TA 11 INSTRUMENTAL
του Δημήτρη Κάζη

Εδώ κι αν γίνεται χαμός... Η κατάσταση είναι ακόμη πιο χαοτική και από το αφιέρωμα στην ποπ. Γιατί το αφεντικό δε μας ζητάει τα ένδεκα αγαπημένα μας ροκ instrumentals. Ούτε τα ένδεκα αγαπημένα μας κιθαριστικά instrumentals. (Για την ιστορία, καμιά από τις δύο κατηγορίες δεν καταφέρνει να στείλει εκπρόσωπο στην πρώτη ενδεκάδα) Όχι... Τα ένδεκα αγαπημένα μας γενικώς ζητάει, βάζοντας στο παιχνίδι όλη την κλασσική μουσική, τη jazz, και ένα μεγάλο κομμάτι του ethnic, της electronica, της ποπ και του ροκ. Τα περισσότερα κομμάτια της μουσικής, με δυο λόγια. Ωραία.

Όσο και να λατρεύω τα τραγούδια, πιστεύω ότι η ουσία της μουσικής βρίσκεται στα οργανικά κομμάτια. Εκεί ο συνθέτης προσπαθεί να γεννήσει συναισθήματα και εικόνες στον ακροατή, να τον πάει αλλού, χωρίς τη βοήθεια του στίχου. Εκεί ο μουσικός έχει τη δυνατότητα να παίξει και να αυτοσχεδιάσει χωρίς να περιορίζεται σε ρόλο συνοδευτικό του τραγουδιστή. Εκεί ο ακροατής συγκεντρώνεται στη μουσική απερίσπαστος. Το κριτήριό μου για ένα instrumental είναι να δημιουργεί ατμόσφαιρα και εικόνες στο μυαλό μου όταν το ακούω, που να γεννάνε έντονα συναισθήματα. Να έχουν μια μαγεία που να διαρκεί στο χρόνο και στις απανωτές ακροάσεις. Να με ταξιδεύουν. H ευρηματική μελωδία και το εμπνευσμένο παίξιμο είναι αυτονόητα, όταν ισχύουν τα παραπάνω, αλλά όχι αρκετά, μια που μιλάμε για κομμάτια ανείπωτης γοητείας που κάνουν περίεργα παιχνίδια με τη χημεία του εγκεφάλου. Να τα ένδεκα κομμάτια μου λοιπόν, πριν προλάβω να τα αλλάξω όλα:

1. Ahmad Jamal - Poinciana (1958, "The best of Chess jazz")
Στοιχειώδης ενορχήστρωση (πιάνο, μπάσο, τύμπανα), απλή στα όρια του ναϊφ μελωδία, με χώρο και χρόνο να αναπνεύσει και να αναπτυχθεί, ένα κομμάτι τέλειο και ολοκληρωμένο σαν αιγυπτιακή πυραμίδα. Το απόλυτο μουσικό τριπ για μένα.

2. Μίκης Θεοδωράκης - Οι χαρταετοί (1963, "Η γειτονιά των αγγέλων")
I can/t escape myself. Or my nationality. Ελληνικότητα όπως θα έπρεπε να είναι, όσο κι αν μας έχουν φουσκώσει τα μυαλά μ' αυτήν, και ίσως να μην υπήρξε ποτέ τόσο ξεκάθαρη. Γλυκό άρωμα πατρίδας χωρίς υστερικές, φασιστικές και εθνικιστικές κορώνες. Θα το πρότεινα και για εθνικό ύμνο όπως είναι, χωρίς λόγια. Τιμή στο μεγάλο Ζαμπέτα που έπαιξε το μπουζούκι.

3. Antonio Carlos Jobim - Agua de beber (1963, "The composer plays")
Ή πώς να κλείσετε όλη τη μελαγχολία και την απαντοχή της λατινικής Αμερικής σε δυόμισι λεπτά.

4. Booker T & the MGs - Time is tight (1969, "Up tight")
Το απόλυτο group. Δυο λευκοί και δυο μαύροι, όταν δεν καθόταν μαζί ούτε στα λεωφορεία. Παίχτες ολκής και οι τέσσερις. Το groove που έβγαζαν, δεν το έχει πιάσει ΚΑΝΕΝΑΣ από τότε. Ακούστε το κομμάτι και καπάκι τη χλιαρή διασκευή των Clash από το "Black Market" για να καταλάβετε τι εννοώ. Το κομμάτι είναι από soundtrack, αλλά μια και είναι οργανική διασκευή προγενέστερου τραγουδιού, δεν το βάζω στα αμιγώς κινηματογραφικά.

