Τα mp3 στη ζωή μας

Πριν χορέψουμε και κατουρήσουμε στον τάφο της μουσικής βιομηχανίας, καλό θα ήταν να καταλάβουμε ότι δεν είναι η μόνη που την έχει πατήσει με την επανάσταση της ψηφιακής μουσικής. Στην ουσία, ΌΛΟΙ την έχουμε πατήσει, είτε το ξέρουμε είτε όχι. Όσο σημαντικές κι αν είναι οι ερωτήσεις σχετικά με το copyright και τις πληρωμές, δεν είναι παρά προπέτασμα καπνού μπροστά στα μεγαλύτερα θέματα σχετικά με τους καινούριους τρόπους κατανάλωσης της μουσικής τα οποία δεν είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε ακόμα.

Εκ πρώτης όψεως, φαίνεται εμψυχωτικό ότι ήταν το ίδιο το κοινό που επέβαλε την αλλαγή στη μορφή που είναι το MP3 - και όχι η βιομηχανία που κάποτε προσπάθησε να θέσει εκτός συναγωνισμού το βινύλιο και τώρα προωθεί αξιοθρήνητα το Super Audio CD και το DVD-A ώστε να μπορούμε να αγοράσουμε την αγαπημένη μας μουσική σε μια ακόμη νέα, "βελτιωμένη" μορφή. Αυτά τα σχέδια βυθίστηκαν όταν οι άνθρωποι μετέτρεψαν τα cd-writer των υπολογιστών τους σε βιομηχανικές μονάδες και εμφανίστηκαν υπηρεσίες peer-to-peer όπως το Napster και το Kazaa. Το αποτέλεσμα ήταν να γίνει η μουσική διαθέσιμη στην πιο μεταβιβάσιμη, φορητή μορφή που έχουμε δει ποτέ.

Αλλά αν έχουμε δύναμη τώρα, τι ακριβώς κερδίσαμε; Έχουμε πιο πολύ χώρο στα ράφια μας χωρίς CD, αλλά αυτό που μας μένει είναι μουσικά φαντάσματα μες τον υπολογιστή μας. Ποτέ πριν δεν είχαμε ένα τόσο απρόσωπο τρόπο πρόσβασης στη μουσική μας. Στην ψηφιακή μορφή δεν υπάρχουν εξώφυλλα, εταιρείες, φωτογραφίες, credits, shout-outs ή τίποτα άλλο τέτοιο - η μουσική απογυμνώνεται στην ουσία πληροφοριών που ψυχρά μας ενημερώνουν για τα βασικά (καλλιτέχνης, τίτλος, χρονική διάρκεια τραγουδιού). Είναι αυτές οι λεπτομέρειες τα μόνα πράγματα που μας γοητεύουν απ' όλη τη μουσική εμπειρία ή μας λείπουν αυτά που χάσαμε και μας βοηθούσαν να συνδεθούμε με τη μουσική; Ας μη κοροϊδεύουμε τον εαυτό μας - η φυσική συσκευασία και οι λεπτομέρειες δεν είναι άσχετες, αλλιώς θα μαζεύμε promos με λευκές ετικέτες από τότε.

Και, βέβαια, ας χαρούμε όλοι για τις φαινομενικά ατελείωτες επιλογές που έχουμε τώρα στην πολύ, πολύ χαμηλή τιμή των μηδέν δολλαρίων σε πολλά P2P sites. Αλλά ακόμη κι αν αυτή η διαδικασία συνεχίσει να παρέχει ίσες ευκαιρίες όσο κάνει αυτή τη στιγμή (που αποκλείεται να συνεχίσει), έχουμε αρχίσει να συνειδητοποιούμε σιγά σιγά το γεγονός ότι δεν υπάρχει ένα Ουράνιο Τζούκμποξ εκεί έξω το οποίο να προσφέρει κάθε τραγούδι που έχει ποτέ δημιουργηθεί καθώς ανακαλύπτουμε ότι πολλά από τα αγαπημένα μας τραγούδια λείπουν ακόμη και από τα καλύτερα εξοπλισμένα νόμιμα site - με τα οποία συνδέονται επίσης και διάφορα μικρά ακανθώδη θέματα δικαιωμάτων. Και όσο για της υπηρεσίες P2P που λειτουργούν χωρίς την ευλογία της RIAA, υπάρχει επίσης το πρόβλημα των ιών και των αρχείων-φαρσών που φυτεύονται και εξαπλώνονται εκεί - μια πρόσφατη μελέτη ισχυρίζεται ότι ένα στα δύο αρχεία στο Kazaa έχει αυτό το πρόβλημα.

