφος) απορούσε τι του βρίσκαμε, μια που το πρότυπό του για τον κιθαρίστα ήταν ο καραγκιόζης μαλλιάς που παίζει κλίμακες γρήγορα (Malmsteen, Vai και δε συμμαζεύεται...). Όταν το άκουσε αυτό λοιπόν, έγραψε ότι ο Μarr άρχισε να γίνεται ενδιαφέρον. Κιθαριστικά εμένα το κομμάτι δε μου λέει τίποτα, και είμαι λάτρης του Marr. To έχω στα αγαπημένα μου για τη rhythm section που κεντάει και για το μεγαλοφυές "a crack on the head is what you get for not asking / and a crack on the head is what you get for asking".

14. You just haven't earned it yet, baby
O ευαίσθητος μπορεί να έχει και τσαμπουκά, ο ντελικάτος μπορεί και να τον σπάσει.

13. Pretty girls make graves
Όποιος έχει αντικρίσει περιφρονητικό βλέμμα από όμορφη γυναίκα ξέρει. Άλλο ήθελε να πει ο καλλιτέχνης βέβαια, αλλά σημασία έχει το πώς το προσλαμβάνει ο δέκτης. Pop κομψοτέχνημα!

12. Hand in glove
Πεθαίνω για την εκτέλεση της Sandie Shaw. To κομμάτι από μόνο του όμως είναι killer. Και ήταν από αυτά που ξεσήκωσαν θόρυβο τότε, γιατί οι πουριτανοί το βάφτισαν ύμνο στην ομοφυλοφιλία. Όλοι όμως όσοι έχουμε αγαπήσει παθιασμένα πιστεύουμε ότι η αγάπη μας είναι μοναδική. "No, it’s not like any other love / This one is different because it’s us".

11. The headmaster ritual
Οι διαφορές που λέγαμε... Τι δουλειά έχω εγώ με τα αγγλικά σχολεία και τους διευθυντές που δέρνουν; Η στάση του απέναντι σε όλα αυτά είναι αυτή που με έκανε να συμπάσχω και να ξεσηκωθώ. Πανέξυπνη αλλαγή συγχορδιών από την εισαγωγή στο κουπλέ.

The Smiths 610. Still ill
Tα τύμπανα το κάνουν να ξεχωρίζει σαν το άγριο του πρώτου δίσκου, που έτσι κι αλλιώς είναι ο αγαπημένος κάθε συνειδητοποιημένου fan. Και άλλο θεμελιώδες για το γνωστό δεκαπεντάρη ερώτημα: «Το σώμα εξουσιάζει το μυαλό ή το μυαλό το σώμα; Δεν ξέρω.». Σήμερα ακούγεται τετριμμένο. Στις συγκεκριμένες συνθήκες δεν ήταν.

9. Heaven knows I’m miserable now
Όταν με πιάνουν οι μαύρες μου, δε μιλιέμαι. Το τραγούδι αυτό ήταν από τα πρώτα που, σε τέτοια φάση, με έκαναν να δω φως στην άκρη του υπόνομου -το τούνελ είναι πολύ χαρούμενο μέρος- αν και ο Morrissey μιλάει για τις δικές του μαύρες!
Καλημέρα θλίψη! Δεν είμαι μόνος! Και είναι τόσο διαβολεμένα όμορφο!

8. Ask
Πάντα μου φαινότανε αταίριαστο με τα υπόλοιπά τους, χωρίς να μπορώ να προσδιορίσω γιατί. Πάντως είναι πανέμορφο, τόσο χαρακτηριστικό της εποχής του που δεν θα μπορούσε να έχει γραφτεί ούτε πριν, ούτε μετά, και έχει κι αυτό Μεγάλη Αυτονόητη Αλήθεια όπως μόνο ο Morrissey ξέρει να τη λέει: Η συστολή είναι ευγενική και ωραία (αυτά τα δύο συνοψίζονται στο nice), αλλά μπορεί να σε σταματήσει απ’ το να κάνεις όλα όσα θέλεις στη ζωή.