5. Erik Satie - Je te veux (1904, "Deux valses")
Ένα πιάνο. Ένα κομμάτι που γράφτηκε πριν από εκατό χρόνια από ένα πιανίστα καμπαρέ, που έμελλε να γίνει από τους πιο επιδραστικούς συνθέτες του εικοστού αιώνα, με πολλούς θαυμαστές που θαυμάζουμε, και ακούγεται σαν να υπήρχε από πάντα, αλλά και σαν να γράφτηκε χθες. Μινιμαλισμός πολύ πριν γεννηθούν οι διάφοροι Glass, Nyman και Mertens, που είναι αμελητέοι μπροστά του. Ίσως ποτέ στόμα και μάτια ανθρώπου να μην έχουν πει σε θέλω τόσο πειστικά. Σίγουρα δεν το έκανε άλλο μουσικό κομμάτι, με στίχους ή χωρίς.

6. Cannonball Adderley - Autumn leaves (1958, "Something else")
Ίσως το πιο πολυπαιγμένο από τα standards της τζαζ. Είναι ένα γαλλικό τραγούδι, που η γλυκόπικρη μελωδία του μίλησε στις ψυχές μερικών από τους πιο δημιουργικούς μουσικούς του εικοστού αιώνα Αυτή είναι μάλλον η πρώτη του τζαζ διασκευή και σίγουρα η πιο ατμοσφαιρική και υπέροχη. Ο τρομπετίστας που συνοδεύει τον Cannonball είναι ο Miles Davis, και το group που έπαιξε στο δίσκο είναι το δικό του. Απλά, έκανε πίσω και έγραψε το album σαν sideman, κάτω από τον σαξοφωνίστα του. Αδιανόητα πράγματα στον μικροαστικό κενόδοξο κόσμο της ποπ και του ροκ.

7. Astor Piazzolla & Gerry Mulligan - Years of solitude (1975, "Tango nuevo")
Αυτό το κομμάτι πρέπει να το ακούσει κανείς για να πιστέψει ότι μπορεί να υπάρξει τέτοια ονειρική μουσική. Η τζαζ, η κλασσική, το τάνγκο και η κινηματογραφική μουσική (αν και δεν είναι soundtrack), συναντιούνται σε ένα απίστευτο κράμα μεγαλοφυίας πάθους και νοσταλγίας.

8. Madness - One step beyond (1979, "One step beyond")
Αυτό το λατρεύω γιατί μεγάλωσα, χόρεψα, ξεφάντωσα και πέρασα καλά μαζί του. Από το soundtrack της γενιάς μου.

9. Manu Dibango - "Dikalo" (1967-remix 1999, "African soul")
Ένας άγριος ύμνος στη σάρκα, τους χυμούς της και τη ζωή. Δηλαδή στο σεξ. Αυτό είναι για μένα, κι ας λέει άλλα ο τίτλος. Σε πιάνει από το λαιμό και σε πετάει στο λάκκο με τα λιοντάρια, ξαναμμένο και ιδρωμένο, και με αγριεμένο βλέμμα. Και τελειώνει απότομα.

10. Pascal Comelade - Quatre roses pour marie (1990, "33 bars")
Για το παιχνίδισμα, το χαμόγελο, τη γλυκιά εγκατάλειψη στη ραστώνη και την άνετη διάθεση που με πιάνει κάθε φορά που το ακούω.

11. Evan Johns & the H-Bombs - Do the dootz (1986, "Rollin through the night")
Last but not least. Το rock n roll δεν θα μπορούσε να λείπει, και το κομμάτι είναι από τον πιο διαολεμένα παιγμένο δίσκο στην ιστορία του, τον οποίο εξέδωσε ο Jello Biafra και για τον οποίο θα ήταν περήφανος ο Dick Dale (θεός). Τέρμα τα γκάζια, οι χορδές στο όριο του σπασίματος και τα ηχεία έτοιμα να καούν. Το κομμάτι δεν είναι ακριβώς instrumental, με την τεχνική έννοια, μια που ο μουρλοτεξανός μιλάει συνέχεια και όλοι μαζί γαβγίζουν do the dootz στο «ρεφραίν», αλλά οι φωνές με τίποτα δεν είναι τραγούδι, ούτε παίζουν κάποιο καθοριστικό ρόλο. Πιο πολύ εφφέ είναι, οπότε στην ουσία έχουμε να κάνουμε με instrumental, ντάξει; Χορεύεται μέχρι θανάτου.