Αλλά ακόμη και αν αυτά που μας είναι διαθέσιμα λειτουργούν όπως πρέπει, κινδυνεύουμε να πνιγούμε απ' την πληθώρα επιλογών στη διάθεση μας. Ας πούμε ότι το μέσο τραγούδι κρατάει 3 λεπτά και ότι μία αξιοπρεπής εκδοχή του σε MP3 είναι περίπου 3 MB. Έτσι σ' έναν υπολογιστή με σκληρό δίσκο 100 GB μπορείς να χωρέσεις περίπου 33.000 τραγούδια ή 3.000 άλμπουμ. Ακόμα κι αν δε σκεφτούμε το πόσο χρόνο απ' τη ζωή σου θα χρειαζόταν για να το μαζέψεις όλο αυτό, πότε θα το ακούσεις, έστω και μια φορά; Αν οι καταναλωτές μπορούν τώρα να προσπεράσουν τους κριτικούς ως "θυροφύλακες" των νέων κυκλοφοριών, βρίσκονται πάντως με το ίδιο πρόβλημα: να βρουν δηλαδή τι είναι καλό, τι είναι για τα σκουπίδια και πόσο χρόνο ακρόασης να αφιερώσουν σε κάθε μικρό απόκτημα. Ένα οξυδερκές άρθρο του Christopher Caldwell στο New Yorker (Select All, March 1, 2004) εξηγούσε πώς οι επιλογές μπορούν να μας κατακυριεύσουν - το παράδειγμά του είναι μερικές ντουζίνες επιλογών στο μενού ενός εστιατορίου που μπερδεύουν το μυαλό μας αλλά πως αντιδρούμε σε χιλιάδες φορές περισσότερες επιλογές; Αυτό που θα μας μείνει είναι σίγουρα κάποιο είδος κούρασης.

Online κοινότητες γεννιούνται συνέχεια για να βοηθήσουν τη διευθέτηση αυτών των θεμάτων ανάμεσα σε συν-μουσικόφιλους αλλά αν αυτές υπάρχουν μόνο μέσα απ' το δίκτυο, σημαίνει ότι είμαστε συνδεδεμένοι με τους άλλους μουσικόφιλους μόνο όταν δουλεύει το modem μας; Μήπως επίσης σημαίνει ότι τα δισκάδικα θα έχουν την κατάληξη των δίσκων 78 στροφών ή της πιανόλας γιατί ξεπεράστηκαν από την τεχνολογία; Και τι άλλο χάνουμε μαζί τους, όταν πέφτουμε τυχαία σε μουσική που ούτε που ξέραμε ότι θέλουμε στα δισκάδικα και ανακαλύπταμε ότι τα μέρη αυτά ήταν κέντρα κοινωνικής δραστηριότητας; O Δρ. Michal Bull σε μια συνέντευξη στο περιοδικό Wired (February 25, 2004) εξηγεί επίσης ότι χρησιμοποιούμε τα φορητά MP3 players για να ρυθμίζουμε το περιβάλλον μας καθώς ταξιδεύουμε ή περιμένουμε, φτιάχνοντας το δικό μας soundtrack αλλά υπονοώντας όμως και ότι δε μας αρέσει να μένουμε μόνοι με τις σκέψεις μας (γεμίζουμε τα νοητικά κενά με μουσική). Ιστορίες για ανθρώπους (καμιά φορά εντελώς άγνωστους μεταξύ τους) που συνδέονται για λίγο ο ένας στο MP3 player του άλλου για να δοκιμάσουν τα αγαπημένα τραγούδια κάποιου άλλου είναι δίχως άλλο μια ενθαρρυντική κοινωνική τάση αλλά επίσης υπαινίσσεται ότι έχουμε μειώσει την αλληλεπίδρασή μας κυριολεκτικά σε bytes ήχου. Ακόμα πιο αστείες είναι οι ιστορίες απο το Wired ότι μερικοί νοιώθουν υποχρεωμένοι να προσθέσουν κλασάτα κομμάτια ή καλλιτέχνες (π.χ. jazz) στα MP3 playes τους μόνο και μόνο για να κάνουν καλή εντύπωση όταν οι άλλοι τους κατασκοπεύουν. Αλήθεια, εδώ έχουν φτάσει τα πράγματα για τους μουσικόφιλους;