7. Reel around the fountain
To πρώτο τραγούδι της πρώτης πλευράς του πρώτου δίσκου του αγαπημένου σου group δεν μπορεί να λείπει από τα αγαπημένα σου. Ειδικά όταν είναι μια συναρπαστική ιστορία ειπωμένη συναρπαστικά και με ωραία μουσική.

6. The Queen is dead
Και χιούμορ ο Morrissey; Η βασίλισσα του λέει «σε ξέρω, δεν μπορείς να τραγουδήσεις» και αυτός απαντάει «αυτό δεν είναι τίποτα, πού να με ακούσεις να παίζω πιάνο». Καλό! Και φοβερός indie ήχος! Πόσοι σημερινοί ήρωες μάθανε κιθάρα επάνω του, και μάλιστα πολύ μετά την κυκλοφορία του (εμείς που παίρναμε τους δίσκους τους τη μέρα που έβγαιναν είμαστε περασμένα μοντέλα)...

5. Cemetry gates
Το διαμάντι του στέμματος ανάμεσα στα ποπ κομψοτεχνήματά τους. Τα κοιμητήρια με γοητεύουν. Οι ποιητές με συναρπάζουν. Τα ηθελημένα λάθη με ιντριγκάρουν. Η μουσική του γαληνεύει την ψυχούλα μου. Πώς να μην το λατρεύω;

4. This Charming Man
3. What Difference Does It Make?
2. Bigmouth Strikes Again

Λίγα πράγματα μπορώ να γράψω για αυτά τα τρία, και θα είναι περίπου τα ίδια. Φοβερά και τρομερά τραγούδια, τα έλιωσα, μεγάλωσα μαζί τους, ειδικά το 'Bigmouth' το χόρεψα και σε πάρτυ και σε ντισκοτέκ της εποχής, μια που από την πρώτη στιγμή έγινε μεγάλο σουξέ εδώ (το πρώτο και το τελευταίο τους τέτοιας ευρείας απήχησης) και είναι όλα τους ένα κομμάτι από ’μένα. Την πρώτη φορά που τα άκουσα, και τα τρία, έμεινα με ανοιχτό το στόμα με ένα μίγμα κατάπληξης, θαυμασμού και κεραυνοβόλου έρωτα. Και, ως γνωστόν, κάτι τέτοιες καταστάσεις τις ζεις, δεν τις περιγράφεις.

1. How Soon Is Now?
Η επιτομή ό,τι καλύτερου συνέβη στη δεκαετία του '80, σε ένα τραγούδι. Αλλιώς, το 'Heroes' των '80s. Ανατριχιαστική ερμηνεία του Morrissey, παίξιμο που το κάνει ένα από τα πιο επιδραστικά τραγούδια της ιστορίας της pop, μουσική και στίχοι που δε σηκώνουν σχόλια. Για να παραφράσω ένα αμερικάνικο ρητό, talent talks and bullshit walks.

Τέλος! Ξαναδιαβάζοντας τα παραπάνω, βλέπω ένα θολωμένο fan που παραμιλάει. Το κάνουν αυτό οι Smiths στον άνθρωπο, ακόμη και σήμερα. Ακόμη κι αν έβγαλα τους δίσκους από το ράφι μετά από χρόνια. Οι συν-fans θα καταλάβουν. Ελπίζω να πει κάτι το κείμενο και σ’ αυτούς που δεν τους ξέρουν. Και κάτι ακόμα, που κάνει τους Smiths ακόμα πιο δικούς μου: Ήταν το πρώτο άρθρο που έγραψα στο Rollin’ Under, το ’88. Άρθρο που, όπως όλα τα παλιά μου, δεν τολμώ να ξαναδιαβάσω...
_____

19/08/2004