* * * *

TA 11 INSTRUMENTAL
του Θανάση Παπαδόπουλου

1. Frank Zappa - Peaches En Regalia
Ποτέ δεν σκαλίζω το "jazz-rock" ράφι στα δισκάδικα. Αλλά το "Hot Rats" του Zappa είναι τόσο σοβαροφανές (καθόλου) και τόσο διασκεδαστικό (πάρα πολύ), όσο τα καρτούν του Tex Avery. Σχεδιασμένη παραφροσύνη που πάντα στηρίζεται στην πραγματικότητα. Το πρώτο κομμάτι, "Peaches En Regalia", χαρακτηρίζουν αρμονική και ρυθμική περιπλοκή και μια διαρκής ειρωνεία, με ενορχήστρωση σκόπιμα πομπώδη και αναιδή πνευστά που παρότι άψογα παιγμένα, κάποτε θυμίζουν τη μπάντα του χωριού.

2. Frank Zappa - The Gumbo Variations
Με το "Hot Rats" δεν ξεμπερδεύω εύκολα. Κιθάρες, βιολιά, σαξόφωνα και τύμπανα κάθε τόσο πλημμυρίζουν και αναποδογυρίζουν το "The Gumbo Variations". Δεκαεφτά λεπτά. Δεν ξέρω αν είναι jazz, πάντως εκλεπτυσμένο και λουστραρισμένο δεν είναι.

3. Velvet Underground - Ride into the sun
Ό,τι λέει ο τίτλος. Ένα από τα δυο πιο αγαπημένα μου τραγούδια των Velvet Underground. (Το άλλο είναι το "I 'll be your mirror"). Όταν η Verve επανακυκλοφόρησε τα τρία πρώτα albums τους στα μέσα της δεκαετίας του 80, ανακάλυψε και κάποια μέχρι τότε ακυκλοφόρητα, που περιέχονται στο "Another View". Εκεί βρίσκεται και η καλύτερη εκτέλεση του "Ride Into the Sun", μια demo εκδοχή χωρίς φωνητικά.

4. Savage Republic - Ivory Coast
Το "Tragic Figures" (1982) είναι συγκλονιστικό (ξέρω ότι η λέξη πρέπει να αποφεύγεται). Ένα μίγμα ψυχεδέλειας και industrial που προκαλεί φόβο και έκσταση. Το "Ivory Coast" είναι ένα κιθαριστικό surf θέμα, με ορμητικά τύμπανα και ...κουδούνια, μεταφερμένο σε dark-punk περιόδους. Που τελικά υπερβαίνει το χρόνο και δεν περιορίζεται από την εποχή που δημιουργήθηκε.

5. Pascal Comelade - Your eyes like Juan Gris Cubist Guitars
Διάλεξα αυτό ανάμεσα στα δεκάδες πολυαγαπημένα του Comelade... α) Λόγω τίτλου. β) Γιατί όποτε το ακούω θέλω να το σφυρίξω. γ) Γιατί μου αρέσει που εκπλήσσομαι με κάτι τόσο απλό. δ) Γιατί θα το χαρίσω και στο σαραντάρη φίλο μου και στην εξάχρονη ανεψιά μου.

6. Sierpinski - Wireless
Έλεγα να αποφύγω τα ηλεκτρονικά, τα post-rock και τα παρεμφερή. Αλλά αυτό εδώ πάντα μου φτιάχνει τη διάθεση και δεν παραλείπω να το έχω μαζί μου σε κάθε ταξίδι με το αυτοκίνητο. Αν δεν ήμουν τακτικός αναγνώστης του MIC, μάλλον δεν θα το είχα ακούσει ποτέ.

7. Galaxie 500 - Instrumental
Βλέπε 3 οριζοντίως. Δεν εννοώ το «ό,τι λέει ο τίτλος».

8. Ventures - Walk dont run
Ε, αν δεν βάλω κι ένα surf-instrumental θα με πείτε ανιστόρητο. Αν και οι Ventures δεν ήταν μια τυπική surf μπάντα και ήδη ηχογραφούσαν (κυρίως διασκευές, και πάντα «χωρίς λόγια») πριν το είδος γίνει μόδα. Ο drummer στο "Walk, Don't Run" είχε να επιλέξει ανάμεσα σε $25 ή στο 1/4 των χρημάτων από τα κέρδη του δίσκου. Προτίμησε το πρώτο. Το single πούλησε πάνω από ένα εκατομμύριο αντίτυπα.

9. Calexico - Tres avisos
Το μόνο που με στενοχωρεί που δεν υπάρχουν πια στην τηλεόραση οι «Πρωταγωνιστές» του Σταύρου Θεοδωράκη, είναι που όταν περνάω από τη ΝΕΤ στο ζάπινγκ κατά τις έντεκα το βράδυ δεν ακούω τους Calexico.