Αυτό δε σημαίνει ότι οι κριτικοί εκεί έξω πρέπει να χεστούν πάνω τους απ' το φόβο τους: οι άνθρωποι θα εξακολουθούν να θέλουν να ακούσουν για πιθανές μουσικές επιλογές αντί να προσπαθούν να τ' ακούσουν όλα (πράγμα που δε μπορούσες να κάνεις ούτως ή άλλως). Ακόμη κι έτσι όμως έχουμε τα δικά μας προβλήματα. Αν όλοι οι καταστροφολόγοι αποδειχθούν σωστοί και η ιδέα του άλμπουμ γίνει χθεσινό νέο (μια και οι άνθρωποι μπορούν να επιλέξουν όποιο τραγούδι θέλουν) για τι και πώς θα γράφουμε κριτικές τώρα πια; Αν και μας αρέσει να πιστεύουμε ότι κατέχουμε τον πρώτο ρόλο σε θέματα στυλ και γούστου, είναι γεγονός ότι σ' αυτή την περίπτωση θα πρέπει να προσαρμοστούμε και να ευθυγραμιστούμε με ό,τι η γενική συναίνεση αποφασίσει για τις μουσικές μορφές.

Το οποίο μας οδηγεί σε ένα άλλο ωραίο αδιέξοδο που πρόκειται να μπερδέψει κοινό και καλλιτέχνες: αν κάθε τραγούδι είναι προσβάσιμο για κατέβασμα, θα μπορούνε πραγματικά οι εταιρείες και οι σταθμοί να μας πούνε τι είναι hit? Και σ' αυτή την περίπτωση το power-to-the-people ακούγεται καλή ιδέα μια και τώρα έχουμε τη δυνατότητα να διαλέξουμε πιο τραγούδι θέλουμε να ξανακούσουμε αλλά και πάλι μένουμε χωρίς καμία συναίνεση που να μας ενώνει ή να μας χωρίζει για το ποια είναι τα καλύτερα τραγούδια. Δυστυχώς ή ευτυχώς, αυτό είναι κάτι που τα chart και το ραδιόφωνο μπορούσαν να κάνουν για γενιές ακροατών και το οποίο κινδυνεύουμε να χάσουμε τώρα.

Ανάμεσα στους δημιουργούς της μουσικής, οι πιο φιλόδοξοι που θέλουν να δημιουργήσουν ένα αδιάσπαστο έργο ως άλμπουμ θα συναντήσουν περισσότερες προκλήσεις αν αυτός ο τύπος ξεπεραστεί. Μπορεί επίσης να σημαίνει ότι μια και τα όρια του χωροχρόνου έχουν διαστρεβλωθεί και τεντωθεί αρκετά για να προκαλέσουν ημικρανία στον Αϊνστάιν, μια "κυκλοφορία" μπορεί να είναι ο,τιδήποτε από 10 λεπτά μέχρι δύο ώρες ή και περισσότερο - και μπορεί να πτοήσει τον καλλιτέχνη το να μη μπορεί ν' αποφασίσει πότε πραγματικά έχει "τελειώσει" με μια ηχογράφηση όταν δεν υπάρχουν πια περιορισμοί χώρου/χρόνου. Μετά οι καλλιτέχνες θα έχουν και το επιπλέον μπόνους να ταλαιπωρούνται απ' τις εταιρείες καθώς αυτές προσπαθούν να αποφασίσουν αν πρέπει να τους αναγκάσουν να ελαττώσουν την παραγωγή (και άρα το κόστος) ή να προθέσουν παραπάνω καλούδια για να δελεάσουν τους καλλιτέχνες. Αυτή τη στιγμή, υπάρχουν καλλιτέχνες (π.χ. οι Red Hot Chili Peppers) που είναι κατά των downloads γιατί πιστεύουν ότι ότι τα άλμπουμ τους πρέπει να ακούγονται ως σύνολο και να μη ξεχωρίζουν τα κομμάτια με το να καταβάζονται μεμονωμένα. Αλλά οι καλλιτέχνες που δεν έχουν ένα ή περισσότερα αξιοπρεπή κομμάτια θα είναι ευκολότερο να αντιμετωπίσουν τις αλλαγές στη μορφή - δε θα χρειάζεται να ανησυχούν για το πως να παραγεμίσουν ένα άλμπουμ αν και αυτό επίσης σημαίνει ότι δε θα μπορούν να βγάζουν λεφτά από fans που αγοράζουν ό,τι κι αν βγάλουν.

Απ' την άλλη, οι μουσικόφιλοι δεν ακολουθούν με πραότητα όλες τις τάσεις - όπως την ψηφιακή επανάσταση - ακόμη κι όταν η πλειοψηφία την υιοθετήσει. Υπάρχει ακόμα μια υπολογίσιμη (αν και όχι τεράστια) αγορά βινυλίου εκεί έξω την οποία παλιομοδίτες, συλλέκτες και DJ θεωρούν και θα εξακολουθήσουν να θεωρούν πολύτιμη. Πέρα από επιχειρήματα για την ποιότητα ήχου και λουδιστικές παρορμήσεις, η όλη ιδέα του να έχεις και να κατέχεις αυτό το ανιτκείμενο, είτε είναι βινύλιο είτε CD είναι ακόμη κάτι που φαίνεται ελκυστικό σε πολλούς: αυτοί που φτάνουν στην κορυφή των chart ακόμη βρίσκουν εκατομύρια αγοραστές παρά το νόμιμο και παράνομο κατέβασμα. Επίσης, κάτι θεμελιώδες σχετικά με τους ανθρώπους είναι ότι χριεαζόμαστε πάντα κάποιου είδους οργάνωση και τάξη στη ζωή μας - το ότι έχουμε ένα εντελώς προσαρμόσιμο τρόπο αποθήκευσης της μουσικής σημαίνει ότι πολλοί άνθρωποι θα γυρίσουν τρέχοντας στα άλμπουμ ή τα CD για να μη χρειάζεται να οργανώνουν και να ξαναοργανώνουν τη μουσική τους.

Αυτό μπορεί να είναι εμψυχωτικά νέα για τις εταιρείες αλλά όταν θα έχουν ν' ασχοληθούν με τα πολλά περισσότερα εκατομμύρια αυτών που προτιμούν τα chip του υπολογιστή τους το πρόβλημα του τι να προωθηθεί αρχίζει να γίνεται ενδιαφέρον. Αν η ιδέα μιας σαραντάλεπτης - εβδομηντάλεπτης κυκλοφορίας είναι ξεπερασμένη, τί προωθείς στη θέση της; Θα μετατρέψουν οι εταιρείες όλο το δυναμικό τους σε καλλιτέχνες των single ή θα βρεθεί ένας τρόπος να προωθήσουν τον ίδιο τον καλλιτέχνη πέρα και πάνω από κάθε συγκεκριμένο προϊόν;

Αν όλα τα παραπάνω σενάρια δεν ακούγονται ρόδινα για όλους σε όλες τις πλευρές της μουσικής βιομηχανίας, παρακολουθήστε πώς θα εξελιχθεί τα επόμενα χρόνια. Είναι αυτονόητο ότι τα αρχεία των τραγουδιών θα πρέπει να γίνουν μικρότερα, πιο γρήγορα στο κατέβασμα και υψηλότερης ποιότητας. Τώρα που έχουμε ξεγυμνώσει τα τραγούδια στις φυσικές τους εκδηλώσεις, μήπως θα τα μειώσουνε ακούμη περισσότερο στη γυμνή ουσία σύντομων μελωδιών αλά ringtones? Τα MP3 players απ' την άλλη μοιάζουν με τα Atari της εποχής που το μόνο που πρόσφεραν ήταν ασπρόμαυρα, μονοδιάστατα παιχνίδια του τένις. Τα νέα players θα πρέπει να μείνουν μικροσκοπικά αλλά να είναι πολύ πιο ελκυστικά στο μάτι, πιθανότατα αντιγράφοντας κάποια απ' τα πράγματα που αφαιρέθηκαν απ' τη μουσική συσκευασία ή κάτι άλλο που βρίσκουμε όμορφο.

Η Apple είχε το όραμα όχι μόνο να μπορούν να παίξουν μουσική αλλά να έχουν και παιχνίδια, ξυπνητήρι και άλλα καλούδια για την ωφέλειά σας. Αυτή είναι μόνο η αρχή μιας τάσης στα σπιτικά είδη ψυχαγωγίας: σύγκλιση. Τηλεοράσεις, στερεοφονικά, υπολογιστές, όλα θα μαζικοποιηθούν σε μία μετα-ψυχαγωγική μονάδα την οποία μπορούμε να ελέγξουμε απ' το σπίτι μας. Ακόμα και τώρα τα τηλέφωνα, players, laptops και φωτογραφικές μηχανές έχουν αρχίσει να συγχωνεύονται ώστε να μη μπορείς να τα ξεχωρίσεις. Όσο κουλ και σέξυ κι αν είναι ένα I-Pod σα σύμβολο στάτους, αν δε μπορεί να πάρει τη φωτογραφία σου και να τηλεφωνήσει τους φίλους σου, τι νόημα θα έχει σε ένα χρόνο - ακόμη κι αν έχει όλα τα top 40 hits αυτού του χρόνου;