10. Mecano - Entr' Acte
Δεν βρίσκω λόγια (αφού είναι instrumental βρε ζώον). Ο φίλος Πάνος αν και δήλωσε ότι «κάθε παρουσίαση και σχολιασμός είναι από μόνη της πολύ φτωχή για να περιγράψει τα παραληρηματικά βήματα των Mecano» τις βρήκε τις λέξεις. Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι τα στοιχεία «musique concrete» του "Entr' Acte" ταιριάζουν με τον τρόπο που νομίζω ότι αντιμετωπίζουν την τέχνη ο Dirk Polak και η παρέα του.

11. Louis Tillett: Pennelope's lament
Επιτρέπεται να λείπει από κατάλογο instumental ο Γιώργος - θα ξεράσω - Κατσαρός και το σαξόφωνό του κι ο Fausto Papetti; Ούτε καν ο Wim Mertens και οι Penguin Cafe Orchestra; (αυτοί στα αλήθεια). Όμως ο αρχισυντάκτης δήλωσε ότι «οι παλιές αγάπες δεν πάνε στον παράδεισο αλλά στα top 10 (άντε 11)» και τη θέση καταλαμβάνει ο Tillett και το θλιμμένο του πιάνο.

* * * *

LET THE MUSIC PLAY
του Bασίλη Παυλίδη

Την τελευταία δεκαετία ακούω κατά κύριο λόγο οργανική μουσική, χωρίς στίχους και ερμηνεία. Έχω σχηματίσει και κάποια προσωπική γνώμη: οι τραγουδιστές καπελώνουν τη μουσική. Kαι μάλιστα, όσο καλύτερος ο τραγουδιστής ή οι στίχοι, τόσο υποδεέστερη είναι η μοίρα της μουσικής αυτής καθ' αυτής. Πρέπει να λέγεσαι Mark E. Smith ή κάτι παρόμοιο και να τραγουδάς Hexen/Strife Knot ή κάτι παρόμοιο για να συμβαδίζουν αρμονικά οι ήχοι με τους στίχους και να μην ξεχωρίζει το ένα εις βάρος του άλλου.

Η οργανική (instrumental) μουσική εκτείνεται από την κλασική και την jazz έως την electronica. Άριστα instrumental κομμάτια έχουν ξεπηδήσει από όλα ανεξαιρέτως τα είδη της μουσικής. Κλείνοντας για λίγο τα μάτια, στριμώχνονται το ένα δίπλα στ' άλλο εκατοντάδες ανόμοια μεταξύ τους οργανικά θέματα: οι "Τέσσερις Εποχές" του Vivaldi, το "Χαμόγελο της Τζοκόντας" του Χατζιδάκι, το "Yeo" των Virgin Prunes, το "Where'd You get That Bruise" του Evan Johns, το "Betty's Lament" των Isan, το "Blue Train" του John Coltrane, το "El Amor Brujo" του Manuel De Falla, το "Area 51" των Red Snapper, το "Ruckzuck" των Kraftwerk, το "3 Guitar Lessons" των Matmos, το "Down (Down)" των Perfect Disaster, η "Σονάτα για Δύο Κλαρινέτα" του Poulenc, το "Autumnmatic Play" των Mecano, το "Tin Tin Deo" του Dizzy Gillespie, το "Πρώτο Ιντερλούδιο για Προετοιμασμένο Πιάνο" του John Cage, το "Rivers Become Oceans" των Fourtet, η "Σουίτα για Τσέλο Νο.1" του Bach, το "Socialist" των Public Image, το "Alone Together" του Eric Dolphy, το "Cipater" των Autechre...

Αποτελεί ιεροσυλία, λοιπόν, να αναζητά κάποιος έτσι ανεύθυνα τα 11 καλύτερα κομμάτια όλων των εποχών από όλα τα είδη. Μια εσωτερική φωνή μού υπαγορεύει να διαλέξω τα 11 κομμάτια που θα έρθουν πρώτα πρώτα στο νου μου. Έχω όμως μπροστά μου ήδη μια λίστα με 100 τουλάχιστον κομμάτια που θέλω να χωρέσω στη λίστα αλλά μου απαγορεύεται από τον κανονισμό. Συμφωνώ κι εγώ ότι οι επιλογές που θα παραθέσω ευθύς αμέσως αποτυπώνουν μονάχα την συγκεκριμένη στιγμή.

1. Django Reinhardt with Stephane Grappelly - Minor Swing
2. Don Cherry/Ed Blackwell - Roland Alphonso
3. Iannis Xenakis - Melanges
4. Can - Quantum Physics
5. 23 Skidoo - F.U.G.I.
6. Kondo - Blue Stone
7. Savage Republic - Year of Exile
8. Rain Tree Crow - New Moon at Red Deer Wallow
9. Fridge - Terasaka
10. The Dylan Group - If I had been able
11. Eardrum - Little Bang Theory

κλικ εδώ για το δεύτερο μέρος