Και τι θα είναι ένα hit τέλος πάντων; Ενώ τα περιοδικά, οι σταθμοί και οι μεγάλες εταιρείες θα προσπαθούν απελπισμένα να αποφασίσουν τι στο διάολο είναι ένα hit τώρα πια, μια νέα τάξη θα αναδυθεί. Καθοδηγούμενη από το Billbοard, τα I-tunes, το Kazaa, τη Microsoft ή τη Real Media, ή κάποια παρασκηνική συμφωνία μεταξύ τους, μια απόφαση θα παρθεί για το τι κατεβάζεται, παίζεται και αγοράζεται περισσότερο σε οποιαδήποτε μορφή ή τύπο. Μέρος απ' αυτό συμβαίνει ήδη και αναμφίβολα κάθε ένα απ' αυτά τα player θα προσπαθήσουν να στήσουν το δικό τους δίκτυο και να ανταγωνιστούν τους άλλους, χρησιμοποιόντας τους ακροατές σα μοχλό.

Όσο τρομακτικός κι αν φαίνεται αυτός ο νέος κόσμος για όλους, μπορεί παρόλα αυτά να υπάρχει ελπίδα. Γιατί αυτή όλη είναι μια ακόμη πολύ νέα διαδικασία που αλλάζει συνεχώς και οι κανόνες τις γράφονται και παραβιάζονται ακόμη - θυμηθείτε ότι το Napster εμφανίστηκε μόλις το 1999 και το ίδιο το MP3 είναι μόνο δέκα χρονών, περίπου όσο και το world wide web. Υπάρχουν κι άλλοι Shawn Fanning και Steve Jobs εκεί έξω για τους οποίους δε ξέρουμε τίποτα ακόμα και οι οποίοι θα αναποδογυρίσουν ολόκληρο το σύστημα και θα ξαναγράψουν το βιβλίο των κανόνων. Πρέπει να εκμεταλλευτούμε το γεγονός ότι αυτή είναι μια τόσο συναρπαστική και ευμετάβλητη εποχή και να καινοτομήσουμε πριν η διαδικασία αποκρυσταλωθεί ξανά και βρεθούμε αναγκασμένοι ν' αγοράσουμε κάποιο συγκεκριμένο τύπο ή μορφή αν θέλουμε να συνεχίσουμε να γευόμαστε τη μουσική.

Σήμερα όσο ποτέ άλλοτε η μουσική είναι δεμένη με κάποιες τεχνολογίες που δε μένουν σταθερές ούτε για μια μέρα. Σε δέκα χρόνια, όλα τα φανταχτερά ηλεκτρονικά μπιχλιμπίδια μας θα είναι κομμάτια για νοσταλγούς που πουλιούνται φτηνά στο E-bay ενώ εμείς θα στριμωχνώμαστε για να αγοράσουμε το τελευταίο player για όποιο μουσικό μέσο θα είναι προσωρινά το στάνταρντ της εποχής. Κάποιοι από εμάς θα χάσουμε το μυαλό μας με το ρυθμό και το δρόμο που θα πάρει αυτή η διαδικασία. Κάποιους άλλους πάλι τους τρέχουν τα σάλια με μια ακόρεστη ανυπομονησία. Εν πάσει περιπτώσει, θα μας έκανε πάρα πολύ καλό να σταματήσουμε τώρα και να σκεφτούμε πώς ο Marshall McLuhan (που καταλάβαινε ότι το ΠΩΣ παίρνουμε την πληροφορία επηρεάζει και την ίδια την πληροφορία) θα είχε διερευνήσει κάθε νέο είδος μουσικής συσκευής και τί είναι αυτό που αυτά τα μαραφέτια λένε για εμάς και το πως μας αρέσει να καταναλώνουμε τα αγαπημένα μας τραγούδια. Είναι λυπηρό αλλά το πιο πιθανό είναι πως θα συνεχίσουμε να βουτάμε προς το μέλλον, κυνηγώντας την τεχνολογία χωρίς ποτέ να τη φτάνουμε στην πραγματικότητα, πάντα κυνηγώντας την ουρά της και ποτέ διερωτόμενοι πώς αυτό μας αλλάζει - εμάς και ολόκληρο το μουσικό μας κόσμο.

Άρθρο του Jason Gross στο Perfect Sound Forever

Μετάφραση : Δήμητρα Λιάκου